Stato

Rasismaj tendencoj de spiritismo

Mi ne scias, ĉu esperantistoj konscias, sed spiritismo, tiu religio de kiu multaj brazilaj esperantistoj estas anoj, havas rasismajn tendencojn. Kiam mi legis iujn spiritismajn librojn (mi legis la Esperantajn versiojn), mi tuj perceptis, ke iuj bazaj ideoj de spiritismo kondukas facile al rasismo. Ekzemple, spiritistoj defendas ke ekzistas perfekteco-skalo, kaj ke spiritoj lokiĝas en tiu skalo. Allan Kardec mem, la fondinto de spiritismo, aŭdacis plurfoje diri, ke negroj estas subevoluintaj spiritoj. Tial, mi tre malmulte miras kiam mi vidas ke spiritistoj havas tiel grandan emon proklami sin mem kiel la enkarniĝon de gravaj, blankaj multe evoluintaj eŭropanoj. Oni volas esti la enkarniĝo de imperiestroj, ne de vasaloj. Spiritistoj bonvolu prezenti al mi kiom multas la mediumoj kaj ĝenerale la spiritistoj kiuj emas esti la enkarniĝo de iu sklavo (sklavigita homo) sur galero meze de Atlantiko! Ne! Ĉar tion ili suferis por elpagi siajn tratempajn erarojn survoje al perfekteco. -_-

Stato

NELOGIKAJ SEKVOJ

Interese scii, ke ĝuste la centrisma regado de la inkaa kaj azteka imperioj faciligis la hispanan konkeron kompare kun la portugala konkero en la homamasoj malcentrisme troviĝantaj ekde la atlantika marbordo. La konkerantoj “amikiĝis” kun la imperiestroj por faligi la imperion per faligo de siaj estroj; taktiko kiun oni nomas “translatio imperii“.

Laŭŝajne, ilia imperia organizado devus agi kontraŭe: malfaciligante la konkeron. Okazis, tamen ke la indianaj imperioj estis, kiaj estas ĝenerale imperioj, opresa konstruo, malamata de multaj subjungitoj. Multaj popoloj submetiĝintaj al inkaa aŭ azteka imperioj tute ne emis malhelpi la falon.

Stato

PRI NUNTEMPA ENRETA INSTRUADO DE ESPERANTO

Unue, ideoj malmulte movas la mondon. Nur interesoj kaj historiaj aranĝoj movas ĝian akson.

Due, esperantistoj volas, ke ĉiuj (aŭ almenaŭ multe da homoj) lernu Esperanton, sed ili provas konvinki la mondon per ideoj. Tial ili interrigardas kaj demandas, kial la mondo ne akceptas la ideon kiun Esperanto ofertas.

Frapa ekzemplo: YouTube estas en multaj landoj (ankaŭ en Brazilo) la ĉefa motoro de la aŭdvidea mondo. Ekzistas, por brazilanoj, enorma (vere impona) kolekto de materialo por lerni la anglan kaj aliajn naciajn lingvojn. Rapida serĉo pri Esperantaj lecionoj igas nin percepti kiom povra estas la esperantista provo instrui Esperanton al portugallingvanoj. Se la brazila retularo, vaste kutimiĝintaj al aŭdvidea mondo, dezirus vere esperantistiĝi pro aliĝo al ideo, ili rapide seniluziiĝus kaŭze de kompleta manko de instrumaterialo. Ĉu oni vere kredas, ke homoj lernos lingvon per unu sola, foje teksta, rimedo? Nur Lernu kaj aliaj unuopaj paĝoj ne sufiĉas. Instrumaterialo devas ekzisti kiel fiŝoj en maro.

Mi estas ja rezulto de enreta instruado. Se ekzistus neniu enreta materialo, mi neniam estus lerninta Esperanton. Sed, antaŭ ol mi sentis min komforta en Esperanto, mi devis trabati vojon tra nebula kolekto de disaj, foje rompitaj, enretaj materialoj. Kiom da homoj paciencus fari la samon? La nuna brazila esperantista mondo (kaj la esperantismo ĝenerale) tute ne disponas rimedojn instrui brazilanojn (kaj nacilingvanojn ĝenerale).

Apenaŭ ekzistas bona materialo por lerni Esperanton enrete. Neniel surprize, ke malmulte akceptas la defion lerni ĝin en tiuj cirkonstancoj. Ankaŭ miaj hejmaj provoj estas nura amatora klopodo ŝtopi la mankon.

Stato

La korupto, la hipokriteco de la brazila politiko kaj la eksigproceso de Dilma

8 ministroj, 25 senatanoj, 37 deputitoj, 3 ŝtatestroj kaj 1 juĝisto!

Jen pri kiom da koruptaj brazilaj politikistoj la Supera Kortumo (STF) komencas proceson. Kaj tiu listo ankoraŭ ne estas kompleta. Oni ne komencis proceson kontraŭ la prezidento, ĉar la Konstitucio tute malpermesas. Kontraŭ prezidento povas nur eksigproceso, kio tamen ne okazos, ĉar tiu fiulo jam estas tie kaŭze de alia harplena eksigproceso.

En tiu ĉi malbela tago, speciala fakto tiklas la sagacan observanton. La brazila Konstitucio diras, ke la respondeculoj pri eksigproceso estas la senatanoj. Deputitoj voĉdonas nur por rajtigi la komencon de la proceso, sed la juĝistoj mem estas la senatanoj. Brazilo havas 81 senatanojn. Nun la Supera Kortumo volas procesi kontraŭ 25 el ili. Tio egalas 30% de nia senato. La samaj kiuj kriis kontraŭ ia terure korupta Dilma nun trapasos saman itineron.

Movoj tamen jam vidiĝas iliaflanke. Ili volas novan Konstitucion por 2018. Sub la preteksto, ke la nuna Konstitucio ne plu aktualas, ili volas modifi la brazilan leĝaron kiu permesas nun iliajn procesojn. Homoj kritikas Dilman, sed estis kaŭze de leĝoj aprobitaj dum ŝia registaro, ke ĉiuj tiuj procesoj komenciĝas. Oni bone diras, se oni diras, ke la eksigproceso de Dilma ne rilatis speciale al ia ŝia korupteco nek al la malbona ekonomia situacio de Brazilo. Ŝiaj opoziciantoj nur profitis de la malbona momento por provi bremsi juĝistajn procesojn kiuj atakis ilin fronte. Nun ni vidas, ke ili ne tute sukcesis.

Stato

Prononco de la finaĵo -as far brazilanoj

Dum voĉregistro mi perceptas, ke mi ne prononcas la verbfinaĵon -as kiel /as/ sed kiel ion similan al /əs/, /əz/. Kaj vere la angla vikipedio diras, rilate la portugalan lingvon, ke “In Brazil, [a] and [ɐ] are in complementary distribution: [ɐ ~ ə] occurs in word-final unstressed syllables“.

Kiam mi klopodas bone malfermi la buŝon, ŝajnas, ke mi sonas tro robote.

Stato

La plursignifeco de la vorto esperanto

Malfacila demando: ĉu per “la esperantoj” de la verso “Per laboro de la esperantoj“, en la poemo La Espero (1891), Zamenhof celis esperhavantojn aŭ esperantistojn (esperantoparolantojn)?

Se en la zamenhofa poemo esperanto estas esperantoparolanto, kion diri pri la revuo kiu ekzistis ekde 1889 kun la nomo “la esperantisto”? Ĉu la du signifoj kunekzistis aŭ Zamenhof celis esperhavanton? En 1890, en la sekcio “Respondoj al la amikoj”, el la revuo Esperantisto, la vorto “Esperanto” ne signifis por Zamenhof “esperhavanton”, sed nur lingvon kaj malnovan pseŭdonimon. Alie li ne dirus, ke “la nomo ‘Esperanto’ estas per si mem tute senlogika“. Jen kion li klarigas:

Se ni volus intence elpensi ian nomon por nia lingvo, ni povus sendube trovi multe pli konvenan kaj pli logikan nomon ol “Esperanto”; sed la nomo de nia lingvo ne estas elpensita, kaj jen estas ĝia historio: Eldonante la unuan lernolibron de nia lingvo, mi prenis por mi la pseŭdonimon: “Esperanto”; la lingvo mem havis nenian propran nomon kaj estis nomata “la lingvo internacia proponita de Esperanto”. Pro oportuneco oni komencis uzadi la esprimon “lingvo de Esperanto” (die Esperanto-Sprache); aliaj esprimoj, kiujn kelkaj provis uzadi (ekzemple “la lingvo internacia”, “la internacia”), montris sin ne oportunaj kaj ne enfortikiĝis, ĉar ili estis ne bone elparoleblaj, ne memoreblaj por la publiko kaj prezentis nenion difinitan (ĉar sub “lingvo internacia” oni povas egale kompreni la Volapükon aŭ aliajn proponitajn projektojn). Baldaŭ montriĝis, ke nur la vorto “Esperanto” (sole aŭ kun aliaj vortoj) klare diferencigas nian lingvon de aliaj, kaj multaj amikoj komencis baldaŭ en siaj leteroj aŭ artikoloj uzadi simple la solan vorton “Esperanto”, ekzemple “la afero Esperanto”, “skribi en Esperanto”, k.s. Tiel iom post iom ellaboriĝis unuvorta nomo de nia lingvo. Vidante, ke mia komenca pseŭdonimo transiris al la afero mem kaj ke ĝi estas tre oportuna, mi baldaŭ ĉesis uzadi mian pseŭdonimon, kaj ĝi restis nur kiel nomo por la afero mem. La nomo “Esperanto” estas per si mem tute senlogika; sed en sensignifa kondiĉa nomo kial ni bezonas logikon? La plej grava estas tio, ke sub tiu ĉi nomo nia afero estas jam iom konata en la mondo, dum alia nomo estus por la publiko tute nova, kaj la fruktoj, kiujn ni jam gajnis, estus nun perditaj.

Probabla kronologio
Unuaj du jaroj?      Plej fruaj tempoj    Iom poste Nuntempe 
kaŝnomo  lingvo lingvo, esperhavanto (kaj esperantisto?) lingvo kaj esperhavanto
Stato

O pensamento colonizador continua conosco

Se realmente é importante ter um país com limites bem definidos em mapas e se o pensamento colonizador fosse algo passado, então já de muito os latino-americanos teriam decidido romper a integridade política de seus países para criar nações indígenas nas regiões onde eles ainda são maioria.

Facilmente poderia ser criado um país indígena entre o Brasil e a Venezuela. Estes dois países, em vez de tentarem impor o estilo de vida brasileiro ou venezuelano (ou seja, o estilo europeizado de viver), ofertariam ajuda à formação desses países. O maquinário da “civilização” só seria oferecido na medida do desejado pelos povos indígenas. E as nações indígenas continuariam a merecer sua existência, mesmo se decidissem aderir à mania europeia de criação de cidades. Igual liberdade seria dada aos milhões de indígenas quechua que moram entre a Bolívia e o Peru. Um país independente quechua, tendo a língua quechua como oficial, seria criado sem problemas.

Mas que nada! Não há progresso humano. O que há é o pensamento colonizador colado na mente dos latino-americanos, de tal forma que são incapazes de “serem menores”. A nossa desfaçatez latino-americana (que ama a herança do colonizador europeu), está nua quando apontamos os erros europeus na colonização. Nossa cumplicidade é do tamanho da ambição que não consegue pensar na existência real de países indígenas. Continuamos a querer que toda a diversidade indígena seja resumida apenas no termo genérico “índios”, engolfados nas nossas nacionalidades ainda em processo de formação.

Stato

REVOLUCIO

Armitaj revolucioj jam montriĝis nekapablaj realigi tion al kio ili estiĝis. Kial? Ŝajnas al mi ke la problemo estas komplika. Eble kuŝas mem en la homa esenco. Ĉu vere ĉiuj homoj volas ĝeneralan egalecon? Ekzisti elito kaj esti parto de ĝi estas ĉiam tro alloga. Eĉ se unu aŭ alia gvidanto havas sinceran deziron helpi la socion progresi, eĉ tiam la homoj ĉiam koruptiĝas kaj gvidantoj nenion povus fari krom cedi. Kaj per revolucioj la povo nur transiras de mano al mano. La vera revolucio kiu povas ŝanĝi ion definitive estas la edukado. Edukadon ni portas dum tuta vivo kaj ĝi daŭre influas nin kaj la socion kie ni vivas. Se ĉiuj infanoj kiuj estas en nun lernejaĝo povus havi bonan edukon, tiam ni jam estus ekkonstruinta revolucion, sen neniu armeo krom libroj.

Tial niaj individuaj armiloj devas esti ne revolveroj, sed edukaj iniciatoj

Stato

Ekscesa romantikismo

Mi jam legis almenaŭ dek el la originalaj romanoj publikigitaj de la fruaj pioniroj, konsiderante frua pionireco tiun kiu iras ĝis la 1930-aj jaroj. Por legi tiuperiodajn romanojn bezonatas persisto kaj celo, ĉar ili estas aĉe romantikaj. Ili ĝenerale plenplenas da bigota religieco aŭ da entute malverŝajnaj dialogoj. Malmultaj sukcesis doni ĝuon al mi. Mi legis pli por informiĝo ol por ĝuo.

Mi opinias ke el inter tiuj kiujn mi legis elsaviĝas nur “NOVA SENTO”, de Tagulo (duone religia kaj duone sciencfikcia). Mi memoras ke mi ankaŭ ŝatis la romanon La vila mano, sed jam pasis iom da tempo de kiam mi legis ĝin.

La Torento-trilogio ankaŭ estas, laŭ mi, paradizo de sobreco, se ni komparas kun la romantikaj ekscesoj de Vallienne kaj Luyken.

Stato

Tago de la Mortintoj en Brazilo

tago-de-la-mortintoj

En Brazilo, la 2-a de novembro ne estas Tago de la Mortintoj, sed Tago de la Finiĝintoj (Dia dos Finados). Jes, estas la sama afero. Tiuj, kiuj finiĝas estas certe la mortintoj. Temas pri eŭfemismo, tio estas, stilfiguro, konsistanta en la uzo de nepreciza dirmaniero, por mildigi la krudecon de la ĝusta vorto, laŭ difino de PIV. Ĉu la vorto mortinto estas kruda al brazilanoj? Probable jes. Se iu demandas “Kiel fartas via avino” sen scii, ke la priserĉata maljunulino jam mortis, kaj responde ricevas la frazon “mia avino mortis” aŭ “mia avino estas mortinto”, certe tuj poste pardonpetos pro la demando. La respondo “mia avino mortis” indikas ĝeniĝon pri la demando kaj nekono rilate la morton. (envere la dua respondo neniam okazus, ĉar la vorto “mortinto” tiufraze povus kaŭzi ridigon, pro nekutimeco diri ke “iu estas mortinto”. Oni ĉiam diras, ke “iu mortis”) Ĉu tiu eŭfemismo okazas nur en Brazilo aŭ ankaŭ alilande?

P.S.: En Brazilo, nur katolikoj memoras tiun tagon. Envangeliistoj, ne.

Stato

Acordão nacional

O “grande acordão” do STF, PMDB/PSDB e toda a cambada conservadora continua a todo vapor. E imaginar que às vezes somos ingênuos de acreditar no voto popular. Não, o voto não sobrevive à violência política. Temos apenas uma aparência de democracia. Nesse momento de estresse político, as instituições brasileiras foram colocadas à prova e não resistiram. Mudaram de feição, como um camaleão. – Quem paga o pato? um eco pergunta constantemente. O discurso do combate à corrupção é apenas um véu de hiprocrisia pra encobrir as brigas pelo poder. “É um acordo, botar o Michel, num grande acordo nacional.”

Mas o pior disso tudo, eu constato pela enésima vez, é que a cambada conservadora de políticos não é uma construção artificial. É um reflexo fidedígno da podridão de nossa sociedade. A sociedade brasileira é assim: machista, homofóbica e autoritária, fanaticamente religiosa, preconceituosa com negros e indígenas e xenofóbica com tudo o que não é europeu e branco. Caiam os fundamentos dessa sociedade decrépita! A bolha do macho incontestável se exploda irreversivelmente. A natural imprecisão de gênero e sexualidade se torne evidente para as gerações que vêm à vida. As igrejas sejam fechadas por falta de frequentadores. Os templos sejam transformados em bibliotecas. Os livros sagrados sejam colocados ao lado das obras mitológicas. A negritude e o indigenismo ganhem prestígio. Os elos sul-sul se intensifiquem e os antigos fluxos econômicos-culturais se desvaneçam a uma posição secundária. Que nasça um novo Brasil, porque o que aí está é carne velha.

Stato

Literatura Nobelpremio

Oni donis literaturan nobelpremion al kantisto! Plia pruvo, ke la literatura nobelpremio valoras nenion.

Se nun kantistoj estas ankaŭ literaturistoj, ĉu ankaŭ okazos inverse? Ili komponas por kanti sed gajnas premion kiu historie ligiĝas al la skriba, ne al la aŭda kampo. Ĉu ankaŭ nun poetoj kiuj origine verkas por deklami povos gajni premiojn en muzik-konkursoj? Ne malmultaj poetoj ŝatas zorgi pri ritmo kaj belsoneco. Ili ne verkas por kanti, sed ĉar la verkado utilus eventuale por kanti, jen do. Se eblas profiti de la fluo muziko-al-skribo, same egale oni profitu de la alidirekta fluo, la skribo-al-muziko.

Stato

Reformar o Brasil

Como que podem querer reformar a educação brasileira assim de repente? Por que que Temer e aliados se sentem legitimados de serem os “reformadores” do país? Essa é apenas a primeira de outras tentativas de grandes reformas que estão a caminho. Grandes mudanças sem grandes debates. Grandes reorientações nos destinos do país, sem que tenha acontecido participação do voto direto. Temer não foi eleito vice com a ideia de país que agora está implantando. Não houve apenas a retirada de uma presidenta. Está ocorrendo um giro de 180 graus nos rumos da nação. Até onde poderão atuar sem que haja insurreição? Dorme o país e as panelas estão em silêncio, pois os que batiam panelas nem sequer deixam que seus filhos ponham os pés em uma escola pública. Que se reforme a educação de cima pra baixo, sem que seja ouvida a base do iceberg. A raiva política foi saciada. As arbitrariedades, as convicções pessoais dos grupos que canalizaram o ódio encontram agora uma aprovação macia da indiferença.

Stato

O estuprador nunca tem razão

Mas o correto é que haja respeito por parte dos homens, ainda que os hormônios estejam borbulhando. As mulheres não podem continuar a deixar seu vestuário ser influenciado pelo hipotético transtorno masculino, esse hipotético transtorno hormonal que conduz à violação e que, na realidade, é algo mais social do que incontrolavelmente doentio. O respeito tem de ser uma máxima. Mesmo que exista alta erotização, ainda assim permaneça errado que o homem veja razão para um ato de desrespeito. O ciclo será sem fim se se continuar a condicionar o comportamento feminino: a prepotência machista continuará com sua arrogância incontestada e a exigir respeito das mulheres, em vez de dar o respeito que se precisa. Continuarão a exortá-las a não causar “tentação”. Ora essa! Eles que engulam a prepotência de macho incontrolável. A sedução feminima, mesmo altamente erotizada, nunca será motivo para que a força viril fale mais alto. Digo até mais: que as mulheres que são sedutoras, se tornem ainda mais sedutoras e quanto mais eroticamente sedutoras elas se tornarem tanto mais elas façam ecoar a máxima de que uma beleza altamente erótica apenas significa que os interessados terão de se esforçar muito para serem também altamente eróticos e atraentes, de tal forma a fazer um contraponto e assim tornar possível a união recíproca, e apenas recíproca, nunca forçada, dos dois elos eróticos. É preciso chegar um tempo em que as mulheres possam, se quiserem, andar nuas sem temerem a violação masculina. Nesse tempo se dirá: há respeito.

Stato

Ŝati eksterlandanojn

Antaŭ iom da tempo mi diris, ke en Brazilo ŝovinismo malfacile trovus lokon, ĉar brazilanoj ŝategas eksterlandanojn. Kiam brazilano vidas eksterlandanon, li/ŝi tuj volas esti proksima. Brazilanoj “algluiĝas” al eksterlandanoj. Havi eksterlandajn amikojn estas ŝika afero en Brazilo. Tion kaŭzas la relativa hermetikeco de la lando. Brazilanoj malofte renkontas eksterlandanojn. Kiam ili renkontas iun, ili volas tuj akapari la predon.
Tamen nun mi preferas precizigi mian penson: tre mafacile eblas, ke brazilano malamu vin se vi estas eksterlandano blanka kaj bela. Kaj beleco ofte signifas blondajn harojn aŭ/kaj klarajn okulojn. Se vi estas nigrulo, viaj ŝancoj esti entuziasme akceptita estas malgrandaj. En la urbo kie mi loĝas estas multe da afrikaj enmigrantoj (ĉefe el Senegalio), sed tre rare mi vidis lokanon entuziasme algluiĝintan al unu el tiuj. Ĉu ĉar ili estas malriĉaj? Ne! Se temus ekzemple pri eŭropano kiu estas malriĉega, sed blonda kaj bluokula, jen rapide li/ŝi tuj trovus beleco-hirundojn.
Citindas, ke landinterne la afero statas alie. Ni havas multe da interŝtataj antaŭjuĝoj, eĉ se multaj brazilanoj apenaŭ konas alian ŝtaton.

Stato

Pseudopresidente

O senhor Michel Temer dizer que representa um “governo de pacificação” é o cúmulo da hipocrisia. Nan, nan, nin, nan, não, meu senhor! Vosmicê não foi eleito como presidente, mas como vice. Vossa Magnificência queimar-se-á na fogueira daqueles que desrespeitaram o Brasil!

Interessante que estou bloqueado na página do excelentíssimo senhor pseudopresidente da república Michel Temer. Provalvelmente por eu ter dito nos comentários algo que não agradou ou ter postado uma figurinha de vômito hahaha

Stato

Konspiro pri futbalo

Pro la najbara bruo, mi perceptis, ke la brazila futbalteamo venkis la germanan dum matĉo en la Olimpikoj. Ni ne forgesu, ke en Brazilo futbalo kaj politiko ofte miksiĝas. Politikistoj uzas futbalmatĉo-rezultojn kiel nacian konkeron, kiel manieron reaserti la hejman naciismon. Tio ankaŭ memorigas al mi antaŭajn denuncojn pri aĉetado de matĉo-rezultoj far politikistoj. Kaj se ni ne forgesis, ke la venko de la germanoj en la Mondpokalo pelis brazilanojn dum la lastaj du jaroj al eterna grumblado pri sia mallerta teamo; kaj, krome, se ni same memoras, ke pro la politika kaj ekonomia situacio, la brazila naciismo bezonas kiel neniam antaŭe reaserton, ni rapide povos teksi teoriojn pri nemalgrandaj sumoj kiuj garantias rezultojn kaj donas al brazilanoj venko-guston. Perdi dufoje enhejme certe ŝajnas al senskrupulaj politikistoj sufiĉe katastrofe por ke ili movu enormajn monsumojn en la kulisoj. Mi ja nenion komprenas pri futbalo kaj povas esti, ke ili meritis la rezultojn; tamen mi estas tro konspirema por silenti.

Stato

Envortarigo

Brazila gramatikisto diras kaj mi samopinias: vorto estas en vortaro ĉar ĝi ekzistas kaj ĝi ekzistas ne ĉar ĝi estas en vortaro. Iuj Esperantaj vortaristoj devus lerni tion kaj ĉesigi la manion inventi vortojn. Unue okazu la uzo, poste la envortarigo.

Mi scias, ke historie okazas la malo en Esperanto. Ĉu ni eternigos tiun konduton? Ni povas verki, traduki, paroli kaj krei tute freŝajn enhavojn per neologismoj. La internigo de la neologismoj tamen ne komenciĝu per vortaristoj, sed per la aktiveco de la uzantoj, dum la ago skribi, verki, paroli…  Laŭ mi, jam pasis la tempo kiam niaj vortaristoj rajtas esti vort-inventistoj. La esperantistaro estas sufiĉe pova por krei kolektive, per demokratiaj reciprokaj influoj. Kiam tamen vortaristo proponas vorton, li/ŝi iel tirane volas doni finan vorton al diskuto kiu eble eĉ ne ekzistis ankoraŭ. La vortoj ekekzistu je la proprocio de la bezono kiun la kolektivo sentas.