REGISTRITA SENPERMESE

Foje, vortoj nur bezonas buŝojn kiuj prononcu.
Sen skribilo. Sen papero. Sen registro.
Vortoj kiuj vivas nur la tempodaŭro de sonemisio.
Venas la vento kaj ili jam foriras laŭflue.
Mesaĝoj kiuj destiniĝas al unuopaj oreloj,
monopoligitaj de unikaj alparoloj.

Foje, ni nur bezonas vorton, ĉar la mondo apartenas al ni.
Sed la vortoj restas en vortara stato.
Sen deklinacioj. Sen konjugacioj.

KION, BRAZILO?

Mi estas la sola Esperanto-parolanto en tiu ĉi strato,
eĉ en la tuta kvartalo.
Malbeninda estu la internacia deziro etigi homskalajn realojn.
Hej, brazila ĉemara ĉefurbo,
se mi parolus, nur manpleno komprenus.
La esperantisto Demócrito Rocha kaj ĉiuj liaj samideanaj samtempuloj
same senvaloraj eniros la analojn de la Esperanta Cearao.
Mi ne havas antaŭulojn.
Kie estas la verdaj versistoj de ĉi tiu urbo?
Mi ne volas legi poemojn de hungaroj kaj de angloj.
Kial – je la barbo de la majstro! –
vi permesis nian ŝtaton bezoni pionirojn
post 130 jaroj?
(ĉu unu jaro plia aŭ unu jaro malplia gravas?)
Hej, patrio de ducent milionoj kaj unu vagabondo,
mi scias, ke vi ne kunsentas.
Mi ne konsentas ŝajnigi ne vidi vian nekunsenton.
Inter milionoj, mi perdiĝis.
Mi ne parolas la tupian, nek la portugalan.
Tradukistoj netroveblas.
La lernolibroj brulis.
Mi ne instruos gramatikon.
Adiaŭ, brazilanoj.
Mi estas 26-jaraĝa kaj ankoraŭ mankas unu jaroj
por ke mi aperigu en Fortalezo mian lingvoprojekton.
La ŝanĉon vi maltrafis.
Mi perdiĝis en mia peno doni ŝancon.
Neniun komunan mi havas kun vi ĉiuj,
La ŝancon vi perdis.
Neniu broŝuro publikiĝos ĉi tie,
ĉar vi, transtempe anticipaj,
rifuzis la proponon de la homarano Zamenhofo.

DIVORCO

Mi deklaras divorcon disde la junularo.
Tro frue ni iris al notariejo registri nian kuniĝon.
Ĉu mi promesis ĝismortan pakton?
Nun, mi enamiĝis al pli matura fazo.
Mi bedaŭras. Mi volas separi.
Mi petas, ke oni tuj enlistigu mian nomon
inter la personojn kiuj transiras la aĝolimon.
Ne konsideru min parto de tiu brua kunularo
kiu ridegas facile je ajna piknika ŝerco.
Ne inkluzivu min inter la gajulojn kiuj iras tro leĝeraj,
kvazaŭ la mondo dolĉus kaj indus ricevi laŭdon.
Atendu de mi la grumblon de homo nekontenta
pri la homaraj socifundamentoj kaj ties fruktoj.
Homo kiu ne akceptas ne povi
prezenti universalan solvon al la homaj mizeroj.
Pezas sur mi tunoj kaj tunoj da orfaj demandoj
kiuj postvivis integraj la stumblojn en tombojn
de ĉiuj antaŭaj generacioj kiuj fiaskis heredigi respondojn.
Mi deklaras min libera akompani postjunaĝajn pripensojn
kaj sidiĝi meze de tiuj, kies kerna komuna punkto
estas la manoj malplenaj je sputaj pasioj.

MIA POEMO

Ĉi tie, mi plenumos ekstravagancon,
ĉar la poemo estas mia.
La regantoj submetiĝos.
Subalternuloj ordonos.
En mia poemo,
indianoj en tranco pro halucina herbo
determinos ŝtatan planadon por sekva jardeko.
En mia poemo, riveroj kuros de la maro al la landinterno.
Mil uzinoj ĉe marbodo sensaligos akvon per kribriloj.
La poemo estas mia
kaj mi faras el ĝi, kion ajn mi volas.
Inkandeskaj okuloj de katoj en mallumo de hermetika ĉambro
estos steloj de surtera ĉielo.
Tion kaj plion mi laŭvole trametos kiel trabon en la poemon.
Ĉar, jes, la poemo estas mia.
La poemo estas mia.

NOVAJ TEMPOJ

Brazilo, inter la plej kruelaj,
vi elstaras kiel eminenta genocidulo.
La blanka vualo de la nuna pseŭdopaco ne detiros
senindulgan verdikton.
La potenco kun kiu vi ekstermis
ekstermos vin dum subita bumeranga refrapo.
Via ekzisto, Brazilo, apogiĝas sur malrespekto, trudo, rabo.
Ŝtato de granddimensiaj perfortoj
plenumitaj sub la masko de progresa marŝo.
Alproksimiĝas tempo por inversa fortopuŝo.
Via detrukapablo kapablos detrui vin,
kiam maturiĝos la momento.
Brazilo, la insidaj insistoj de la reklama farso,
la pufa spongo de viaj komfortaj mensogoj
disŝiriĝos per trafaj akuzoj kontraŭ via ŝajna pleneco.
La historio ne deturnis la makabran vizaĝon.
Ĝi rigardas rekte,
kun okuloj kiuj postulas samgrandan renverson.
Tribunalo malfermas siajn pordojn
por juĝi ĉiujn kulpajn generaciojn.
La subtena bruo kaj la kunsenta silento
same ne povos prezenti alibion.
La morto ne likvidis la kulpon.
La pasinteco ricevos nenioman pardonon.
Via grandeco amikas kun la majesto de monumentoj
starigitaj surbaze de ekspluato.
Venas nun via horo.
Kuntekste kun tutmonda tendenco, ĝi najbaras.
Albordiĝas la pereo.
Reduktiĝas al polvo
ĉiuj simboloj de regnestraj orgojloj.
La popoloj reĵetas la sceptran legitimecon,
rifuzas sin rekoni en la rezultoj de la murdentreprenoj.
Piramidoj, obeliskoj, temploj, kasteloj kun remparoj,
statuoj, skulptaĵoj kaj surŝtonaj skriboj
malintegriĝas, malkomponiĝas,
dispeĉigas per la ago de vandaloj
senkulpigitaj de miljara ŝuldo,
envicigotaj en herogalerioj de venontaj epokoj.

NACIO?

Jes, brazilanoj. Jes, nordorientanoj.
Ne trompiĝu.
Vi estas pli indianaj ol eŭropaj.
Via facileco porti malmulte da vestoj.
Via tupieco trametita en la toponimio,
en la simplula slango.
Brazilo de deliraj progresosaltoj kaj hekatombaj stumbloj.
Mi vidas nacion de kabokloj.
Belan nacion de pluretnaj socioj.
Ni ĝoju kaj festu!
Ni estas mestizoj. Ni miksiĝis.
Ni ĝoju esti kiaj ni estas.
Ni estu kiuj ni estas kaj forcedu al aliuloj
la hontidan taskon paroli pri “la esenco de la nacio”.

REPAGO

Dolĉan venĝon volis.
Havis almenaŭ okulparon por rigardi sen deturno.
Impertinenta fingro truas tolon de pejzaĝo.
Vakuas la jarcenta kulturimporto
kun frapa afekto, vivmanier-aplombo.
Mankas pravo en la prestiĝo de la eŭropaj civilizacioj.
La senŝancela memkontento de homoj kiuj certas pri si
turniĝis en minoritatan vidpunkton
fronte al la falo de la nordhemisferaj, okcidentaj kaj malpuraj
fumnuboj de pseŭdouniversalaj kulturoj.
La urboj retrovas sian humilan pozicion
antaŭ la diverseco de la homaj socioj.
Grandsinjoroj kun krucoj kaj kristoj
retropaŝas, ĝisteren kliniĝas por honori
la neglektitan reziston kaj ĉiutagan venkon,
kiujn vilaĝanaj memstarecoj fasonis.
La palpebro-malfermo respondas al rivelo,
al popolkonsciiĝo kiun subtenas bravaj brakoj
pretaj resti etenditaj savgarantie.
La kompleto streĉe regula, modele bonsida sur korpo,
ricevas indiferenton.
Helhaŭtaj oratoroj disblovas sterilajn semojn al foriranta publiko.
Etaj etnoj remalkovras siajn originajn identecojn,
ree regas sin.
Boteloj de kokakolaoj ne havas aĉetantojn.
Stokoj de multefamaj ŝuomarkoj akumuliĝas apud rubomontoj.
Scintilantaj paneloj paneis. Reklamoj postulas vivosignifon.
Faŭkas fendo en la ŝoseo.
Ombroj de civilizaj saŭroj el ĝi saltas serĉe de pluvivo.
Heredontoj de la estiĝanta epoko neas altruismon,
kaj promesas senhaltan repagon
kontraŭ la filoj de la filoj de la filoj de la unua eŭropa generacio.
La blankula artgalerio hontas ekzisti,
ne aŭdacas plu montriĝi,
rajtas nur posedi voston inter kruroj,
ŝrikojn kiel helpopetojn
kaj rimorsajn rememorojn kiel kompanojn.

BRAZILJO FALIS

Caio verticalmente e me transformo em notícia
Carlos Drummond de Andrade

Vi povas fali, aviadilo,
sed, nepre, se sen deco.
Kun sensacia raportaĵo,
kiu garantias maksimuman publikon.
Kun la rajto vidi fotojn kaj videojn en 1080-bildera kvalito.
Kun formalaj kondolencoj de ŝtatestroj kaj famuloj.
Kaj profitante la flankeniĝon de la nacia atento
por senbrue kaj senreziste aprobi leĝon
kiu metos sur la malriĉularon la pezon de la financa krizo.
Vi povas fali, Braziljo, sed lasu la federacian fetoron integra.

Brazila adapto de la poemo Ho mia kor’

En junio 1912, la revuo Brazila Esperantisto publikigis tradukon far J. B. de Mello e Souza (1888-1969) de la poemo Ho mia kor’, kun indiko ke temis pri republikigo el ĵurnalo Correio do Norte, el la urbo Gvaratingetao (Guaratinguetá).

Ŝajnas, ke la sama tradukinto adaptis la okstrofan poemon de Zamenhof. La “humila koro” tranformiĝis en “fiera koro” (altivo coração). La demando “Ĉu mi ne venkos en decida hor’?” tranformiĝis en la aserto “Vi venkos, fiera koro” (Hás de vencer, altivo coração). Krom tiu adapto,  Mello e Souza aldonis du pliajn strofojn.

lia-salgado

Kantistino Lia Salgado

La adapto akiris melodion per la laboro de la komponisto Lorenzo Fernandes (1897-1948) kaj voĉon per la registro de la kantistino Lia Salgado (1914-1980).

La numero kiu enhavas la ankoraŭ neadaptitan tradukon legeblas enrete ĉe la Aŭstria Biblioteko.

TRADUKO

Meu coração, não batas agitado.
Não mais te aflija intensa comoção,
Assaz, já tens sofrido e assaz lutado,
Fica tranquilo, humilde coração.
O teu trabalho imenso finda agora,
Eis alcançada a tua aspiração;
Não vencerás na decisiva hora?
Hás de vencer, altivo coração…
ADAPTO

Meu coração, não batas agitado
Não mais te aflija intensa comoção
Assaz, já tens sofrido e assaz lutado
Fica tranquilo, altivo coração
Cessa o pesar que te oprimia outrora
Eis alcançada a tua aspiração
Hás de vencer, na decisiva hora
Hás de vencer, altivo coração

meu-coracao-l-l-zamenhof

NACIA PLADO

Pano, margarino kaj kafo.
Ĉi tiu poemo estas pri pano, margarino kaj kafo,
kiuj atendas buŝon sur kuireja tablo.
Ni ne verku poemon pri tro banalaj temoj.
La pano, la margarino kaj la kafo ne ekzistas plu.
Kaj, en tio, troviĝas ilia imponeco.
Kiom grande kaj grave estas,
ke pano, margarino kaj kafo utilis
por satigi vivulon; eble surstratan orfon,
kiu petis matenmanĝon ĉe panvendejo.
Kiom malgranda kaj malgrava
estas la moderna, lastteknologia ponto,
kiu etigas la homojn kaj puŝas ilin bezoni
fuelvoran maŝinon por transiri ŝoseon.
Pano, margarino kaj kafo
tekstos kiel devizo sur la nacia flago.
La patriota poeto deklamos poemon
kun buŝo pufa pro panpecoj,
margarina glimado sur la manoj
kaj vestoj farbitaj per kafbruneco.
Pano kaj planoj por la landa disvolviĝo.
Margarino kaj magrulinoj por pruvi la popolan mizeron.
Kafo kaj pafoj por mortigi la politikajn malamikojn.
Ĉi tiu poemo estas pri plano de magrulino kun revolvero,
freneze sputante kondamnojn sur sia hejma tablo.
Ŝi pretas murdi la eksprezidentinon kiu forgesis la kvartalon.
Pano kaj margarino kaj kafo
kiuj transfiguriĝas kaj reprezentas
niajn plej senregajn murddezirojn.
Ni ne verku poemon pri banalaj frenezulinoj,
sed pri malsatmurdo
dum manĝo de pano kun margarino kaj kafo.

TAGO DE LA NIGRULA KONSCIENCO

Olha a negra, olha a negra,
a negra fugindo
com a trouxa de roupa,
olha a bala na negra,
olha a negra no chão
e o cadáver com os seios enormes, expostos, inúteis.
Carlos Drummond de Andrade

Jen ŝi venas kun akvovazo sur la kapo.
Ŝi preparas la manĝon por la gemastroj.
Ĉu la lakto, kiun la infanoj suĉas, estas nigra?
Jen blankuloj kverelas kaj la nigrulino
estas la unua kiu eniras la karceron.
Rigardu la nigrulinon, rigardu la nigrulinon!
La nigrulino fuĝas al kilombo.
La nigrulino portas la vestokorbojn kun si.
Rigardu! Rigardu la kuglon kontraŭ la nigrulinon.
Rigardu la nigrulinon kiu eskapas.
Rigardu la nigrulinon.
Sed rigardu rapide!
La kilomboj konfederaciiĝis
kaj venas la ĉefurbon konkeri.
Jen la nigrulino liberiĝis!
Ŝi havas postenon
kaj estas via ĉefino.
Rigardu la nigrulinon.
Atentu urĝe, ĉar ŝi kandidatiĝas kaj povas triumfi.
Ho, ve! La nigrulino venkis la baloton!
Rigadu ŝin prosperi.
La nigrulino ekregas la landon.
Rigardu la nigrulinon!

BELA, JUNA USONANO

Kion tiu bela, juna usonano
faris la 20-an de novembro 2015?
Kion mi faris tiutage?
Mi ne memoras.
Mi devintus esti 7 milardoj da korpoj samtempe,
sperti 7 miliardojn da homaj ĉiutagecoj.
Kaj mi devintus memori ĉion,
kiel numeritajn foliojn sur folioj, ĉiuj singularaj,
ĉe stako ĉiam pli altiĝanta.
Kiom multe varias la homaj interpretoj!
Mi devintus esti kapabla alveni al ĉiuj eblaj konkludoj
kaj ĉiufoje donaci al la alparolanto
7 miliardojn da individuaj interpretoj.
Kion la juna belulo faros post unu jaro?
Mi estus devinta ŝteli
unun el tiuj korpoj kiuj eluteriĝas hodiaŭnokte
kaj naskiĝi en la usona medio.
Mi estus devinta prokrastigi la maljuniĝon de liaj junaj histoj.
Mi devintus atingi lian generacion.
Hazarde, je la 12-a horo kaj 31 minutoj
de la 20-a de novembro de lia 2016-a jaro
(ĉar mi, por li, la tempon estus haltiginta),
pasi apud la surtrotuara tablo de la rapidmanĝejo
kie li sidis por manĝi,
etendi la kolon entrude en lian belan ekziston
kaj demandi:
kion vi faros post unu jaro, bela kaj juna kaj usona ano?

NEEBLE

Impossível compor um poema a essa altura da evolução da humanidade.

Carlos Drummond de Andrade

Neeble krei mondlingvon en la nuna evolustadio de la homaro.
La lasta spitanto mortis en 1917.
De tiam, palaj floroj insistas burĝoni.
Homoj buĉas homojn kiel leono predas cervon.
Sed la homoj ne manĝas la karnon de la mortintoj.
Nutras ilin la buĉado, ne la buĉitoj.
Neeble, al civilizitaj kanibaloj, manĝi homan karnon.
Sufiĉas alproprigi al si imperian kulturon.
Neeblis al mondlingvo postvivi la idealolimon.
La lasta paca reĝimo mortis en gaskamero.

POEMA MONDOFINO

La mondofino okazos morgaŭ.
Sur balancoseĝo, mi balancas min
kaj legas brazilan poemon el la 1930-aj jaroj.
Poemon kiu parolas
pri la morgaŭa mondofino.
Mi legas dum brizo forportas mian laŭtlegadon.
Dum mia laŭtlegado miksiĝas kun la funko alportita
far la sama brizo kiu ĵus alvenis
forporti mian laŭtlegadon.
Kia poezieco inter funko kaj la mondofino?
Sonekzemplero de la 1930a-jara poemo foriras aeren.
Mi injektis vivon al poemo pli ol 80-jara.
Renaskiĝinta poemo flugas al anksioj de aliaj kapoj.
La mondofino okazis morgaŭ por la unua kiu anksiis.
Por mi, la morgaŭo okazis hieraŭ.
Kaj la mondofino finis sian iron antaŭlonge.

STULTA RIGARDO

Se mi paŝas kun rigardo al stelaro,
mi riskas ne vidi la truon, kiu suĉos min suben.
Ĉu la steloj hokos min,
se mi paŝos kun rigardo al la tero?
Morgaŭ, mi ekstudos elektromagnetismon por esti preta
kompreni eventualajn mesâgojn de la universo.
Stulta universo, kiu generas parolantojn
por paroli ĉiam kun samspecianoj.
Se hundo bojas minacon, mi komprenas.
Se, replike, mi krias akuzan frazon,
ĉu la hundo interpretos la vortordon?
Aŭ ĉu mi devos montri la dentojn?
Ĉirkaŭa dezerto de vivaj elementoj sen rezono.
Solecas la simio, kiu tro distanciĝis de sia origino.
Mi paŝos kun piedoj sur steloj,
kun rigardo al io des pli malproksima.
Stulta vakuo sen difinoj.
Kie mi trovos universalan universvortaron?

EN LA SURFACO

La maro tiel vastas…
kaj ni vidas nur facon, la surfacon
nekapablaj imagi senmezure […]
enorman mason akvan – oceanan –
zonantan la terglobon […]
            Jorge Camacho

11 kilometrojn en la profundon.
La Mariana Fosego iras 11 kilometrojn internen.
11 kilometrojn profunda
estas la plej funda loko de la maro,
dum la planeda radiuso larĝas pli ol ses mil kilometrojn.
La plej profunda loko de la maro
ne sukcesas venki eĉ unu elcenton de la distanco
ĝis la terocentro.
Nia impresa profunda maro estas pomoŝelo.
La abismo de la poeta profundo estas malpli ol unuprocenta.
Tiu profunda akvoamaso kiu tiel vastas por la poeto
estas trompo!
Vidi grandecon en ĝi pruvas nian neniecon kiel kosmospecio.
Kiom fragila estas la vivo.
Nin tentas kaj ravas la eteco.
Nin perdigas la tento
kompari flakon kun ankoraŭ pli eteta ento,
nome, kun la homa specio.
Kiom fragila estas la vivo sur la tero!
Naĝas la etaj vivuloj ene de la eta maro.
Surgrunde, paŝas etaj dupieduloj por kontempli
sian universalan nekomprenon.
Kiom reprezentas 2 metrojn alta homo
(unu metron kaj sepdek centimentrojn)
rilate 12 milionojn da metrojn larĝa planedo?
Kiom fragila estas la vivo.
Kiom fragila estas la vivo sur la tero.
Kiom fragila estas la pensikapabla vivo konata.
Ni estas ŝimo sur bulo iom humida.
Eble iam venos varma suntempesto
kaj purigos la surfacon de la bulo,
forviŝante unuspire la movopovan materion.
Ne plu poemoj pri pseŭdoprofundaj maroj.
Ne plu pensoj.
Nur ŝtono sur ŝtono.

FRAZON

Kriplan frazon! Donu al mi senchavan.
En la muta disdonado de gestoj
frazon porteblan mi serĉas.
Cent vizaĝoj perdas konsiston.
Torsoj kontraŭ torsoj, sen sinturno.
En la tumulta pistado de korpoj,
mi estas inerta spektanto.
Donu al mi langon,
sed langon kiu moviĝas sintaksobea.
Diversnaciaj fremduloj liveris galimation.
Mi stamfis sen amikecon havi kun ili.
Ĉiuj alvenis kun pretaj mondoj.
Mi ne apartenis al ekzistanta lando.
Donu al mi terpecon kaj mi fondos sekton,
kie stranguloj strangolos la paciencon
per danĝeraj malkonsentoj pri gramatiko.
Donu al mi paciencon kaj mi estos strangolita.
Sub la tumula pezo mi malĝojis.
Kiu ŝtelis la diskutojn?

ADOPTI ALIPLANEDULON

Plia mortis kaj tio signifis nenion.
Miliardoj kopulas senrege,
generas senplane.
Infanoj senfamiliaj abundas,
sed filo venas nur de propraj peniso kaj vagino.
Sango de mia sango.
Idioteco de mia idioteco.
La homaro ne sukcesos elsaviĝi.
Ĉu ni ĝuu la lastajn horojn
de specio propravole paŝanta al sindetruo?
Kion ni farus, se ni certas, ke la fino apudas?
Relativaj tempopasoj.
Ĉu silento de aliplanedaj mensoj
tro inteligentaj por helpi nin?
Ni sinkas, ĉar ni atendas alvenon de boato
kun sufiĉa spaco por milo da homoj.

Ni dronas kaj neniu ĵetas savbuon.
Ĉu ĉar neniu rigardas nin?
Plia naskiĝis kaj tio signifis nenion.