BRAZILO!?

Kredi ke en la brazila superstrukturo
ekzistas sincera deziro garantii ĉies bonfarton
estas kredi ke feinoj gardas la dormon de infanoj.
La strukturo kiu murdas de jarcentoj,
la maŝino kiu opresas,
la fikcia konstruo kiu nomiĝas Brazilo,
postulas, por teni pravon,
fidelecon similan al tiu
de fanatikaj religiuloj.
Inter vivo kaj morto ekzistas pli da kohereco
ol inter socia justeco kaj Brazilo,
alstrebo reale kolektiva kaj Brazilo,
inter plenumo kaj Brazilo,
faro kaj Brazilo,
inter fakto kaj Brazilo.

LIBERA RILATO

Mi ne bezonas Esperanton
kaj Esperanto ne bezonas min.
Malgraŭ la parolado pri ŝrumpo de asociomembraroj,
Esperanto ne bezonas pli da homoj
por esti, kia ĝi estas:
fakta efektivo, kun neforigeblaj ekzistopruvoj.
La lingvo jam akiris por si piedestalon,
kaj staras firme kiel monumento preta postvivi jarcentojn.
Eĉ se nenio plu estus kreita en ĝi,
nenio plu verkita,
la lingvo ne malaperus.
Ĝia disa transkontinenta realeco
finiĝus nur se la homaro mem forsvenus
kaj sammomente la jarmilaj skribaj kulturoj.
Esperanto jam eluzis cent tridek jarojn da homaj klopodoj.
Ĝi jam ridas pri la homaj kelkjardekaj vivoprognozoj.

POEMO KIU NASKIĜIS KAJ MORTIS EN BRAZILO

Ĉu ĉi tiu poemo havas celon?
Se ĝi havus dentojn, ĝi mordus la leganton.
En kiom da brazilaj urbanguloj 
la morto gvatas por falĉi vivon?
Se ĉi tiu poemo havus krifojn, ĝi vundus la leganton.
La minimuma salajro nutras kvinmembran familion.
Se ĉi tiu poemo havus valizon, ĝi elirus el Braziljo kun milionoj.
Brazilo, via ligno elĉerpiĝis en la marbordo.
Ekiru al la granda arbaro.
Se ĉi tiu poemo havus segilon, ĝi segus jarcentan arbon.
Oni diras, ke la historio rekomenciĝas je ĉiu nova homnaskiĝo.
Kiu verkos la biografion de la lando,
kiam koloniisto
albordiĝos kun progreso?
Se ĉi tiu poemo havus fingron, ĝi metus en la okulon de la leganto.
Maria, deknaŭjaraĝa junulino,
finis la mezlernejan studon.
Ŝi ripetis dufoje la trian klason.
Maria volas esti aktorino.
La milicio fiaskis.
Maria mortis pro kuglopafo en la favelo kie ŝi loĝis.
Se ĉi tiu poemo havus armilon, ĝi murdus la leganton.

130-JARA MEMORO

En mia ekstravaganca imago,
ĵurnaloj stampas grandliterojn memore al ĉi tiu tago.
Mi vidas klare,
per miaj inkandeskaj okuloj en malluma ĉambro,
ke miloj da orkestroj ludas hodiaŭ,
en diversaj urboj tra la mondo.
Miaj haroj estas verdo kontraŭ verdo,
po unu nuanco da verdo por ĉiu haro.
Ondiĝantaj laŭ la marborda vento,
la hararsusuro sendas mesaĝon al ĉiuj pasintaj epokoj.
Ĉe tropika brazila strandosablo,
kiu neniam spertis temperaturon sub nulo,
siluetoj de palmarboj dancas varmaj omaĝe al ĉi tiu tago.
Sur miloj da scenejoj, miloj da teatraj trupoj
ripetas la realon per arta precizo.
Kilometrolongaj paradoj okazas.
Televido elsendas delonge preparitajn spektaklojn.
Paneloj pendas je enirpordo de ĉiu institucio.
Miloj da libroj publikigitaj samtage.
Mia torako malfermiĝas kaj sub la ripoj mi kaŝas la mondon.
Popoloj kunfluiĝas kiel riveroj al maroj.
Oceanoj ĉiam pli altaj prepariĝas por sturmi la kontinentojn.
Miajn verdajn krifojn mi enigis profunde en vian eston.
Homoj diskutas en rondoj la estontecon de la homaro.
Kiam mi sidiĝis apud vi, mi portis kudrilon;
kaj mi kudris niajn palpebrojn, nazojn, lipojn, langojn.
Noktomeze, unu seĝo en la placo, antaŭ statuo.
LA KREINTO DE ESPERANTO.
Sola homo planas mondodominadon
antaŭ la statuo de centjara mortinto.
Miaj ardaj manoj tuŝas kaj markas la haŭton de naskiĝantoj.
La plandoj pasas sur tomboj kaj ne haltas,
ne diras saluton.

NOTO AFIŜITA SUR FRIDUJOPORDO

Mi scias, ke iam vi perceptos,
ke miaj mioj – tiuj de tiuj ĉi poemoj – estas vi;
kaj miaj vioj estas mi.
Sub mondaj murmuroj, mi aŭskultas obscenajn versojn
kaj mi registras laŭlitere.
Infanoj ne komprenas,
sed ili jam sensas la trompon.
De nun,
patrinoj sentos ungojn en la internaj bordoj sub la ventro.
Tiu ĉi klariga poemo estas la lasta lucida restaĵo,
kiun mi spuris en mi.
Mi esperas, ke la venontaj homoj
vivu sufiĉe longe por legi ĝin;
kaj la poemo same longe por esti legata.

MI NE SCIAS. ĈU VI SCIAS?

Ĉu al mi?
Kion mi scias?
Demandu al la sekva de la vico.
Antaŭkambriaj ŝtonoj komprenas la mondon pli bone.
Mi ne scias, ĉu la sukero same dolĉas en ĉiuj buŝoj.
Mia certeco daŭras la vivolongon de libelo.
Ĉu mi diris ion al vi?
Forgesu tion, ĉar mi jam forgesis.
Mi estas blufo en ludo,
sed la alia kunludanto jam venkis.
Mi ne disponas la kapablon legi mensojn.
Mia nomo estas pruntepreno pri kiu mi ne respondecas.
Mi planis vivi dudek kvin jarojn.
Mi ŝajnigis amnezion kaj etendis la limdaton al tridek.
Mi donis falsan promeson al la mortostatistikoj.
La edziĝringon mi neniam mendis.
Ankaŭ tio estis mensogo.
Mi ne mezuris la diametron de via sekcita fingro.
Viaj emociaj larmoj estis vanaj.
Amo estas substantivo: radiko am- plus finaĵo -o.
Mi ne scias, kion pensas kancerulo sur kirurgiolito.
Mi neniam havis kanceron.
Se mi havus, eble mi scius vivi kun la mortocerteco.
Eventuale, mi miksas la ortografiojn de Esperanto kaj de la portugala.
Kial do mi estus imuna al pli ampleksaj konfuzoj?
Bonvolu ne fidi miajn vortojn.
Ili jam trompis min kaj mi suspektas, ke
mia lango estas ekster mia regopovo.
Mi ĵuras, ke mi ne verkis ĉi tiu poemon.
Mi perdis mian identigilon en la homplena urbocentro.
Ĉu vi konas la aŭtoron?
Kie estas la pruvoj?!
Aliulo anstataŭas min, en alia loko, en alia korpo.
Kial al mi?
Demandu al la perdita mio,
vaganta en la urbo sen dokumento kiu pruvu civitanecon.
Mi scias nenion.
Mi ne scias, kiun guston salo havas.
Por mi la salo estis la perfekta antonimo de sukero,
sed la citrono ne akceptis proksiman parencecon.
Ĉu dolĉaj oranĝoj estas amaraj citronoj kiuj eliris el la junulaĝo?
Sed oni ne rikoltas maturajn citronojn en oranĝujo.
Oni ne plantas esperantistojn en Esperantujo.
Ili ĝermas kiel trudherboj.
Mi scias nenion.
Mi ne scias, ĉu cikonioj alportas idojn.
Mi vidis nudajn homojn kaj ne ŝatis la lubrikitan riton.
Mia arbo havas du trunkojn kaj la frondoj estas en la bazo.
Ĉu vi komprenas?
Mi ne.
Mi ne scias, kie mi akiris respondosimilan vizaĝon.
Demandu al sekva de la vico.

EKSTERLEĜAJ FLOROJ

Kion ĉi tiu poemo povas fari sen revolvero?
Kugloj forpafiĝas apud oreloj.
Ankoraŭ ne alvenis la tempo morti.
La poemo portis al sieĝantoj
homon kiel garantion.
Kio estas la Tero sen vivo?
Nenio, krom nulo,
bulo girante sen celo.
Ĝi tenas nin kiel ostaĝojn.
Ankoraŭ ne alvenis la velkaĝo.
Floroj insistas burĝoni sur la ŝoseanguloj de tiu ĉi urbo
centojn kaj milojn da kilometroj for de Salvadoro, Rio-de-Ĵanejro kaj Braziljo.
Kiu estas la ĉefurbo de Brazilo?
Ĉi tiu lando havas nek umbilikon nek buŝon.
Brazilaj haŭtoj plenumas fotosintezon.
Se ĉi tiu poemo havus buŝon, ĝi estus kanibalo
kaj vorus la unuan kiu albordiĝus ĉi-poemen.
La stomako ne digestus la semojn.
El la merdo de ĉi tiu nacio, nova arbarego kreiĝus.
Kaj el la urino, nova rivero fluus.
Bruu elokvente ĉiuj aŭtoj kun hupoj.
Dampu la kulpojn.
Mi ĵuras, ke estas vero: floroj ne malaperis.
Ili postvivis
kaj, silentigitaj de la delira tagmeza hasto,
organizas insurekcion por rompi la asfalton.
Ankoraŭ ne alvenis la brila epoko de plena justeco.
Homoj detruas homojn.
Pliaj krimoj atendotos morgaŭ.
Se ĉi tiu poemo havus komplicon,
ĝi petus ekzilon en Marso.
La tempopaso,
temp-amaso sen signifo por la historio de la planedo,
stumblis ĉe kokino kiu trairis la Laktan Vojon.
Oni vendas sunsitemon por riĉigi la universokason.
Kraŝon
de du aŭtoj aŭ de du planedoj ne enkalkulas
la analoj de la primara ekekzisto.
Ni konsultu historiolibrojn por certiĝi,
ĉu la epilogo komenciĝas hodiaŭ.

MORGAŬ

Hodiaŭ mi ne forlasos vin,
ĉar la kuko por la festo estas preta.
Mi ŝategas tiun ĉokoladan kremon.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
vi ne vidos mian ombron ĉi tie.
Hodiaŭ mi restos,
ĉar mi ankoraŭ volas lastfoje kisi vian nudan korpon.
La blankaj tukoj, la varma duŝo jam atendas nin.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
miaj oreloj ne ĉeestos por aŭskulti viajn falsajn ĵurpromesojn.
Hodiaŭ mi kvietiĝos inter viaj brikamasoj.
La pordo estas ŝlosita kaj mi ne deziras skandalon kaŭzi ĉi-hore.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
la muroj de la najbaroj treniĝos post mi,
avidaj havi mian amikecon.
Hodiaŭ mi nenion plu diros.
Elĉerpiĝis mia vortprovizo provante vin kompreni.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
mi inventos novan lingvon,
kaj vi neniam disponos ekzempleron de ĝia gramatiko.
Barilon mi metos inter ni.
barikadon
am-malaman baraktadon
morgaŭ kaj por ĉi ame malneta adiaŭdiro.

MEMORPERDO

Kiujn sentojn mi verŝos pri vi,
se mi estas bolanta kaldrono?
La verdeco de via vizaĝo indikas sangmankon,
kontaĝan malsanon nekuraceblan.
Via mondo fariĝas kvadrata por mi,
kaj je ĝiaj akraj anguloj mi vundiĝas.
Mi volas forgesi vin.
Tiel krude, sen poeziaj adjektivoj aŭ adverboj.
Nur forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Sen figuraj sencoj;
sen komparo, alegorio, duobla intenco.
Nur forgesi, laŭ la absoluta praa signifo;
laŭ la praradiko antaŭa al vortolistoj el 1887.
Mi draŝas la memorojn kiuj estis dolĉaj.
Kie falis la lango kiu tiklis la palaton?
Mi enterigas la koron kiu mortis post lasta maltrankvila bato.
Ne, mi ne estas via frato.
Klingo kontraŭ kolo.
Violento estas esenca parto de la homaro.
Pacisma panaceo? Kiu denuncos la ĉarlatanon?
La an’ rompis la kunlaboron kun la samideeco.
Libera parto,
libera, libera en libera pado.
Ĝi povus esti la an’ en kajman’,
en tobogan’, en uragan’, en vulkan’, en ocean’;
en inflam’, se inflam’ finiĝus per n;
en plano, se la respondeca team’ same havus la koncernan finliteron;
en neniam’, se neniu reformo estus okazinta;
eĉ en am’, se mi ankoraŭ amus vin.
Sed mi forgesas vin.
Pardonon, sinjoro, sed kiel vi nomiĝas?

LA KATO

La nomo de la kato estas Nino.
Lia antaŭulo, venenita de malafablaj najbaroj,
ankaŭ estis Nino.
Ĉiuj katoj iam ajn vivintaj en tiu domo
havis la nomon Nino.
Kiam la nuna Nino mortos, alia Nino anstataŭos lin.
Nino ne amrilatas kun katino,
ĉar la lastan fojon ĉiuj katoj de la ĉirkaŭaĵoj
volis amori saman kompatindulinon.
Nino revenis hejmen kun vundo sur la dorso,
en loko kie mankis rimarkinda hartufo.
Nuntempe aperas alia virkato en la hejmo de Nino,
sed liaj posedantoj ĵuras, ke Nino ne estas gejo.
Nino ne laboras.
Eĉ la ratojn kaj gekojn li ne volas ĉasi,
ĉar ilia karno ne plaĉas al liaj gustpreferoj.
Kiam foje li kaptis museton,
li, dum tuta mateno, ludis akrobataĵojn kun la korpo
de la duonviva-duonmorta malfeliĉuleto
kaj fine ne manĝis ĝin.
Nino ne havas religion.
Li ne legas sanktajn librojn.
Li neniam petis dian pardonon pro la morto de la eta muso.
En la posttagmezo de la tago kiam okazis la murdo,
li dormis sen rimorso apud la stratopordo.
Nino ne studas.
Li ne havas planojn por la estonteco.
Li neniam frekventis lernejon.
Li ne scipovas skribi nek legi.
Kiam oni demandis, ĉu estis li, kiu ŝiris la matracoŝtofon,
li nur rigardadis kun grandaj flavaj okuloj.
Ŝajnas, ke Nino ankaŭ ne parolas.
Nino ne voĉdonas.
Nino ne havas reprezentantojn en parlamento.
Li ne estas civitano,
ĉar la katoj ne sukcesis konstrui demokration.
Ili likvidas siajn problemojn per tegolkrevigaj luktoj sur tegmentoj.
Nino estas nur dombesto.
Li etendas la brakojn kaj la piedojn kaj kuŝas sur la sofo,
malgraŭ malpermeso.
Li vekas la tutan homajn hejmanojn per ĝenaj miaŭoj noktomeze
pro urĝa neceso eliri por pisi.
La paca Nino ronronas, sed ankaŭ mordas.
Nino probable vivos dek jarojn.
Kiam li estos maljuna, li ne plu ŝatos salti
kaj trovos neniun amuzon en la balanciĝo de la kurtenoj.
Kion Nino povas instrui al ni?

EKZISTAS NUR UNU AMERIKO

Ĉi tiu poemo komenciĝas kun kapibaro,
kiu sunumas al si la harojn sur iu rio-de-ĵanejra strando.
Kial kapibaro? Kial sunumo? Kial Rio-de-Ĵanejro?
Ĉar ĉi tiu poemo volas paroli pri temo nekredeble nova.
Kaj laŭ ĉiuj miaj esploroj, neniu alia Esperanta poeto aŭdacis verki
pri rafinitaj ronĝuloj en strandoj de tropikaj civilizoj.
Same taŭgus ĉi tie meksika kolibro,
kiu kontraktas kun kojoto pri eniro en Usonon kontraŭleĝe.
Ĉar ĉi tiu poemo estas feke amerika!
Eŭropajn birdojn ni ekstradiciis.
Laŭ ĉiuj rezultoj el miaj esploroj,
neniu Esperanta poeto iam ajn aŭdacis tranĉi la kolonian umbilikon
kaj kanti kun plena fideleco
la mizerajn idiosinkraziojn de ĉi Nova Mondo
kreita ekde nulo far skorbutamaj maristoj
kaj kristanaj indianin-perfortantoj.
Ameriko first (Brazilo second) kaj Usono third!
En ĉi tiu poemo, eĉ intergringe integriga,
kungregiĝas ĉiuj niaj reciprokaj amoj.

ŜALTITA

Ĉu vin nenio tuŝas?
En via trankvileco mi ne trovas min partoprenonta.
Io kaptas min je brako,
ĵetas metrojn alten en aeron,
sendas frakasiĝi sur cementan plankon,
rulas deklivosuben kaj trenas min denove supren.
Ĉu ĉe vi nenia nepra agitiĝo de nepra respondomanko?
Silentaj sintrudaj frazoj kohere proksimaj laŭ malverŝajneco.
Mikroskopaj rememoroj kun monstraj korpoj estas
profesiaj proporci-rabistoj.
Krioj kies esenco enskribiĝas inter
tuŝeblaj panoj malantaŭ montrofenestro de bakejo.
Pojnoj sangantaj pro ĉenoj,
haŭto en fajro kaj glacio
plus piedoj sur krudaj ŝtoneĝoj.
Travideblaj likveroj glitas sur grasmalpura muro
kiel gipsokreto ŝrikas kontraŭ nigra tabulo.
Internaj movoj eternaj.
Ĉu mensa perturbo?
Kuracistoj diagnozus homecon en mi.
Mi sentas min nekredeble sana,
kun okuloj diurne malfermitaj al suno kaj luno.

RUTINA

Ĉiuj riskas renkonti unikan agon.
Unika estus la mono kiun la aĉetanto transdonus
minutojn antaŭ ol, ĉe elirpordo de vendejo,
ricevi pafon rekte en la kapon
pro neporto de valoraĵo transdonebla al rabisto.
La vendisto dirus “lia lasta ago dum vivo
estis transdono de mono al mi”.
Unika estus la “bonan matenon” kiun,
al ridanta bebo,
faltoriĉa avino donus momentojn antaŭ ol senti brustpremon
kaj fariĝi forpasinta pro fulma koratako.
Jardekon poste, la gepatroj dirus al sia filo:
la lasta ago de via viva avino estis ‘bonan matenon, mia nepeto’.
Unika estus la rifuzo balai trotuaron,
kiun arogantulino ĵetus al najbarino
sekundon antaŭ ol flugigi la faldojn de sia jupo
kaj la vivspiron el sia korpo
per tro impeta turniĝo kaŭzinte stumblon, krion, falon
kaj krani-kontraŭ-pavima akcidento.
La najbarino dirus kun rimorso “ŝi rifuzis al mi favoron kaj mortis”.
Homa rutina kuntuŝiĝo
povas fariĝi unika pro sia lasteco.

ADOLESKAJ FUTBALLUDANTOJ

Ĉu vi scias,
Ke por ĉiuj mi en mondo
Ne radias?

Wiktor Elski, en la poemo DEMANDO

Kiun sorton havos tiuj adoleskantoj,
kiuj ludas futbalon sur la stratoj de ĉi tiu urboperiferio?
Ili amuziĝas kun multe da bruo kaj fivortoj,
sen zorgo pri studo,
ĉar lernado estas nur pormomenta gepatra altrudo
kiu finiĝos nepre post la tria jaro de la mezlernejo.
Iliaj ridegoj kaj krioj plenigas la vesperojn,
kvazaŭ ĉio ĝustus kun evidenta certeco
kaj nenia danĝera plenkreskula revelacio alproksimiĝus.
Ĉiutage ili ludas sen pensi pri socia maljusteco.
Ilia mondo estas strato, pilko, piedo kaj amuzo.
Karaj adoleskantoj de la periferia Brazilo,
la suno ne naskiĝis same bela por ĉiuj.
Mi antaŭsentas la doloron de la surprizatako,
kiu, post jaroj, renversos la facilan surstratan mondon
kaj rivelos vian pozicion en la brazila paradizo.
Aŭ eble ili pravas kaj mi eraras?
La Esperanta romano kiun mi legas
estas ŝlosilo al neniu pordo,
avantaĝo al neniu problemosolvo.

HISTORIO

Iele-trapele en la homa pelmelo.
Kio gravas?
Ĉu la promeno aŭ la plandumospuro lasita al esplorontoj?
Ne dependos, ĉu lasita sur la luno aŭ sur vulkana roko.
Ĉu la herooj posedos patosajn skribojn sur tomboŝtonoj
kaj procesioj ĉiujare honoros ilian forpason?
Herooj ne ekzistos kiam finiĝos temprezisto.
Sub teraltaĵoj, morgaŭ hazardaj grundakcidentoj,
ripozos agrablaj memoroj de vivintaj konscioj.
Anonimaj menslarĝiĝoj frue venintaj al mempercepto
strebos trovi lokon por sinforgeso.
Telekospaj enfokusiĝoj serĉos miniaturajn brilojn sur tersurfaco.