KRIZO

Tiu ĉi poemo povus priskribi krude realisman fakton.
Fotografaĵo jam faris tion.
Ĝi povus froti sonon kontraŭ sono
por krei duran melodion.
En studio muzikinstrumentoj superis la intencon.
Ekstravaganca estonteco kun teletransporto,
kosmoŝipoj, inteligentaj eksterteranoj kaj tempvojaĝoj
taŭgus por mirigi,
se la kinematografio de banala televidserio
disponus malpli da frenezaj scenaristoj kaj okultrompa teknologio.
Pri amintrigoj ne mankus parolemo,
se la literatura spongo ne estus jam sorbinta
jarcente ripetan galon de amo-malamo,
pasio-ardo-seksumado-sopiro-perfido-kverelo-
pardono-seksumado-frido-kverelo-disiĝo.
La poemo povus denunci vivmizerecon,
sociajn maljustaĵojn, diskriminaciojn, antaŭjuĝojn.
Tamen la homoj jam scias kio ĝustas kaj malĝustas.
Malbono insistas ekzisti en homa kunvivo,
ĉar homaj gregoj stultas.
Ili tumultas ĝis mortigi proksimulojn per surmarŝo.
Tial la poemo donacas konstatojn malpli ol bazajn:
ke akvo estas akvo,
ke ŝtono estas ŝtono;
ke akvo restos akvo
kaj ŝtono restos ŝtono.

NOTOJ DE PROSKRIBITA MOVADANO

La literaturo bremsis kaj haltis,
ĉar literaturo ne estas movado.
Vrako apud pado kun altaj trudherboj ambaŭflanke,
atestas, ke la movo ne apartenas al tiu verk-veturilo.
Ek! la literaturo pafiĝas el la startlinio.
Mezvoje la kura krurmovo ĉesas.
La martelo frapis, sed la patelo ne respondis.
– Ni devos tranĉi
de la etfingro ĝis rande de la pubo –
diagnozis moŝta mov-kuracisto.
Neniu moviĝu aŭ mi pafos!
La literaturo moviĝis kaj mortis.
Mano sur planko estis poemo;
fingro estis verso.
Kiom da versoj havis la mano de William Auld?
En la jaro 1570, ventoj jam movis karavelo-velojn.
Bezonatas plenumi seancon kun brazilaj e-spirististoj
por esplori, ĉu la senkorpa mistero de Zamenhof
jam tiutempe komponis sanktajn poemetojn.
Proskribitaj pro skribo sen movo,
la manoj silentas.
Ĉar movoj ĉe klavaro ne estas literaturo.
Literaturo ne estas movarto.
Literaturo ne estas movado.

MESAĜO EL LA ESTONTECO

Mi ĵuras, ke ĉi tiun poemon mi verkas
en la jaro 2052, vendredmatene,
la tagon post la 25-a kaj antaŭ la 27-a de julio.
Mi registras ĝin rekte, sen revizia plano,
sur flava paĝo de kajero kun ruĝa kovrilo,
kajero terure eksmoda.
Mi sidas ĉe tablo de perua portebla trinkejo
kiu ŝvebas jam de semajno ĉi tie,
apud la “Calle de Los Incas”, super la “Hotel Brasileño”.
Pli ol tri jardekoj estas forpasintaj
de kiam mia juna versio lastfoje verkis poemon.
Mi ne certas, ĉu la mesaĝo sukcesos rompi la tempregulojn
kaj aperi antaŭ viaj okuloj.
Sed, se miaj kalkuloj pravas,
la tempdistanco atingis maturan nivelon.
Krome, ĉiujn kondiĉojn mi plenumis ekzakte.
La simbolismo eĉ timigis min.
Tiun ĉi poemon mi verkas kiam mi estas jam plenkalva.
Kaj tio estas parto de la reguloj.
La restantajn povrajn harojn el la kapodorso
mi tondigis sen rimorso.
Certe, la juna Paulo ne aprobus mian superstiĉon,
sed mi ĵuras, ke eblas komunikiĝi kun la pasinteco per poemoj.
Kion mi volas diri al mortontoj estas la jeno:
la mondo daŭre estas fetora anuso.
Kaj la homaro?
Partikloj (eble semoj) de malbone digestita manĝaĵo.
Iu bonvolu fine replanti nin.

HAZARDA RENKONTO

Li diris “ne zorgu”. La homaro progresos.
Mi alproksimiĝis por aŭskulti.
Li insistis kaj memorigis pri “sinjorino Franciska
kiu hodiaŭ malkovris egalecon”.
Seĝo apud li ekzistis por mi sidiĝi.
Li profetis finon de ĉiuj homaj kvereloj,
kun blanka-blua mondo sen problemoj.
Mia lango gustumis lian haŭton.
Li asertis la certecon kaj montris ĉiujn etapojn
de la nova homaro kiu ekaperus en horizonto.
Mi mordis unun el liaj kruroj.
Surprizite, li kriis,
ke “ĉio aranĝiĝos kaj la justeco regos”!
Mi enbuŝigis lin kompleta.
Li murmuris interdente, inter miaj dentoj,
ke neniu rabos lian esperon.
Krak krak krak ostojn mi maĉis
La krakado elkreis al si sencon
por defendi “fratecon kaj senkomparan amon”.
Mi englutis lin.

POEMO SEN DAT(UM)O

Ĉi tiu poemo diros ĉion necesan per unu verso.
Sed jen jam verkiĝis dua, ĉar ne sufiĉis la unua.
La antaŭa ne eniru la nombradon. Ĝi estis nur konstato.
Ankaŭ la lasta ne validas. Estis averto ne nombri malĝustan verson.
Nun venos la suka enhavo.
Per unu, kaj nur unu, plia verso, kiu sekvas ĉi tiun.
(Verso inter krampoj estas noto de paĝo sen spaco ĉe piedo)
(Kaj notoj neniam apartenas al la vera enhavo de poemo)
Ĉi tiu poemo diris ĉion necesan per unu verso.
(ĉar la dua verso estas nur ripeto de la unua,
krom pri la tempo de la verbo “diri”,
kiu apenaŭ aldonas ion al sentempaj, senkalendaraj,
sendatume sendataj poemoj)

ALTERNATIVA VERSIO

Kiam en 1500, la piedoj de maniokoblankaj poloj,
sub la gvido de la marŝalo Marko Zamenhof Polo,
tuŝis unuafoje nian plaĝon,
ili donacis al ni Fundamenton kiu devus daŭri jarmilon.
Ni reciprokis per ĉapelo el araoplumoj,
kiu daŭrus eble unu semajnon.
Kiam ili diris “saluton, bonaj indianetoj”,
ni diris “mas o que é que esse homi tá dizeno”?
Kiam en 1887, tupiaj eldonistoj publikigis broŝuron,
ĉiuj koloniismaj entreprenoj tremis pro timo.
La lasta kolonio, ĉiujn aliajn neniigonte,
parazitus homajn mensojn,
transformante pacajn patriotojn en verdajn fanatikulojn.

BRAZILA POEMO

Liveri poemon kiel anoncon.
Matene kiel headline en ĉiuj ĉefaj ĵurnaloj.
Vivigi poemon kiel planon.
Bazoj, fundamentoj, principoj, gvidlinioj.
Ĉio pakita en poemo.
Poemon kiel militdeklaron.
La tankoj de la sudatlantikaj marbordoj portas bikinojn.
Cic-elstaraĵoj estas ĵetotaj kugloj.
Kiel kapoejran piedoflugon, krei frazordon
de poemo paranauea.
Poemon donaci kiel fiŝon en fosilia ŝtono.
Kiu povas, tiu malkovru la klarigon.
Kiu ne povas, tiu kreu siajn privatajn glosojn.
O Nordeste vai virar mar.
Ĉi tie enmetiĝis la deka fingro kiu mankis.
Poemon transdoni kiel pilkon,
kiu kunigas homojn ĉirkaŭ televidilo.
Rimapero estos golo.
Manĝigi poemon kiel karitatan panon al senhejmuloj.
Metriko estos la purecogrado de la mano kiu ricevos la panon.
Kaj mano ne rimiĝas kun pano. Neniel.
Ĉi tiu poemo finiĝis 0x0.

REFONDO

Refondi Braziljon.
Refondi Brazilon.
Kiu ŝanĝos la leĝon?
La moŝtaj deputitoj kaj senatanoj!
Urĝas prepari nacian ĝeneralan balotadon.
Novaj reprezentantoj por nova Brazilo.
Remuldi la brazilan silueton.
Kiuj elektiĝos?
La samaj.
Aŭ similaj ŝtipkapuloj.
La samaj malsanoj de malsanuloj kiuj insistas malsaniĝi.
Ĉu la korupto kaŝiĝas ie inter la ostoj kaj la haŭto?
Fiuloj! Idiotoj!
Regi landon estas respondeci pri la morto de Dandara*,
kiun oni detranĉis de Brazilo.
La mano kiu murdis ŝin subskribis indiferentajn leĝojn,
ŝiris planojn por homrajtaj kampanjoj.
Brazilo murdis Dandaran.
Jes, la flago estas ruĝa denove,
spit’ al ĉiuj krioj de CBF-ĉemizoj.
La samaj similaj simioj kiuj rabis Dandaran el vivo
vagas kiel gravuloj en la braziljaj palacoj.
Urĝas refondi la homan esencon.
Restartigi la evoluon.
De fiŝo ĝis io kio ne nomiĝos homo.

*Dandara estis transvestulino, kiun oni antaŭnelonge terure murdis en Fortalezo.
Ĉiuj murdscenoj estis filmitaj kaj diskonigitaj en sociretoj.

MORGAŬ

Hodiaŭ mi ne forlasos vin,
ĉar la kuko por la festo estas preta.
Mi ŝategas tiun ĉokoladan kremon.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
vi ne vidos mian ombron ĉi tie.
Hodiaŭ mi restos,
ĉar mi ankoraŭ volas lastfoje kisi vian nudan korpon.
La blankaj tukoj, la varma duŝo jam atendas nin.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
miaj oreloj ne ĉeestos por aŭskulti viajn falsajn ĵurpromesojn.
Hodiaŭ mi kvietiĝos inter viaj brikamasoj.
La pordo estas ŝlosita kaj mi ne deziras skandalon kaŭzi ĉi-hore.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
la muroj de la najbaroj treniĝos post mi,
avidaj havi mian amikecon.
Hodiaŭ mi nenion plu diros.
Elĉerpiĝis mia vortprovizo provante vin kompreni.
Sed morgaŭ! Ha morgaŭ
mi inventos novan lingvon,
kaj vi neniam disponos ekzempleron de ĝia gramatiko.
Barilon mi metos inter ni.
barikadon
am-malaman baraktadon
morgaŭ kaj por ĉi ame malneta adiaŭdiro.

MEMORPERDO

Kiujn sentojn mi verŝos pri vi,
se mi estas bolanta kaldrono?
La verdeco de via vizaĝo indikas sangmankon,
kontaĝan malsanon nekuraceblan.
Via mondo fariĝas kvadrata por mi,
kaj je ĝiaj akraj anguloj mi vundiĝas.
Mi volas forgesi vin.
Tiel krude, sen poeziaj adjektivoj aŭ adverboj.
Nur forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Sen figuraj sencoj;
sen komparo, alegorio, duobla intenco.
Nur forgesi, laŭ la absoluta praa signifo;
laŭ la praradiko antaŭa al vortolistoj el 1887.
Mi draŝas la memorojn kiuj estis dolĉaj.
Kie falis la lango kiu tiklis la palaton?
Mi enterigas la koron kiu mortis post lasta maltrankvila bato.
Ne, mi ne estas via frato.
Klingo kontraŭ kolo.
Violento estas esenca parto de la homaro.
Pacisma panaceo? Kiu denuncos la ĉarlatanon?
La an’ rompis la kunlaboron kun la samideeco.
Libera parto,
libera, libera en libera pado.
Ĝi povus esti la an’ en kajman’,
en tobogan’, en uragan’, en vulkan’, en ocean’;
en inflam’, se inflam’ finiĝus per n;
en plano, se la respondeca team’ same havus la koncernan finliteron;
en neniam’, se neniu reformo estus okazinta;
eĉ en am’, se mi ankoraŭ amus vin.
Sed mi forgesas vin.
Pardonon, sinjoro, sed kiel vi nomiĝas?

KRIMA POEZIO

Junulo, vi estas tre bela,
sed ankaŭ tre malprudenta.
Se mi estus vi, mi estus pli zorgema.
Tiu kiu alparolas vin
estas armita per poemoj.
Ne agacu lin.
Li pafas poemojn kiel bandito pafas kuglojn.
Minimuma reago funkciigos la kulason.
Transdonu ĉion kion vi prirevas
aŭ vi estos elstrekita el la literaturo.
Poemon vi legas por konfirmi komplicecon.
La krimon ni ĵus plenumis.
Mi, per verkado; vi, per legado.
Se vi denuncos min, mi konfesos ĉion al la juĝisto.
En la karcero, ni ŝimos ĝis la lasta verso.

LA KATO

La nomo de la kato estas Nino.
Lia antaŭulo, venenita de malafablaj najbaroj,
ankaŭ estis Nino.
Ĉiuj katoj iam ajn vivintaj en tiu domo
havis la nomon Nino.
Kiam la nuna Nino mortos, alia Nino anstataŭos lin.
Nino ne amrilatas kun katino,
ĉar la lastan fojon ĉiuj katoj de la ĉirkaŭaĵoj
volis amori saman kompatindulinon.
Nino revenis hejmen kun vundo sur la dorso,
en loko kie mankis rimarkinda hartufo.
Nuntempe aperas alia virkato en la hejmo de Nino,
sed liaj posedantoj ĵuras, ke Nino ne estas gejo.
Nino ne laboras.
Eĉ la ratojn kaj gekojn li ne volas ĉasi,
ĉar ilia karno ne plaĉas al liaj gustpreferoj.
Kiam foje li kaptis museton,
li, dum tuta mateno, ludis akrobataĵojn kun la korpo
de la duonviva-duonmorta malfeliĉuleto
kaj fine ne manĝis ĝin.
Nino ne havas religion.
Li ne legas sanktajn librojn.
Li neniam petis dian pardonon pro la morto de la eta muso.
En la posttagmezo de la tago kiam okazis la murdo,
li dormis sen rimorso apud la stratopordo.
Nino ne studas.
Li ne havas planojn por la estonteco.
Li neniam frekventis lernejon.
Li ne scipovas skribi nek legi.
Kiam oni demandis, ĉu estis li, kiu ŝiris la matracoŝtofon,
li nur rigardadis kun grandaj flavaj okuloj.
Ŝajnas, ke Nino ankaŭ ne parolas.
Nino ne voĉdonas.
Nino ne havas reprezentantojn en parlamento.
Li ne estas civitano,
ĉar la katoj ne sukcesis konstrui demokration.
Ili likvidas siajn problemojn per tegolkrevigaj luktoj sur tegmentoj.
Nino estas nur dombesto.
Li etendas la brakojn kaj la piedojn kaj kuŝas sur la sofo,
malgraŭ malpermeso.
Li vekas la tutan homajn hejmanojn per ĝenaj miaŭoj noktomeze
pro urĝa neceso eliri por pisi.
La paca Nino ronronas, sed ankaŭ mordas.
Nino probable vivos dek jarojn.
Kiam li estos maljuna, li ne plu ŝatos salti
kaj trovos neniun amuzon en la balanciĝo de la kurtenoj.
Kion Nino povas instrui al ni?

EKZISTAS NUR UNU AMERIKO

Ĉi tiu poemo komenciĝas kun kapibaro,
kiu sunumas al si la harojn sur iu rio-de-ĵanejra strando.
Kial kapibaro? Kial sunumo? Kial Rio-de-Ĵanejro?
Ĉar ĉi tiu poemo volas paroli pri temo nekredeble nova.
Kaj laŭ ĉiuj miaj esploroj, neniu alia Esperanta poeto aŭdacis verki
pri rafinitaj ronĝuloj en strandoj de tropikaj civilizoj.
Same taŭgus ĉi tie meksika kolibro,
kiu kontraktas kun kojoto pri eniro en Usonon kontraŭleĝe.
Ĉar ĉi tiu poemo estas feke amerika!
Eŭropajn birdojn ni ekstradiciis.
Laŭ ĉiuj rezultoj el miaj esploroj,
neniu Esperanta poeto iam ajn aŭdacis tranĉi la kolonian umbilikon
kaj kanti kun plena fideleco
la mizerajn idiosinkraziojn de ĉi Nova Mondo
kreita ekde nulo far skorbutamaj maristoj
kaj kristanaj indianin-perfortantoj.
Ameriko first (Brazilo second) kaj Usono third!
En ĉi tiu poemo, eĉ intergringe integriga,
kungregiĝas ĉiuj niaj reciprokaj amoj.

ŜALTITA

Ĉu vin nenio tuŝas?
En via trankvileco mi ne trovas min partoprenonta.
Io kaptas min je brako,
ĵetas metrojn alten en aeron,
sendas frakasiĝi sur cementan plankon,
rulas deklivosuben kaj trenas min denove supren.
Ĉu ĉe vi nenia nepra agitiĝo de nepra respondomanko?
Silentaj sintrudaj frazoj kohere proksimaj laŭ malverŝajneco.
Mikroskopaj rememoroj kun monstraj korpoj estas
profesiaj proporci-rabistoj.
Krioj kies esenco enskribiĝas inter
tuŝeblaj panoj malantaŭ montrofenestro de bakejo.
Pojnoj sangantaj pro ĉenoj,
haŭto en fajro kaj glacio
plus piedoj sur krudaj ŝtoneĝoj.
Travideblaj likveroj glitas sur grasmalpura muro
kiel gipsokreto ŝrikas kontraŭ nigra tabulo.
Internaj movoj eternaj.
Ĉu mensa perturbo?
Kuracistoj diagnozus homecon en mi.
Mi sentas min nekredeble sana,
kun okuloj diurne malfermitaj al suno kaj luno.

LA SILENTA BUSTO

Al kio utilas miliono da brazilanoj
se ili ne parolas Esperanton?
En la kaĝo de la zamenhofa dimensio
manpleno kuniĝas per malfortaj ligiloj.
Nekonatuloj intimiĝas en la konstato,
ke la idealo formortas.
Proskribitoj sen patrio,
eterne ekzilitaj for de la neniam ekzistinta socio.
La esperantistoj, rektaj reprezentantoj de rara pretendo,
iras senorientiĝe en stratoj plenplenaj de nacilingvaj vojmontriloj.
Sur la placo, la busto de la Homarano
ekzemplas silenton de cent jaroj.
La 14-a de aprilo de ĉi tiu jaro
pasos kiel pasas buso laŭ banala itinero.
Indiferentuloj preteriros la statuon
kaj neniu minimuma memoro ekzistos en iliaj brazilaj mensoj.

RUTINA

Ĉiuj riskas renkonti unikan agon.
Unika estus la mono kiun la aĉetanto transdonus
minutojn antaŭ ol, ĉe elirpordo de vendejo,
ricevi pafon rekte en la kapon
pro neporto de valoraĵo transdonebla al rabisto.
La vendisto dirus “lia lasta ago dum vivo
estis transdono de mono al mi”.
Unika estus la “bonan matenon” kiun,
al ridanta bebo,
faltoriĉa avino donus momentojn antaŭ ol senti brustpremon
kaj fariĝi forpasinta pro fulma koratako.
Jardekon poste, la gepatroj dirus al sia filo:
la lasta ago de via viva avino estis ‘bonan matenon, mia nepeto’.
Unika estus la rifuzo balai trotuaron,
kiun arogantulino ĵetus al najbarino
sekundon antaŭ ol flugigi la faldojn de sia jupo
kaj la vivspiron el sia korpo
per tro impeta turniĝo kaŭzinte stumblon, krion, falon
kaj krani-kontraŭ-pavima akcidento.
La najbarino dirus kun rimorso “ŝi rifuzis al mi favoron kaj mortis”.
Homa rutina kuntuŝiĝo
povas fariĝi unika pro sia lasteco.

ADOLESKAJ FUTBALLUDANTOJ

Ĉu vi scias,
Ke por ĉiuj mi en mondo
Ne radias?

Wiktor Elski, en la poemo DEMANDO

Kiun sorton havos tiuj adoleskantoj,
kiuj ludas futbalon sur la stratoj de ĉi tiu urboperiferio?
Ili amuziĝas kun multe da bruo kaj fivortoj,
sen zorgo pri studo,
ĉar lernado estas nur pormomenta gepatra altrudo
kiu finiĝos nepre post la tria jaro de la mezlernejo.
Iliaj ridegoj kaj krioj plenigas la vesperojn,
kvazaŭ ĉio ĝustus kun evidenta certeco
kaj nenia danĝera plenkreskula revelacio alproksimiĝus.
Ĉiutage ili ludas sen pensi pri socia maljusteco.
Ilia mondo estas strato, pilko, piedo kaj amuzo.
Karaj adoleskantoj de la periferia Brazilo,
la suno ne naskiĝis same bela por ĉiuj.
Mi antaŭsentas la doloron de la surprizatako,
kiu, post jaroj, renversos la facilan surstratan mondon
kaj rivelos vian pozicion en la brazila paradizo.
Aŭ eble ili pravas kaj mi eraras?
La Esperanta romano kiun mi legas
estas ŝlosilo al neniu pordo,
avantaĝo al neniu problemosolvo.

HISTORIO

Iele-trapele en la homa pelmelo.
Kio gravas?
Ĉu la promeno aŭ la plandumospuro lasita al esplorontoj?
Ne dependos, ĉu lasita sur la luno aŭ sur vulkana roko.
Ĉu la herooj posedos patosajn skribojn sur tomboŝtonoj
kaj procesioj ĉiujare honoros ilian forpason?
Herooj ne ekzistos kiam finiĝos temprezisto.
Sub teraltaĵoj, morgaŭ hazardaj grundakcidentoj,
ripozos agrablaj memoroj de vivintaj konscioj.
Anonimaj menslarĝiĝoj frue venintaj al mempercepto
strebos trovi lokon por sinforgeso.
Telekospaj enfokusiĝoj serĉos miniaturajn brilojn sur tersurfaco.