Posedaj pronomoj en la portugala lingvo

Ekzistas du specoj de posedaj pronomoj: (1) tiuj kiuj funkcias kiel adjektivoj kaj tial nomiĝas adjektivaj posesivoj (possessivos adjetivos); kaj (2) tiuj kiuj anstataŭas substantivon kaj tial nomiĝas substantivaj posesivoj (possessivos substantivos). Laŭ formo, la substantivaj posesivoj ne diferencas de la adjektivaj. Ili diferencas nur laŭ la funkcio.

A minha caneta está sobre a mesa. (Mia plumo estas sur la tablo)

A caneta sobre a mesa é a minha(La plumo sur la tablo estas mia.)

En la portugala lingvo, la posedaj pronomoj varias laŭ la persono kaj nombro de la posedanto (1-a [eu, nós], 2-a [tu, você, vós, vocês], 3-a [ele, ela, eles, elas]) plus la gramatika genro kaj nombro de la posedata afero/aĵo. La posedaj pronomoj kutime (sed nedevige) venas akompanataj de difina artikolo.

Ekz.:

O meu livro está sobre a mesa. (Mia libro estas sur la tablo.) 

As nossas canetas estão sobre a mesa. (Niaj plumoj estas sur la tablo.)

La posedaj pronomoj ‘meu’ kaj ‘nossas’ venas akompanataj de la difinaj artikoloj ‘o’ kaj ‘as’.

La pronomo ‘meu’ estas uzata en la unua frazo, ĉar

(1) la posedanto estas la 1-a singulara (mi)

+

(2) la posedata aĵo (livro) havas gramatikan viran genron kaj estas en ununombra formo (singularo).

La pronomo ‘nossas’ estas uzata en la dua frazo, ĉar

(1) la posedanto estas la 1-a plurala (ni)

+

(2) la posedata aĵo (canetas) havas gramatikan inan genron kaj estas en multenombra formo (pluralo).

Kiam la poseda pronomo rilatas al pli ol unu substantivo kaj la substantivoj havas malsamajn gramatikajn genrojn, la plej proksima substantivo difinos, kiu el posedaj pronomoj estos uzata.

Você me mostrou seus livros e canetas. (Vi al mi montris viajn librojn kaj plumojn.)(La substantivo “livros” estas pli proksima al la poseda pronomo. Tial ĝia genro determinas la formon de la poseda pronomo).

Você me mostrou suas canetas e livros. (Vi al mi montris viajn plumojn kaj librojn.)(La substantivo “canetas” estas pli proksima al la poseda pronomo. Tial ĝia genro determinas la formon de la poseda pronomo).

La posedaj pronomoj ne ĉiam montras posedaĵon. Ili povas montri karesan aŭ respektan rilaton:

Não faça isso, minha filha. (Ne faru tion, mia filino.)

Não se preocupe, minha senhora. (Ne zorgu, mia sinjorino.)

Por la duapersonaj pronomoj ‘você’ kaj ‘vocês’, la ĝustaj posedaj pronomoj estas ‘seu(s), sua(s)’. Tamen, en ĉiutaga parolo, brazilanoj miksas ilin kun la posedaj pronomoj de la duapersona ‘tu’. Tio okazas, ĉar origine la pronomoj “você” kaj “vocês” estis triapersonaj pronomoj. Kun la tempopaso ili fariĝis duapersonaj, dum iliaj paroj daŭre estas de la tria.

Tu me mostraste/mostrou teus livros. (Vi al mi montris viajn librojn.)

Você me mostrou seus livrosen Brazilo.  (Vi al mi montris viajn librojn.)

Você me mostrou teus livrosen Brazilo.  (Vi al mi montris viajn librojn.)

En kelkaj regionoj de Brazilo, dum neformala parolo, la vorto ‘seu’ ankaŭ reprezentas mallongigon de la vorto “senhor” (sinjoro).

Obrigado, seu José. (Dankon, sinjoro José.)(La vorto ‘seu’ ne estas poseda pronomo, nur mallongigo)

En la triapersonaj pronomoj, anstataŭ ‘seu(s)’, brazilanoj kutimas uzi la esprimon dele [ˈdeli] dela [ˈdɛlɐ] kiuj estas kuniĝoj de “de ele” (de li) aŭ “de ela” (de ŝi):

Ele me mostrou o(s) livro(s) dele. (Li al mi montris la libro(j)n de li.)(La lasta pronomo ‘ele’ ‘li’ [interne de la kuniĝo ‘dele’] indikas la saman personon de la frazkomenco)

Ela me mostrou o(s) livro(s) dela. (Ŝi al mi montris la libro(j)n de ŝi.)(La lasta pronomo ‘ela’ ‘ŝi’ [interne de la kuniĝo ‘dela’] indikas la saman personon de la frazkomenco)

La uzo de “dele, dela” ankaŭ preventas ambiguajn konstruojn:

A professora proibiu que o aluno utilizasse seu dicionário. (La instruistino malpermesis al la lernanto uzi sian vortaron.)

Ĉu la vortaro estas de la lernanto aŭ de la instruistino? Per uzo de “dele” aŭ “dela”, la senco estos klara:

A professora proibiu que o aluno utilizasse o dicionário dele(La instruistino malpermesis al la lernanto uzi la vortaron de li.)
A professora proibiu que o aluno utilizasse o dicionário dela.  (La instruistino malpermesis al la lernanto uzi la vortaron de ŝi.)

En la portugala lingvo parolata en Brazilo, la sono [ɲ] kiun reprezentas la digramo ‘nh’ (la sama sono de la hispana litero ñ) apenaŭ konserviĝis. Tiel do la digramo ‘nh’ estas prononcata kiel nazala [j]. Temas pri la sama sono de la Esperanta litero ‘j’, sed nazala. La poseda pronomo “minha”, kies atendebla prononco estus [ˈmĩɲɐ], fariĝas [ˈmĩj̃ɐ] en Brazilo.

Posedaj pronomoj en la portugala lingvo

P

e

r

s

o

n

o

 

apud vira substantivo

 

apud ina substantivo

1-a

meu(s)

IFA:
ˈmew, ˈmews, ˈmewz


Ekz.:

O(s) meu(s) livro(s) está(ão) sobre a mesa.

        Mia(j) libro(j) estas sur la tablo.

minha(s)

IFA:
ˈmĩɲɐ, ˈmĩɲɐs, ˈmĩɲɐz, ˈmĩj̃ɐ, ˈmĩj̃ɐs, ˈmĩj̃ɐz



Ekz.:

A(s) minha(s) caneta(s) está(ão) sobre a mesa.

Mia(j) plumo(j) estas sur la tablo.

2-a

teu(s)

seu(s)

en Brazilo, kiam uzante la pronomon ‘você’

IFA: ˈtew, ˈtews, ˈtewz, ˈsew, ˈsews, ˈsewz




Ekz.:

O(s) teu(s) livro(s ) é(são) interesante(s).

    Via(j) libro(j) estas interesa(j)

 

Você ainda não me mostrou
seu(s) livro.

Vi ankoraŭ ne montris al mi via(j)n libro(j)n.

tua(s)

sua(s)

en Brazilo, kiam uzante la pronomon ‘você’

IFA:
ˈtuɐ, ˈtuɐs, ˈtuɐz, ˈsuɐ, ˈsuɐs, ˈsuɐz




Ekz.:

A(s) tua(s) caneta(s) está(ão) sobre a mesa.

          Via(j)  plumo(j) estas sur la tablo.

 

Você ainda não me mostrou, onde estão sua(s) caneta(s).

Vi ankoraŭ ne montris al mi, kie estas via(j) plumoj(j).

3-a

seu(s)

IFA:
ˈsew, ˈsews, ˈsewz


Ekz.:

Ele me mostrou seu(s) livro(s).

Li al mi montris sia(j)n libro(j)n.

 

Anstataŭ ‘seu(s)’, brazilanoj kutimas uzi la esprimon dele 
[ˈdeli] dela  [ˈdɛlɐ] kiuj estas kuniĝoj de “de ele” (de li) aŭ
“de ela” (de ŝi):

 

Ele me mostrou o(s) livro(s)
dele.

Li al mi montris la libro(j)n de li.

 

Ela me mostrou o(s) livro(s)
dela.

Ŝi al mi montris la libro(j)n de ŝi.

sua(s)

IFA:
ˈsuɐ, ˈsuɐs, ˈsuɐz


Ekz.:

Ele me mostrou sua(s) caneta(s).

Li al mi montris sia(j)n plumo(j)n.

 

Anstataŭ ‘sua’, brazilanoj kutimas uzi la esprimon dele [ˈdeli] dela  [ˈdɛlɐ] kiuj estas kuniĝoj de
“de ele” (de li) aŭ “de ela” (de ŝi):

 

Ele me mostrou a(s) caneta(s)
dele.

Li al mi montris la plumo(j)n de li.

 

Ela me mostrou a(s) caneta(s)
dela.

Ŝi al mi montris la plumo(j)n de ŝi.

1-a

nosso(s)

IFA:
ˈnɔsu, ˈnɔsus, ˈnɔsuz


Ekz.:

O(s) nosso(s) livro(s) está(ão) sobre a mesa.

        Nia(j) libro(j) estas sur la tablo.

nossa(s)

IFA:
ˈnɔsɐ, ˈnɔsɐs, ˈnɔsɐz


Ekz.:

A(s) nossa(s) caneta(s) está(ão) sobre a mesa.

Nia(j) plumo(j) estas sur la tablo.

2-a

vosso(s)
arkaika en Brazilo

IFA:
ˈvɔsu, ˈvɔsus


Ekz.:

O(s) vosso(s) livro(s) é(são) interessante(s).

Via(j) libro(j) estas interesa(j).

 

Anstataŭ ‘vosso(s)’, brazilanoj uzas la esprimon de vocês [dʒi ˈvosejs]
kiu signifas “de vi”: 

 

Vocês ainda não me mostraram os livros de vocês.

Vi ankoraŭ ne montris al mi la librojn
de vi.

vossa(s)
arkaika en Brazilo

IFA:
ˈvɔsɐ, ˈvɔsɐs


Ekz.:

A(s) vossa(s) caneta(s) está(ão) sobre a mesa.

Via(j) plumo(j) estas sur la tablo.

 

Anstataŭ ‘vosso(s)’, brazilanoj uzas la esprimon de vocês [dʒi ˈvosejs]
kiu signifas “de vi”:

 

Vocês ainda não me mostraram as canetas de vocês.

Vi ankoraŭ ne montris al mi la plumojn de vi.

3-a

seus

IFA:
ˈsews, ˈsewz


Ekz.:

Eles/Elas me mostraram
seu(s) livro(s).

Ili al mi montris sia(j)n libro(j)n.

 

Anstataŭ ‘seu(s)’, brazilanoj kutimas uzi la esprimon deles [ˈdelis] delas  [ˈdɛlɐs]
kiuj estas kuniĝoj de “de eles” (de ili) aŭ “de elas” (de ili):

 

Eles me mostraram o(s) livro(s)
deles.

Ili (viroj, aŭ viroj kaj virinoj kune) al mi montris la libro(j)n de ili.

 

Elas me mostraram o(s) livro(s)
delas.

Ili (virinoj) al mi montris la libro(j)n de ili.

suas

IFA:
ˈsuɐs, ˈsuɐz


Ekz.:

Eles/Elas me mostraram
sua(s) caneta(s).

Ili al mi montris sia(j)n plumo(j)n.

 

Anstataŭ ‘seu(s)’, brazilanoj kutimas uzi la esprimon deles [ˈdelis] 
delas  [ˈdɛlɐs] kiuj estas kuniĝoj de “de eles” (de ili) aŭ “de elas” (de ili):

 

Eles me mostraram a(s) caneta(s)
deles.

Ili (viroj, aŭ viroj kaj virinoj kune) al mi montris la plumo(j)n de ili.

 

Elas me mostraram a(s) caneta(s)
delas.

Ili (virinoj) al mi montris la plumo(j)n de ili.

Artikoloj en la portugala lingvo

En la portugala lingvo, ekzistas difinaj artikoloj (artigos definidos) kaj nedifinaj artikoloj (artigos indefinidos). Ili varias laŭ genro (vira, ina) kaj nombro (singularo, pluralo).

La difinaj artikoloj, samkiel en Esperanto, indikas aferon kiun ni jam citis aŭ jam konas.

La nedifinaj artikoloj indikas aferon kiun ni ne citis ankoraŭ aŭ ne konas. Ĝiaj sencoj estas proksimaj al la senco de la korelativo “iu(j)”.

La artikoloj ankaŭ estas uzataj ĉe propraj nomoj (ĉefe en Brazilo):

O Brasil é um país. (Brazilo estas lando.)

O Paulo não virá hoje. (Paŭlo ne venos hodiaŭ.)

La gramatika genro de la vortoj determinas, kiun artikolon uzi (ĉiuj vortoj en la portugala lingvo havas gramatikan genron, eĉ la objektoj):

O livro é interessante. (La libro estas interesa.)

La gramatika genro de la vorto “livro” estas “vira”. Tial oni uzas la artikolon “o”.

A casa é grande. (La domo estas granda.)

La gramatika genro de la vorto “casa” estas “ina”. Tial oni uzas la artikolon “a”.

En la portugala lingvo, la vorto “um” ankaŭ reprezentas la numeralon 1. Tiel, depende de la kunteksto, la vorto “um” povas esti numeralo aŭ artikolo:

Nestas férias, eu consegui ler um livro = En tiuj ĉi ferioj, mi sukcesis legi libron –> ARTIKOLO

Nestas férias, eu consegui ler só um livro = En tiuj ĉi ferioj, mi sukcesis legi nur unu libron. –> NUMERALO

En la unua frazo, la kunteksto montras, ke la persono legis libron, sed li/ŝi ne informas, kiu estis la libro. La frazo tenas ian nedifinitecon. En la dua frazo, jam ne temas pri informo de iu nedifinita libro, sed pri la kvanto 1. Ni povus interpreti jene: la persono kutimis legi pli ol unu libro, sed en tiu ferio li/ŝi ne sukcesis legi pli ol unu, nur unu.

Dum prononcado, la artikoloj povas fandiĝi kun apuda vokalo aŭ miksiĝi por formi diftongojn:

Ele via a casa. (Li vidis la domon) | Ela olhava a flor. (Ŝi rigardis la floron)(La literoj ‘a a’ estas, ĉefe dum rapida parolo, prononcataj kiel ununura litero ‘a’, kun kresĉenda intonacio. En poezio, ili ekvivalentas unu silabon)

No momento, os livros não estão aqui. (Ĉi-momente, la libroj ne estas ĉi tie.)(La literoj ‘o o’ estas prononcataj, dum rapida parolo, kiel unu sola ‘u’: nu momentus livrus…)

No momento, as casas estão fechadas. (Ĉi-momente, la domoj estas fermitaj.)(La literoj ‘o a’ estas prononcataj, dum rapida parolo, simile al la diftongo ‘ŭa’: nu momentŭaz kazaz…)

 

Artikoloj en la portugala lingvo

Difinaj

Pronomoj

Singularo

Pluralo

Vira

o

IFA: u

Ekz.: 

O livro é importante.

        La libro estas grava

os

IFA: osus, uz, uʃ Portugalio


Ekz.: 

Os livros são importantes.

         La libroj estas gravaj

Ina

a

IFA: a

Ekz.: 

A casa é verde.

        La domo estas verda

 

Ele viu casa.

Li vidis la domon

 

Ela está na casa.

Ŝi estas en la domo.

 

Ele deu a flor à mulher.

Li doni la floron al la virino

as

IFA: as, az, ajz, ɐʃ Portugalio



Ekz.: 

As casas são verdes

La domoj estas verdaj

 

Ele viu as casas.

Li vidis la domojn

 

Elas estão nas casas.

Ili estas en la domoj

 

Ele deu flores às mulheres.

Li doni florojn al la virinoj

 

Artikoloj en la portugala lingvo

Nedifinaj

Pronomoj

Singularo

Pluralo

Vira

um

IFA: ũ

Ekz.: 

Um  livro está sobre a mesa.

     (unu/iu) libro estas sur la tablo

uns

IFA: ũs, ũz


Ekz.: 

Uns livros estão sobre a mesa.

(iuj/kelkaj) libroj estas sur la tablo.

Ina

uma

IFA: ũmɐ, ũmə

Ekz.: 

Uma casa é verde.

       (unu/iu) domo estas verda

 

Ele viu uma casa.

Li vidis (unu/iu) domon

 

Ela está numa casa.

Ŝi estas en (unu/iu) domo

 

Ele deu a flor a uma mulher.

Li doni la floron al (unu/iu) virino

umas

IFA: ũmɐs, ũmɐz, ũməs, ũməz

Ekz.: 

Umas casas são verdes.     

(iuj/kelkaj) domoj estas verdaj

 

Ele viu umas casas.

Li vidis (iujn/kelkajn) domojn

 

Elas estão nas casas.

Ili estas en (iuj/kelkaj) domoj

 

Ele deu flores a umas mulheres.

Li doni florojn al (iuj/kelkaj) virinoj

La artikolo povas kuniĝi kun prepozicioj por krei kunmetaĵon:


prepozicio a + difina artikolo

Ele disse ‘oi’ ao amigo. (Li diris ‘saluton’ al la amiko)

Ele disse ‘oi’ à amiga. (Li diris ‘saluton’ al la amikino)

Ele disse ‘oi’ aos amigos. (Li diris ‘saluton’ al la amikoj)

Ele disse ‘oi’ às amigas. (Li diris ‘saluton’ al la amikinoj)


prepozicio em + difina artikolo

Ele entrou no hotel. (Li eniris en la hotelon)

Ele entrou nos hotéis. (Li eniris en la hotelojn)

Ele entrou na casa. (Li eniris en la domon)

Ele entrou nas casas. (Li eniris en la domojn)


prepozicio em + nedifina artikolo

Ele entrou num hotel. (Li eniris en (iun) hotelon)

Ele entrou nuns hotéis. (Li eniris en (iujn) hotelojn)

Ele entrou numa casa. (Li eniris en (iun) domon)

Ele entrou numas casas. (Li eniris en (iujn) domojn)


prepozicio de + difina artikolo

Ele entrou no hotel do bairro. (Li eniris en la hotelon de la kvartalo)

Ele entrou nos hotéis dos bairros. (Li eniris en la hotelojn de la kvartaloj)

Ele entrou na casa da amiga. (Li eniris en la domon de la amikino)

Ele entrou nas casas das amigas. (Li eniris en la domojn de la amikinoj)


prepozicio de + nedifina artikolo

Ele entrou no hotel dum bairro. (Li eniris en la hotelon de (iu) kvartalo)

Ele entrou nos hotéis duns bairros. (Li eniris en la hotelojn de (iuj) kvartaloj)

Ele entrou na casa duma amiga. (Li eniris en la domon de (iu) amikino)

Ele entrou nas casas dumas amigas. (Li eniris en la domojn de (iuj) amikinoj)


prepozicio p(a)ra (pra estas mallongigo de para) + difina artikolo

(tiu ĉi kuniĝo okazas nur en Brazilo)

Ele deu uma flor pro amigo. (Li donis floron al la amiko)

Ele deu uma flor pra amiga. (Li donis floron al la amikino)

Ele deu umas flores pros amigos. (Li donis florojn al la amikoj)

Ele deu umas flores pras amigas. (Li donis florojn al la amikinoj)


prepozicio por + difina artikolo

A tarefa foi feita pelo amigo. (La tasko estis farita de la amiko)

A tarefa foi feita pela amiga. (La tasko estis farita de la amikino)

A tarefa foi feita pelos amigos. (La tasko estis farita de la amikoj)

A tarefa foi feita pelas amigas. (La tasko estis farita de la amikinoj)


Personaj pronomoj en la portugala lingvo (akuzativo kaj dativo)

La personaj pronomoj en la portugala lingvo havas du formojn, unu por la nominativo (kiuj en la portugala lingvo nomiĝas pronomes retos) kaj la alia por la akuzativo (kiuj en la portugala nomiĝas pronomes oblíquos). Ĉi tie mi prezentas, krom la akuzativan, ankaŭ la dativan formon de la personaj pronomoj. En la gramatikoj de la portugala lingvo oni ne parolas pri akuzativo kaj dativo. En ili, la akuzativo nomiĝas “objeto direto” (rekta objekto) kaj la dativo nomiĝas “objeto indireto” (nerekta objekto).

Vidu ankaŭ la afiŝon pri la personaj pronomoj en la nominativo.

La personaj pronomoj, kiam en akuzativo kaj dativo, prezentas grandan diversecon. Iuj formoj estas uzataj pli ofte en Portugalio (kaj portugalparolantaj afrikaj landoj plus Orienta Timoro). Aliaj estas uzataj pli ofte en Brazilo. La pronomoj “o“,”a“,”os“,”as“,”los“,”las“,”no“,”na“,”nos“,”nas ” rare aperas dum parolado en Brazilo, sed en la (literatura) skribo ili estas relative oftaj. De tiu listo, la pronomo nos estas rara nur kiam en la tria persono (vidu la tabelon malsupre), ĉar en la unua plurala ĝi estas ofta. La pronomo “vos” neniam estas uzata en Brazilo, nek en la parolo nek en la skribo.

Estas necese ne konfuzi la pronomojn “o” kaj “a” kun la artikoloj “o” kaj “a“:

O homem viu o menino. (La viro vidis la knabon)–> O homem o viu. (La viro lin vidis)

En la frazo “O homem o viu” la unua ‘o‘ estas artikolo kaj la dua estas pronomo.

En Brazilo, estas tre ofte, ke en parolado oni uzu la personajn pronomojn de la nominativo kiel objekton. Tion tamen oni konsideras erara, kvankam eĉ instruitaj homoj agas tiel:

Nós vimos ela na praça. —> Ni vidis ŝin en la placo.

La pronomoj ‘me‘, ‘te‘, ‘nos‘ kaj ‘vos‘ povas, per la sama ortografio kaj prononco, indiki kaj akuzativon kaj dativon, depende de la kunteksto:

Ele me viu. (Li min vidis) –> AKUZATIVO

Ele me deu isso. (Li al mi donis tion) –> DATIVO

Se la kunteksto estas klara, la akuzativa pronomo ne necesas:

Antônio: Você quer essa maçã? (Ĉu vi volas tiun pomon?)

Ricardo: Sim. Quero. (Jes. Mi volas ĝin)

En Brazilo, en la parola lingvo, la pronomoj lhe kaj lhes povas indiki la duan personon. Kvankam ofta, tiu uzo estas kontraŭgramatika kaj oni konsideras erara.

Eu lhe vi ontem. (Mi vin vidis hieraŭ)

Samkiel en Esperanto, la portugala lingvo ankaŭ disponas refleksivan pronomon, kiu povas havi la formon “se” aŭ “si“.

Ele se viu no espelho. (Li sin vidis en la spegulo.) –>AKUZATIVO

Ele deu uma flor a si mesmo. (Li donis floron al si mem.) –>DATIVO

La pronomoj “mim“,”ti” kaj “si” ĉiam venas akompanataj de prepozicio. En parola lingvo de Brazilo, oni povas uzi la pronomojn de la nominativo en tiuj situacioj:

Ele deu a flor pra ti. = Ele deu a flor pra tu. (Li donis la floron al vi.)

La pronomoj “mim“,”ti” ,”si“,”nos” kaj “vos” kiam en kunlaboro kun la prepozicio com (kun), devige transformiĝas ortografie kaj prononce:

com mim –> comigo

com ti –> contigo

com si –> consigo

com  + nos –> conosco

com + vos –> convosco.

Personaj pronomoj en la portugala lingvo

Akuzativo kaj Dativo

Nombro

Persono

Pronomoj

en la portugala

en Esperanto

Singularo

1-a

me, a mim, p(a)ra mim

euBrazilo (kontraŭgramatika)


IFA: mi, a mĩ, ˈp(a)ɾɐ/ˈp(a)ɾə mĩ, ew





Ekz.:

Ak.:

Ele me viu.

Ele viu eu.
(tiu ĉi lasta konstruo povas okazi en parola komunikado de Brazilo, sed ne skriba)

Dat.:

Ele me deu a flor.

Ele deu a mim a flor.

Ele deu p(a)ra mim a flor.

min, al mi

 

 

 

 

 

 

Ekz.:

Li vidis min.

 

Li donis al mi la floron.

2-a

te, a ti, p(a)ra ti

vocêBrazilo (kontraŭgramatika)

tuBrazilo (kontraŭgramatika)

a vocêBrazilo, p(a)ra vocêBrazilo


IFA: tʃi, ti, a tʃi, ˈp(a)ɾɐ/ˈp(a)ɾə  tʃi,

       voˈse, tu


Portugalio


Ekz.:

Ak.:

Ele te viu.

Ele viu tu. Ele viu você. (tiuj ĉi du lastaj konstruoj povas okazi en parola komunikado de Brazilo, sed ne skriba)

Dat.:

Ele te deu a flor.

Ele deu a ti a flor.

Ele deu p(a)ra ti a flor.

Ele deu a flor a você.

Ele deu a flor p(a)ra você.

vin, al vi

 

 

 

 

 

 

 

Ekz.:

Li vin vidis.

Li vidis vin.

 

Li al vi donis la floron.

Li donis la floron al vi.

3-a

o, a, lo, la, no, na, lhe

eleBrazilo (kontraŭgramatika)

elaBrazilo (kontraŭgramatika)

a ele, a ela

p(a)ra eleBrazilo

p(a)ra elaBrazilo


IFA: u, a, lu, la, nu, na, ʎi, a ˈeli, a ˈɛlɐ,ˈp(a)ɾɐ/ˈp(a)ɾə  ˈeli, ˈɛlɐ







Ekz.:

Ak.:

Ele viu o homem.

  –> Ele o viu.

Ele viu a mulher.

  –> Ele a viu.

Ele viu o livro.

  –> Ele o viu.

Ele viu a caneta.

  –> Ele a viu.

 

Kiam la verbo kiu antaŭas la objektan pronomon finiĝas per -z, -s aŭ -r, la pronomoj ‘o, a’ fariĝas ‘lo, la’

Ekz.: ver + o = vê-lo

Erara: Ele conseguiu o ver.

Korekta: Ele conseguiu vê-lo.

Erara: Ele conseguiu a ver.

Korekta: Ele conseguiu vê-la.

 

Kiam la verbo kiu antaŭas la objektan pronomon finiĝas per naza sono, la pronomoj ‘a, o fariĝas no, na’

Ekz.: viram + o = viram-no

Eraraj: Eles o viram.  Eles viram o.

Korekta: Eles viram-no.

Eraraj: Eles a viram. Eles viram a.

Korekta: Eles viram-na.

 

Ele viu ele.

Ele viu ela.
 (tiuj ĉi du lastaj konstruoj povas okazi en parola komunikado de Brazilo, sed ne skriba)

 

Dat.:

Ele deu a flor ao homem.

  –> Ele lhe deu.

Ele deu a flor à mulher.

  –> Ele lhe deu.

Ele deu a ele a flor.

Ele deu a ela a flor.

Ele deu p(a)ra ele a flor.

Ele deu p(a)ra ela a flor.

Ele deu a flor ao cachorro.

  –> Ele lhe deu a flor.

       Ele deu a flor p(a)ra ele.

Ele deu a flor à cachorra.

  –> Ele lhe deu a flor.

       Ele deu a flor p(a)ra ela.

lin, ŝin, ĝin,

al li, al ŝi, al ĝi

 

 

 

 

 

 

 

 

Ekz.:

 Li vidis la viron.

  –> Li lin vidis.

 Li vidis la virinon.

  –> Li ŝin vidis.

Li vidis la libron.

  –> li ĝin vidis.

Li vidis la plumon.  

  –> Li ĝin vidis.

 

 

Li sukcesis vidi lin.

Li sukcesis vidi ŝin.

 

 

 

 

 

Ili vidis lin.

Ili vidis ŝin.

 

 

Li vidis lin.

Li vidis ŝin.

 

 

Li donis la floron al la viro.

  –> Li donis al li la floron.

Li donis la floron al la virino.

  –> Li donis al ŝi la floron.

Li donis al li la floron.

Li donis al ŝi la floron.

Li donis al li la floron.

Li donis al ŝi la floron.

Li donis la floron al la hundo.

  –> Li al ĝi donis la floron.

       Li donis la floron al ĝi.

Li donis la floron al la hundino

  –> Li al ĝi donis la floron.

       Li donis la floron al ĝi.

Pluralo

1-a

nos, a nós,

nós
Brazilo (kontraŭgramatika)

p(a)ra nós


IFA: nus, nuzBrazilo
nˈuʃ Portugalio

ˈp(a)ɾɐ/ˈp(a)ɾə  nˈɔs, nˈɔz, 

nˈɔjz Brazila Nordoriento



Ekz.:

Ak.:

Ele nos viu.

Ele viu nós.
(tiu ĉi lasta konstruo povas okazi en parola komunikado de Brazilo, sed ne skriba)

Dat.:

Ele nos deu a flor.

Ele deu a flor a nós.

Ele deu a flor p(a)ra nós.

nin, al ni

 

 

 

 

 

 

Ekz.:

Li nin vidis.

Li vidis nin.

 

Li al ni donis la floron.

Li donis la floron al ni.

2-a

vosPortugalio

vocêsBrazilo (kontraŭgramatika)

a vocêsBrazilo


IFA: vuʃ Portugalio

 voˈsejs, voˈsejz voˈsejʃ Brazilo



Ekz.:

Ak.:

Ele vos viu.Portugalio

Ele viu vocês.Brazilo
(malgraŭ, ke la konstruo “vocês” kiel objekto estas kontraŭgramatika, ĝi estas en Brazilo la sola konstruo uzata, kaj en la parolo kaj en la skribo. La pronomo “vos” neniam aperas en Brazilo, nek en la parolo nek en la skribo)

Dat.:

Ele vos deu a flor.

Ele deu a flor a vocês.

Ele deu a flor p(a)ra vocês.

vin, al vi

 

 

 

 

 

 

Ekz.:

Li vin vidis.

Li vidis vin.

 

 

Li al vi donis la floron.

Li donis la floron al vi.

3-a

os, as, lhes

los, las

nos, nas

elesBrazilo (kontraŭgramatika)

elasBrazilo (kontraŭgramatika)

a eles, a elas,

p(a)ra ele, p(a)ra ela


 IFA: us, uz, uʃ, as, az, lus, luz, las, laz, nus, nuz, nas, ʎis, ʎi, a ˈelis, a ˈɛlɐs, a ˈɛlɐz,

    ˈp(a)ɾɐ/ˈp(a)ɾə ˈɛlɐs, ˈɛlɐz

Portugalio
Brazilo





Ekz.:

Ak.:

Ele viu os homens.

  –> Ele os viu.

Ele viu as mulheres.

  –> Ele as viu.

Ele viu os livros.

  –> Ele os viu.

Ele viu as canetas.

  –> Ele as viu.

 

Kiam la verbo kiu antaŭas la objektan pronomon finiĝas per -z, -s aŭ -r, la pronomoj ‘os, as’ fariĝas ‘los, las’

Ekz.: ver + os = vê-los

Erara: Ele conseguiu os ver.

Korekta: Ele conseguiu vê-los.

Erara: Ele conseguiu as ver.

Korekta: Ele conseguiu vê-las.

 

Kiam la verbo kiu antaŭas la objektan pronomon finiĝas per naza sono, la pronomoj ‘as, os‘ fariĝas ‘nos, nas.

Ekz.: viram + os = viram-nos

Eraraj: Eles os viram.  Eles viram os.

Korekta: Eles viram-nos.

Eraraj: Eles as viram. Eles viram as.

Korekta: Eles viram-nas.

 

Ele viu eles

Ele viu elas
(tiuj ĉi du lastaj konstruoj povas okazi en parola komunikado de Brazilo, sed ne skriba)

 

Dat.:

Ele deu a flor aos homens.

  –> Ele lhes deu.

Ele deu a flor às mulheres.

  –> Ele lhes deu.

Ele deu a eles a flor.

Ele deu a elas a flor.

Ele deu p(a)ra eles a flor.

Ele deu p(a)ra elas a flor.

Ele deu a flor aos cachorros.

  –> Ele lhes deu a flor.

       Ele deu a flor p(a)ra eles.

Ele deu a flor às cachorras.

  –> Ele lhes deu a flor.

       Ele deu a flor p(a)ra elas.

ilin, al ili

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ekz.:

Li vidis la virojn.

   –> Li ilin vidis.

Li vidis la virinojn.

  –> Li ilin vidis.

Li vidis la librojn

   –> Li ilin vidis

Li vidis la plumojn

  –> Li ilin vidis

 

 

Li vidis ilin (virojn).

Li vidis ilin (virinojn).

 

 

 

 

 

Ili vidis ilin (virojn).

Ili vidis ilin (virinojn).

 

 

Ili vidis ilin  (virojn).

Ili vidis ilin (virinojn).

 

 

Li donis la floron al la viroj.

  –> Li al ili donis.

Li donis la floron al la virinoj.

  –> Li al ili donis.

Li donis al ili la floron.

Li donis al ili la floron.

Li donis al ili la floron.

Li donis al ili la floron.

Li donis la floron al la hundoj.

  –> Li al ili donis la floron.

        Li donis la floron al ili.

Li donis la floron al la hundinoj

–> Li al ili donis la floron.

      Li donis la floron al ili.

 

Personaj pronomoj en la portugala lingvo (nominativo)

La personaj pronomoj en la portugala lingvo havas du formojn, unu por la nominativo (kiuj en la portugala lingvo nomiĝas pronomes retos) kaj la alia por la akuzativo (kiuj en la portugala nomiĝas pronomes oblíquos). Ĉi tie mi prezentas la nominativan formon.

En la portugala lingvo, la personaj pronomoj ne estas devigaj en la nominativo, ĉar la verbfinaĵo jam informas, kiu persono plenumas la agon de la verbo. Legu pli en verboj.

Eu vejo a casa = Vejo a casa = Mi vidas la domon.

Tamen en la dua persono (singularo kaj pluralo) povas okazi ambiguaj frazoj, ĉar nuntempe (ĉefe en Brazilo) la konjugacioj de la dua persono arkaikiĝas. Anstataŭ la konjugacioj de la dua persono, estas uzataj la konjugacioj de la tria, malgraŭ ke la pronomo estas de la dua.

Tu vais para o parque? (preskaŭ tute arkaika en Brazilo) = Tu vai para o parque? = Você vai para o parque? = Ĉu vi iras al la parko?

vai estas la prezenca konjugacio de la verbo ir (iri) en la tria persono singulara. Ni diras “Ele vai para o parque?” (Ĉu li iras al la parko?). Pro tio, la forlaso de la persona pronomo ne kutimas okazi tie, kvankam se la kunteksto estas klara ni povas kaŝi la pronomon:

Homo demandas al amiko:

Antônio: Vai para o parque?  (Ĉu vi iras al la parko?)

Ricardo: Sim. Vou. (Jes. Mi iras)

En tiu ĉi situacio, ni perceptas ke la cirkonstanco lasas klare, ke temas pri “tu/você”. Ne eblas konfuzo. La frazo “Vai para o parque?” signifas “Ĉu vi iras al la parko?”.

Alia ekzemplo:

Antônio: Lá vai o João.  (Jen iras João)

Ricardo: Vai para o parque? (Ĉu li iras al la parko?)

Antônio: Não sei. (Mi ne scias.)

En tiu ĉi lasta situacio la kunteksto lasas klare, ke temas pri João. Tial ni scias, ke la frazo “Vai para o parque?” signifas “Ĉu li iras al la parko?” kaj ne “Ĉu vi iras al la parko?”.

La pronomo você kreiĝis el la esprimo vossa mercê, kiu origine estas formala honora maniero alparoli homon. En Portugalio, la pronomo você ankoraŭ estas formala, sed ne en Brazilo. Por formalaj situacioj, brazilanoj uzas “senhor” (sinjoro) aŭ “senhora” (sinjorino). Se oni alparolas homon (pli aĝan) kiun oni ne konas, estas preferinde diri “senhor(a)“, ĉar “tu/você” povas soni malrespekte. Gefiloj alparolas siajn gepatrojn per sinjoro kaj sinjorino.

Personaj pronomoj en la portugala lingvo

Nominativo

Nombro

Persono

Pronomoj

en la portugala

en Esperanto

Singularo

1-a

eu

IFA: ew

Ekz.:

Eu sou brasileiro.

mi

Ekz.:

Mi estas brazilano.

2-a

tu, vocêBrazilo

IFA: tu, voˈse

Ekz.:

Tu é(s) esperantista.

Você é esperantista.

vi

Ekz.:

Vi estas esperantisto.

3-a

ele, ela

IFA: ˈeli, ˈɛlɐ

Ekz.:

Ele é esperantista.

Ela é esperantista.

Ela é uma flor.

Ele é um vaso.

li, ŝi, ĝi

Ekz.:

Li estas esperantisto.

Ŝi estas esperantisto.

Ĝi estas floro.

Ĝi estas vazo.

Pluralo

1-a

nós

IFA: nˈɔs nˈɔzBrazilo

nˈɔʃ Portugalio, nˈɔjzBrazila Nordoriento

Ekz.:

Nós somos esperantistas.

ni

Ekz.:

Ni estas esperantistoj.

2-a

vósPortugalio, vocêsBrazilo

IFA: vˈɔʃ Portugalio

voˈsejs, voˈsejz voˈsejʃBrazilo

Ekz.:

Vós sois esperantistas.

Vocês são esperantistas.

vi

Ekz.:

Vi estas esperantistoj.

3-a

eles, elas

IFA: ˈelis ˈeliz,

ˈɛlɐs ˈɛlɐz

Ekz.:

Eles são homens.

Elas são mulheres.

ili

Ekz.:

Ili estas viroj.

Ili estas virinoj.

 

Imperfekta subjunktivo de la portugala lingvo

La subjunktivo montras agon kiu estas necerta, duba, kondiĉita, probabla, supoza, dezirata aŭ dependa de io alia. La portugala imperfekta subjunktivo similas al la kondicionalo de la esperanta us-finaĵo. La imperfekta subjunktivo montras probablecon, kondiĉon aŭ deziron. Ĝiaj verboj kutime venas akompanata de la subjunkcio “se” (se) aŭ “que” (ke)

Duvidaram que ele pudesse vir. (oni dubis, ke ŝi povus veni)

Eu falaria com ele se fosse você. (mi parolus kun li, se mi estus vi.)

Eu queria que ele viesse. (mi volas, ke li venu.)

Por scii kion signifas la mallongigoj, konsultu la afiŝon pri morfemoj de la verboj en la portugala lingvo.

Tiu tabelo de finaĵoj validas nur por regulaj verboj.

imperfekta-subjunktivo-de-la-portugala-lingvo

Prezenca subjunktivo de la portugala lingvo

La subjunktivo montras agon kiu estas necerta, duba, kondiĉita, probabla, supoza, dezirata aŭ dependa de io alia. En Esperanto, oni esprimas la prezencan subjunktivon foje per os-finaĵo, foje per u-finaĵo. La prezenca subjunktivo montras agon kiu povas okazi nuntempe.

Ele chega atrasado. (Li alvenas malfruePrezenco de la indikativo. Temas pri fakta okazaĵo.

Talvez ele chegue atrasado. (Eble li alvenos malfrue). Prezenco de la subjunktivo. Temas pri ago kiu eblas okazi nuntempe.

Ele vem em breve. (Li alvenas baldaŭPrezenco de la indikativo. Temas pri fakta okazaĵo.

Desejo que ele venha em breve. (Mi deziras, ke li alvenu baldaŭ). Prezenco de la subjunktivo. Temas pri ago kies okazado estas dezirata en nuntempo.

La subjunktivaj tensoj kutime venas akompanataj de la subjunkcio “que” (ke) ĉe iuj vortkombinoj. Kiam la jenaj kombinoj aperas, la uzo de la subjunktivo estas preskaŭ ĉiam deviga.

Portugala

Esperanto

Ekzemploj

(Eu) Quero que…

(Eu) Desejo que…

(Eu) Espero que…

Tomara que…

Mi volas, ke…

Mi deziras, ke…

Mi esperas, ke…

Espereble…

Quero que você cante um pouco.

Mi volas, ke vi iom kantu.

Desejo que você cante um pouco.

Mi deziras, ke vi iom kantu.

Espero que que você cante um pouco.

Mi esperas, ke vi iom kantu.

Tomara que você cante um pouco.

Espereble vi iom kantos.

A não ser que… Krom se vi… A não ser que você cante um pouco.

Krom se vi iom kantu.

Contanto que…

Desde que…

Basta que…

Kondiĉe, ke…

Depende, ĉu…

Sufiĉas, ke…

Contanto que você cante um pouco.

Kondiĉe, ke vi iom kantu.

Desde que você cante um pouco.

Depende, ĉu vi iom kantos.

Basta que você cante um pouco.

Sufiĉas, ke vi iom kantu.

Para que…

A fim de que…

Por ke…

Cele al tio, ke…

Para que você cante um pouco.

Por ke vi iom kantu.

A fim de que você cante um pouco.

Cele al tio, ke vi iom kantu.

(Eu) Duvido que… Mi dubas, ke… Duvido que você cante um pouco.

Mi dubas, ke vi iom kantos.

Caso… Se… Caso você cante um pouco.

Se vi iom kantos.

Talvez…

É possível que…

É provável que…

Eble…

Eblas, ke…

Estas probable, ke…

Talvez você cante um pouco.

Eble vi iom kantos.

É possível que você cante um pouco.

Eblas, ke vi iom kantu.

É provável que você cante um pouco.

Estas probable, ke vi iom kantu.

Sem que… Sen ke… Sem que você cante um pouco.

Sen ke vi iom kantu.

Tenho medo que… Mi timas, ke… Tenho medo que você cante um pouco.

Mi timas, ke vi iom kantos.

Até que… Ĝis kiam… Até que você cante um pouco.

Ĝis kiam vi iom kantos.

Antes que… Antaŭ ol.. Antes que você cante um pouco.

Antaŭ ol vi iom kantos.

Embora…

Mesmo que…

Tamen…

Eĉ se…

Embora você cante um pouco.

Tamen vi iom kantos.

Mesmo que você cante um pouco.

Eĉ se vi iom kantos.

É necessário que… Estas necese, ke… É necessário que você cante um pouco.

Estas necese, ke vi iom kantu.

Por scii kion signifas la mallongigoj, konsultu la afiŝon pri morfemoj de la verboj en la portugala lingvo.

Tiu tabelo de finaĵoj validas nur por regulaj verboj.

prezenca-subjunktivo-de-la-portugala-lingvo

Futura indikativo de la portugala lingvo (rilate la nunon kaj rilate pasintan agon)

En la indikativo de la portugala lingvo, ekzistas du futuroj: futuro do presente kaj futuro do pretérito. Tradukante laŭlitere, ni havus “futuro de la prezenco” kaj “futuro de la pasinteco“. La unua futuro estas la sama futuro kiu ekzistas en Esperanto. Ĝi parolas pri ago kiu okazos post la nuntempo. La dua futuro parolas pri ago kiu okazos rilate jam pasintan agon aŭ pri ago kondiĉita de alia ago.

Ele venderá o produto. (li vendos la produkton)(futuro do presente)(rilate la nunonLa verbo “venderá” reprezentas agon venontan rilate la nunan tempon. Nun, li ankoraŭ posedas la produkton, sed poste, en la estonteco, li vendos ĝin.

Ele falou que venderia o produto. (Li diris, ke li vendos la produkton.)(futuro do pretérito)(rilate pasintan agon [La verbo “venderia” reprezentas venontan agon rilate la agon “falou”. La rilato pasinta-estonta okazas inter du agoj ene de la frazo. “venderia” montras certecon. La priparolato diris, ke certe li vendos la produkton. Depende de la konstruo, la dua futuro povas transdoni duban nuancon, kun montro de probableco. Tio eblas pro la faktecogrado de la tensoj en la indikativo. Ĝuste tial, en Portugalio, tiu futuro nomiĝas “condicional“. Kiam la dua futuro de la indikativo esprimas probablecon, ĝi venas kun frazo kiu entenas verbon en la subjunktivo. En la frazo “Se eu fosse ele, eu não diria isso” (se mi estus li, mi ne dirus tion), la verbo “fosse” estas subjunktiva formo de la verbo “ser” (esti). Tiu ĉi dua futuro, kiam temas pri probableco, tradukiĝas en Esperanton per la us-finaĵo.

La supersignoj de la unua futuro, la futuro rilate la nuntempon, indikas akcenton. Ili ankaŭ utilas por fari distingon rilate la pluskvamperfekton aŭ eĉ rilate la perfekton (kiam en la tria persono de la pluralo).

Tu amara(s), vendera(s), dividira(s) (= vi amis, vendis, dividis)(pluskvamperfekto)(la akcento estas sur la antaŭlasta silabo)

Tu amará(s), venderá(s), dividirá(s) (= vi amos, vendos, dividos)(futuro)(la akcento estas sur la lasta silabo)

Ele amara, vendera, dividira (= li amis, vendis, dividis)(pluskvamperfekto)(la akcento estas sur la antaŭlasta silabo)

Ele amará, venderá, dividirá (= li amos, vendos, dividos)(futuro)(la akcento estas sur la lasta silabo)

Vós amáreis, vendêreis, dividíreis (= vi amis, vendis, dividis)(pluskvamperfekto)(la akcento estas sur la antaŭlasta silabo)

Vós amareis, vendêreis, dividíreis (= vi amos, vendos, dividos)(futuro)(la akcento estas sur la lasta silabo)

Eles/Elas amaram, venderam, dividiram (= vi amis, vendis, dividis)(pluskvamperfekto kaj perfekto)(la akcento estas sur la antaŭlasta silabo)

Eles/Elas amarão, venderão, dividirão (= vi amos, vendos, dividos)(futuro)(la akcento estas sur la lasta silabo)

am” kaj “ão” reprezentas la saman nazan diftongon. Ilia prononco estas egala. La prononca diferenco inter “amaram” (pluskvamperfekto kaj perfekto) kaj “amarão” (futuro) troviĝas nur ĉe la akcento.

Kiam la akcento de la verbo falas sur finaĵo, tiu verboformo nomiĝas “arrizotônica“. La verboformo kies akcento falas sur la radiko nomiĝas “rizotônica“. La verboformo “amáreis” estas “rizotônica” kaj la verboformo “amareis” estas  “arrizotônica”.

Por scii kion signifas la mallongigoj, konsultu la afiŝon pri morfemoj de la verboj en la portugala lingvo.

Tiu tabelo de finaĵoj validas nur por regulaj verboj.

futura-indikativo-rilate-la-nunon-de-la-portugala-lingvo

futura-indikativo-rilate-pasintan-agon-de-la-portugala-lingvo

Pluskvamperfekta indikativo de la portugala lingvo

La pluskvamperfekto montras agon pasintan kaj antaŭan al alia pasinta ago. En Esperanto, ne ekzistas specifa finaĵo por tiu tempo.

Por scii kion signifas la mallongigoj, konsultu la afiŝon pri morfemoj de la verboj en la portugala lingvo.

Tiu tabelo de finaĵoj validas nur por regulaj verboj.

pluskvamperfekta-indikativo-de-la-portugala-lingvo

Imperfekta indikativo de la portugala lingvo

La imperfekto montras agon/staton, kiu okazis/ekzistis adekutime en la pasinteco. En Esperanto, ne ekzistas specifa finaĵo por tiu tempo, sed eblas krei ekvivalentan signifon per la prefikso -ad. Malgraŭ tio, oni ne emas ĉiam aperigi tiun nuancon en Esperanto, ĉar en la portugala la imperfekto estas tre ofta. Ĉiam uzi la prefikson -ad dum tradukado rezultigus malbelan tekston en Esperanto.

Por scii kion signifas la mallongigoj, konsultu la afiŝon pri morfemoj de la verboj en la portugala lingvo.

Tiu tabelo de finaĵoj validas nur por regulaj verboj.

imperfekta-indikativo-de-la-portugala-lingvo

Perfekta indikativo de la portugala lingvo

Perfekta, ĉar temas pri la verbotempo perfekto, t. e., temas pri ago pasinta kaj jam fine plenumita. Vidu la difinon ĉe PIV.

Por scii kion signifas la mallongigoj, konsultu la afiŝon pri morfemoj de la verboj en la portugala lingvo.

Tiu tabelo de finaĵoj validas nur por regulaj verboj.

En la prezenca kaj perfekta indikativo, la verbfinaĵoj estas egalaj ĉe la unua persono de la pluralo. Nur per la kunteksto eblas en tiuj kazoj scii, ĉu temas pri nuntempaj aŭ pasintaj agoj; kvankam eblas, sendevige, signi la pasintan tempon de la verboj de la 1-a konjugacio per dekstra korno ( ´ ) . Portugaloj kutimas fari tion, sed ne brazilanoj.

Nós amamos o livro. = ni amas la libron.

Nós amámos o livro. = ni amis la libron.

perfekta-indikativo-de-la-portugala-lingvo

Prezenca indikativo de la portugala lingvo

Por scii kion signifas la mallongigoj, konsultu la afiŝon pri morfemoj de la verboj en la portugala lingvo.

Tiu tabelo de finaĵoj validas nur por regulaj verboj.

En la prezenca indikativo de la verboj de la 3-a konjugacio, la origina tema vokalo konserviĝis nur ĉe la unua persono de la pluralo (partimos).prezenca-indikativo-de-la-portugala-lingvo