PLENDOJ DE HOMO SEN LINGVO

Se ĉi tiu lingvo estus mia,
se mi havus ion komunan
kun tiuj homoj kiuj artikulacias ĝin.
Se en mia infanaĝo mi estus senscia pri ĝia strukturo.
Se mi estus eluzinta la esprimeblojn
sen kapabli bone difini kio estas substantivo aŭ verbo.
Se en ĝi mi estus aŭskultinta infanajn rakontojn.
Se miaj rememoroj emerĝus konvulsie el repertuaro
de pasintaj okazaĵoj kun origino intime ligita al ĝi.
Se mi suferus en ĝi,
amus en ĝi.
Se mi estus vidinta homojn vivi kun ĝi,
kisi kaj pugnofrapi akompane de ĝi,
alveni al morto sen koni alian komunikan vojon.
Se ĉio ĉi estus okazinta,
mi sentus hodiaŭ saŭdadon pri pasintaj tempoj.
La pasintenco de ĉi tiu lingvo estas fremda al mi,
ne tuŝas miajn emociojn, ne konstruas mian mion.
Surogato al homo kiu ne trovas identecon en koloniisma heredaĵo.

Kaj eĉ tiel
mi estas plene via, artefarita kiel vi,
orgojla laŭ pretendoj,
fikcia laŭ viaj utopiaj planoj,
ekscese konvinka pri sia valoro.
Mi estas plene via, ĉar vi meritas min.
En ĉi tiu strato vi meritas min.
Ne frapu alies pordon.
Dormu sur la trotuaro aŭ venu al mia domo.
Descendu de la alteco de viaj internaj panegiroj,
de viaj revoj tro gravaj,
viaj imponaj ambicioj
kaj vizitu min hodiaŭnokte.
Mi ne povas doni al vi
rezoluciojn, fonajn influojn sur politikistojn,
rilatojn kun granddimensiaj institucioj,
mejloŝtonajn atingojn, rekonon de registaroj,
venkon eĉ ne mezan.
Mi donas ĉi tiun poemon, ĉar estas ĉio kion mi posedas.

POEMO DUM KRIZA HORO

Se tiu ĉi poemo havus sencon, mi ne havus nomon.
Se mi havus nomon, tiu ĉi poemo ne havus sencon.
Mi ne havas sencon.
Kaj la poemo havas min.
Fajro por bruligi la leganton.
Vi legis, ĉar vi volis.
Tiu ĉi poemo havas dek portugalajn familinomojn
kaj klarigos detale ĉiujn branĉojn de la arbo.
Ĉu la leganto ne parolas la portugalan?!
Kaj kiel tio koncernas min?
Tiu ĉi poemo prifajfas.
Se esse poema falasse esperanto,
ele diria ‘não sejam estúpidos.
Vocês nasceram de seis meses ou o quê?’
Vão catar coquinhos no asfalto.
Procurem cabelo em ovo.
O rato do rei de roma roeu a universalidade deste poema.
Se esse poema conhecesse Zamenhof, ele não seria um poema,
seria uma gramática, um dicionário ou uma nova língua.
Se tiu ĉi poemo estus lingvo,
ĝi estus volapuko.

Stato

La plursignifeco de la vorto esperanto

Malfacila demando: ĉu per “la esperantoj” de la verso “Per laboro de la esperantoj“, en la poemo La Espero (1891), Zamenhof celis esperhavantojn aŭ esperantistojn (esperantoparolantojn)?

Se en la zamenhofa poemo esperanto estas esperantoparolanto, kion diri pri la revuo kiu ekzistis ekde 1889 kun la nomo “la esperantisto”? Ĉu la du signifoj kunekzistis aŭ Zamenhof celis esperhavanton? En 1890, en la sekcio “Respondoj al la amikoj”, el la revuo Esperantisto, la vorto “Esperanto” ne signifis por Zamenhof “esperhavanton”, sed nur lingvon kaj malnovan pseŭdonimon. Alie li ne dirus, ke “la nomo ‘Esperanto’ estas per si mem tute senlogika“. Jen kion li klarigas:

Se ni volus intence elpensi ian nomon por nia lingvo, ni povus sendube trovi multe pli konvenan kaj pli logikan nomon ol “Esperanto”; sed la nomo de nia lingvo ne estas elpensita, kaj jen estas ĝia historio: Eldonante la unuan lernolibron de nia lingvo, mi prenis por mi la pseŭdonimon: “Esperanto”; la lingvo mem havis nenian propran nomon kaj estis nomata “la lingvo internacia proponita de Esperanto”. Pro oportuneco oni komencis uzadi la esprimon “lingvo de Esperanto” (die Esperanto-Sprache); aliaj esprimoj, kiujn kelkaj provis uzadi (ekzemple “la lingvo internacia”, “la internacia”), montris sin ne oportunaj kaj ne enfortikiĝis, ĉar ili estis ne bone elparoleblaj, ne memoreblaj por la publiko kaj prezentis nenion difinitan (ĉar sub “lingvo internacia” oni povas egale kompreni la Volapükon aŭ aliajn proponitajn projektojn). Baldaŭ montriĝis, ke nur la vorto “Esperanto” (sole aŭ kun aliaj vortoj) klare diferencigas nian lingvon de aliaj, kaj multaj amikoj komencis baldaŭ en siaj leteroj aŭ artikoloj uzadi simple la solan vorton “Esperanto”, ekzemple “la afero Esperanto”, “skribi en Esperanto”, k.s. Tiel iom post iom ellaboriĝis unuvorta nomo de nia lingvo. Vidante, ke mia komenca pseŭdonimo transiris al la afero mem kaj ke ĝi estas tre oportuna, mi baldaŭ ĉesis uzadi mian pseŭdonimon, kaj ĝi restis nur kiel nomo por la afero mem. La nomo “Esperanto” estas per si mem tute senlogika; sed en sensignifa kondiĉa nomo kial ni bezonas logikon? La plej grava estas tio, ke sub tiu ĉi nomo nia afero estas jam iom konata en la mondo, dum alia nomo estus por la publiko tute nova, kaj la fruktoj, kiujn ni jam gajnis, estus nun perditaj.

Probabla kronologio
Unuaj du jaroj?      Plej fruaj tempoj    Iom poste Nuntempe 
kaŝnomo  lingvo lingvo, esperhavanto (kaj esperantisto?) lingvo kaj esperhavanto

MEMORPERDO

Kiujn sentojn mi verŝos pri vi,
se mi estas bolanta kaldrono?
La verdeco de via vizaĝo indikas sangmankon,
kontaĝan malsanon nekuraceblan.
Via mondo fariĝas kvadrata por mi,
kaj je ĝiaj akraj anguloj mi vundiĝas.
Mi volas forgesi vin.
Tiel krude, sen poeziaj adjektivoj aŭ adverboj.
Nur forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Forgesi.
Sen figuraj sencoj;
sen komparo, alegorio, duobla intenco.
Nur forgesi, laŭ la absoluta praa signifo;
laŭ la praradiko antaŭa al vortolistoj el 1887.
Mi draŝas la memorojn kiuj estis dolĉaj.
Kie falis la lango kiu tiklis la palaton?
Mi enterigas la koron kiu mortis post lasta maltrankvila bato.
Ne, mi ne estas via frato.
Klingo kontraŭ kolo.
Violento estas esenca parto de la homaro.
Pacisma panaceo? Kiu denuncos la ĉarlatanon?
La an’ rompis la kunlaboron kun la samideeco.
Libera parto,
libera, libera en libera pado.
Ĝi povus esti la an’ en kajman’,
en tobogan’, en uragan’, en vulkan’, en ocean’;
en inflam’, se inflam’ finiĝus per n;
en plano, se la respondeca team’ same havus la koncernan finliteron;
en neniam’, se neniu reformo estus okazinta;
eĉ en am’, se mi ankoraŭ amus vin.
Sed mi forgesas vin.
Pardonon, sinjoro, sed kiel vi nomiĝas?

Marcha Internacional (Coro e Marcha Infantil) – Eustórgio Wanderley

Coro

Somos nós as línguas vivas
Reunidas por encanto,
Dando palmas, dando vivas
Aos progressos do Esperanto.

Língua Portuguesa

A língua eu sou portuguesa,
Do grande vate Camões,
Que encerra tanta beleza
E as mais gentis expressões

Francesa

Da pátria alegre do chic
A língua francesa eu sou,
Não há quem tristonho fique
Se alguma vez me falou.

Inglesa

Das línguas aqui presentes
A língua inglesa sou eu:
Falada nos continentes
Que a sorte me concedeu.

Alemã

Diz qualquer um que me veja,
Da inglesa ser quase irmã;
O riso está onde eu ‘steja,
Eu sou a língua alemã.

Italiana

Da Itália forte e sadia
A doce língua aqui está;
Para exprimir a harmonia
Mais terna língua não há.

Espanhola

Eu sou da terra valente
Dos touros, da luz, do sol;
Eu sou a língua eloquente
Do bravo povo espanhol

Rússia

Da Rússia fria e nevada
A língua altiva está aqui;
Na steppe sempre falada
As inflexões não perdi.

Japonesa

Eu sou a língua esquisita,
Mas cheia de tradição,
Falada por quem habita
O velho e altivo Japão.

Esperanto

Unir a todas num laço
De amor, é segredo meu,
No mais fraternal abraço,
Que o Esperanto sou eu.

Fonte: revista Brazila Esperantisto, ano 6, numeros 11-12, Maio-Junho 1915, páginas 4 e 5

Brazila adapto de la poemo Ho mia kor’

En junio 1912, la revuo Brazila Esperantisto publikigis tradukon far J. B. de Mello e Souza (1888-1969) de la poemo Ho mia kor’, kun indiko ke temis pri republikigo el ĵurnalo Correio do Norte, el la urbo Gvaratingetao (Guaratinguetá).

Ŝajnas, ke la sama tradukinto adaptis la okstrofan poemon de Zamenhof. La “humila koro” tranformiĝis en “fiera koro” (altivo coração). La demando “Ĉu mi ne venkos en decida hor’?” tranformiĝis en la aserto “Vi venkos, fiera koro” (Hás de vencer, altivo coração). Krom tiu adapto,  Mello e Souza aldonis du pliajn strofojn.

lia-salgado

Kantistino Lia Salgado

La adapto akiris melodion per la laboro de la komponisto Lorenzo Fernandes (1897-1948) kaj voĉon per la registro de la kantistino Lia Salgado (1914-1980).

La numero kiu enhavas la ankoraŭ neadaptitan tradukon legeblas enrete ĉe la Aŭstria Biblioteko.

TRADUKO

Meu coração, não batas agitado.
Não mais te aflija intensa comoção,
Assaz, já tens sofrido e assaz lutado,
Fica tranquilo, humilde coração.
O teu trabalho imenso finda agora,
Eis alcançada a tua aspiração;
Não vencerás na decisiva hora?
Hás de vencer, altivo coração…
ADAPTO

Meu coração, não batas agitado
Não mais te aflija intensa comoção
Assaz, já tens sofrido e assaz lutado
Fica tranquilo, altivo coração
Cessa o pesar que te oprimia outrora
Eis alcançada a tua aspiração
Hás de vencer, na decisiva hora
Hás de vencer, altivo coração

meu-coracao-l-l-zamenhof

Esperanto: feito com arte

artefarita

Em Português, o adjetivo “artificial” tem dois significados, um literal e outro figurado. O dicionário Aulete diz, quanto ao primeiro significado, que artificial é aquilo que é “produzido por arte e indústria e não pela natureza“; e, quanto ao segundo significado, que artificial é aquilo “que revela fingimento, que não é espontâneo ou sincero“. Não sei a partir de quando o segundo significado, o de sentido figurado, passou a ser usado na língua portuguesa. Ainda assim, a impressão que tenho é que em Português esse segundo significado é muito difundido.

Em Esperanto, a palavra que corresponde a “artificial” (artefarita) não possui esse segundo sentido. Quando dizemos em Esperanto que uma coisa é “artefarita” estamos dizendo que essa coisa foi feita artisticamente ou, no máximo, queremos dizer que foi feita com algum conhecimento ou técnica específica. Em Esperanto a palavra “artefarita” nunca tem o sentido pejorativo de ser “fingido”, “superficial”, “falso” ou “sem profundidade de caráter”. Para esses sentidos, outras palavras são usadas (ŝajna, supraĵa, falsa, senkaraktera). Por isso, há uma resistência, por parte dos esperantistas, em chamar o Esperanto de “artificial”, pois em Português é grande a probabilidade de uma compreensão pejorativa.

Sim, o Esperanto é “artefarita“. Ele foi e é feito com arte.

Citi

…o aniquillamento das formulas conhecidas das linguas romanas.

Diario do Commercio, Rio de Janeiro – RJ, sabbado, 16 de novembro de 1889

Alguém por favor me diz quem foi que enviou esse pequeno anúncio  e também o que é e como se dará…

“…o aniquillamento das formulas conhecidas das linguas romanas”

DIARIO DO COMERCIO, NOVEMBRO DE 1889

 

O Pharol, Juiz de Fora – MG, domingo, 17 de novembro de 1889

o pharol

 

A Federação, Porto Alegre – RS, quinta-feira, 19 de dezembro de 1889

a federação

LA RELIGIO KIU TIMAS ESTI RELIGIO

Spiritismo estas religio.
Branĉo aŭ disbranĉiĝo de kristanismo.
Strange, tamen, estas ke, laŭŝajne,
unu el la subtilaj bazoj
de la religio aŭ religio-(dis)branĉ(iĝ)o Spiritismo
estas ĝuste ne konsideri sin religio.
Ĝia identeco rifuzas la malŝatan vorton ‘religio’.
Estas, mi pensas, interna dogmo,
interna timo esti tia monstraĵo nomita religio!
Estas kvazaŭ la papo proklamus sin ateisto,
tial ke neniu plu volis aŭskulti pri klerikoj,
sed li daŭre preĝus al ia nekonataĵo,
ĉi-foje ne plu nomata Dio,
ĉar neniu plu volis aŭskulti pri Dio.
Nura metamorfozo por pluvivo.
Spiritismo alprenas sur si la pretendon esti scienco.
Mi ne estas sciencisto.
Mi ne ŝatas legi sciencajn aferojn.
Mi ne scias krei sciencon.
Sed mi tenis la (iom fieran) konvinkon ke mi almenaŭ lernis
apartigi, eĉ se rudimente, religion disde scienco.
Karaj amasoj da polvo,
ĉu estas tro dolore kompreni, ke ni ne estas parto
de iu mistere granda afero?
De iu transtera, transkorpa sistemo?
Ke ni resumiĝas al ia hazarda kuniĝo de elementoj?
Ĉu tiom malfacilas?
Mi komprenas.
Konsideri sin nenio ne estas facile.
Pli bone kredi en fabelaj destinoj.

SUFIĈE. TRANKVILIĜU DE L’ BATADO

Premas mian koron
la amplekso de la Esperantaj ideoj.
Tiuj paroladoj pri grandaj aferoj.
Universalismo.
Tutmondiĝo.
Internaciismo.
Sennaciismo!
Sento de aparteno al ĉio
kaj al nenio.
Premas min tiu insisto,
preskaŭ krio,
kontraŭ ĉia ajn
image atakita rajto.
Mi volas (re)trovi ĝuon
en la loka urbo, en la sensignifa kvartalo,
en la fora kampo,
kiuj restas ekster la furoraj listoj
de turismo-agentejoj.
Trovi en la filo de la filo de la filo de la pola enmigrinto
korpremon ekvivalentan al tiu,
kiun la urbano de la 19-a jarcenta Pollando
metis en lingvoprojekton.
Mi volas retroiri 127 jarojn
kaj esti gimnaziano
sen pretendo esti la doktoro,
kiu eltiros la popolojn
for de malnovaj kvereloj.
Mi volas forgesi la amikretojn, kiuj fine
resumiĝas al interretaj profiloj.
La supraĵajn kontaktojn:
—Saluton! Kiel vi fartas?
—De kiu lando?
—Kiujn lingvojn?
—Kiam vi ekkonis?
—Mi amegas ĝin!
—Mi ankaŭ!
—Ho, kiom bone estas koni
tiom da malsamaj homoj
(jam post du aŭ tri frazo-interŝanĝoj).
Mi volas perdi
la kutimon etiketi per krisignoj
niajn samideane fuŝajn laborojn
nur por reaserti
la vivantecon de la ideologio.
Mi ne volas plu konvinki la paganojn
pri iu revelacio, kiun ili ne konas.
Mi volas esti mi,
laŭ mia efektiva atingpovo.
Mi volas dormeti posttagmeze
sur hamako, en verando, etendita
kaj zorgi nur pri kion bongustan
la senklera avino kuiros hodiaŭ nokte.
Mi volas scii nenion pri la leĝproponoj,
kiujn deputitoj kaj senatanoj ellaboras.
Sed mi volas scii,
je kioma horo matene
la lavistino komenciĝos kanti en la najbara korto.
Jam mi laciĝis. Lasu min ripozi
en la simpleco de la aferoj,
kiujn la ciferoj ne ampleksas.

REGIONE INTERNACIA

Iu akarapan’ al mi versojn petis.
De l’ portugallingvi’, li la lingvon studas
En universitato internacia,
Kiu, por l’ integriĝo transmara, luktas.

Lian beletrokurson ĵus MEC aprobis,
Malgraŭ malfacilaĵoj de la momento,
Ĉar l’ Universitat’ juna, june agis:
Per manifestacio kaj elokvento.

Dum verŝiĝas mon’ en Mondpokal’ delira;
Ĉe la Montoĉeno de Baturiteo,
Celas diverskulturaj studentoj kreon

De unika etos’ en medi’ brazila.
Estas vant’ ilin instigi al Esperant’?
Versojn mi verkis al iu akarapan’.