EKZEMPLODONAJ BRAZILANOJ, EKZEMPLODONAJ CIVITANOJ

La brazilana inercio
fronte al riĉakumulo far individuoj kaj kelkaj familioj
stampiĝas sur la vizaĝoj,
makuloj el norm-normaligo.
Tabua normaleco de normigitaj homoj
kiuj freneze, pasie ŝatas okupi sian tempon
ĝis vivestingo, plena energio-ekspluato.
Homo kiu ne gustumis, ne komprenas la guston.
La gepatroj de la gepatroj jam vivis tiel.
Tiel iras la mondo.
Tia estas la mondo.
Nenio fareblas krom akcepti la mondon.
Brazilano estas ekzemplodona individuo.
Li dediĉas ĉiujn siajn fortojn al patri-grandigo
per riĉulpoŝ-pufigo;
kaj kiam olda, jam nenio plu sencas krom
plu iri ĝis stumblo en tombo.

DUBOJ DE BRAZILA GEJO

Ĉu al geja Nordorientano*
eblas sublimigi la korpokonturojn de bela viro?
Ĉe la ekvatoro, la varmaj tagoj
igas normala ĉiutagan malmultvestan urbopromenadon.
La ŝvitkovritaj brustoj pretus akcepti manglitadon.
La palpindaj gamboj
kiuj aperas en la ekstremoj de la mallongaj futbaloŝortoj
kaj la gluteelstaro sub la ŝtofo
ŝajnas peti ekskurson de scivolemaj manoj.
La kristana prudeco estus devinta neniam alveni al tropikoj.
Se koloniismo neeviteblas laŭlonge de la homarprogreso,
preferindus albordiĝo de antikvaj grekoj.
Sed la brazila konservativismo postulas virecon
per flankrigardo dum belulpreterpaso.
Ĉu al brazila gejo estas permesite ekzisti
sen malsandiagnozo?
Sen predikoj pri pekoj,
kun diaj planoj kaj bebogeneraj celoj,
aŭ stultaj pseŭdosciencaj paroladoj
pri natura reago fronte al troloĝantaro?
La brazila loĝdenso eĉ postulus bebokreon!
Oni ne tuŝas, palpas, frotas, metas, kuplas, kunigas,
nur pro prema deziro naski.
Kial oni tuŝas, palpas, frotas, metas, kuplas, kunigas?


*Nordoriento estas politika regiono kiu ampleksas naŭ brazilajn ŝtatojn.

BRAZILO!?

Kredi ke en la brazila superstrukturo
ekzistas sincera deziro garantii ĉies bonfarton
estas kredi ke feinoj gardas la dormon de infanoj.
La strukturo kiu murdas de jarcentoj,
la maŝino kiu opresas,
la fikcia konstruo kiu nomiĝas Brazilo,
postulas, por teni pravon,
fidelecon similan al tiu
de fanatikaj religiuloj.
Inter vivo kaj morto ekzistas pli da kohereco
ol inter socia justeco kaj Brazilo,
alstrebo reale kolektiva kaj Brazilo,
inter plenumo kaj Brazilo,
faro kaj Brazilo,
inter fakto kaj Brazilo.

SUB ARBO

Kantu, sinjorino.
Kantu sub la ombrodonaj frondoj de la akaĵuarboj.
Vi estas via kanto.
En la mal-marborda brazilinterno,
forgesu ke ekzistas ĉefurboj;
ke en ili homoj urĝas, rapidas al hastaj necesoj,
laŭ la sento de tiuj kiuj vivas la daŭron de ventoblovo.
Tamen vi, sinjorino, dialogas kun la eterno
per la facileco de via kanto.
Kantu lante la lontanan memoron
de melodioj mortintaj kune kun homoj.
Melodioj kiuj transiras al fantasta nivelo
malproksima al ĉies komprenpovo.
Kantu vian dion,
la transteran esperon,
vian firman sentoscion,
ĉar la mondo…
(giru laŭ mekanikecaj ripetiĝoj)
La mondo ne kantos homaran interfratiĝon.
La lando… Kio estas la lando?
Kantu dum ekzistas akaĵuarboj.

TIU ĈI PLACA POEMO

La sunradioj jam filtriĝas oblikve inter la branĉoj.
Baldaŭ la astro malaperos
malantaŭ la montaron kiu garnas la urbon.
Mi sentas, ke mi ne apartenas al tiu vespero.
Mi estas homo destinita spekti.
Ŝajnas, ke la fortuno
apartigis al mi nur parton de tiu realo.
Tamen la malnovaj domoj kaj la preĝejo,
kune kun la statuo de la historiisto meze de la placo,
atestas, ke mi ne estas la unua spektanto.
Sidiĝinte tie,
sur placobenko de la urbo Marangvapo,
mi ampleksas min.
Mi estas tiel granda kiel mia korpo.
Mi ne scias la nomojn de la arboj,
nek konas la nomojn de la homoj
kiuj sidas en la apudaj benkoj.
Mi ampleksas mian korpon.
Lernejanoj pasas,
promenantoj pasas,
belaj viroj pasas,
aŭtoj kaj bicikloj pasas.
Homoj manĝas asaion en la alia placoflanko.
La vento alportas olean odoron de frititaj terpomoj.
Mi sentas, ke mi devas verki poemon.
Tiu momento ne ekzistos, se poemo ne registras ĝin.
Paperfolioj mankas.
Ĉu estas sekure elpreni la tekokomputilon?
Ne. Tia sekura Brazilo ankoraŭ ne ekzistas
kaj poemoj ne donos al ĝi konsiston.
Sur la marĝenoj de malnova numero de la universitata ĵurnalo,
mi skribas kelkajn frazojn kaj muldas kopion de la realo.

Kial parlamentismo ne estas bona por Brazilo?

brazila Ĉambro de Deputitoj

Kiam en la 1960-aj jaroj la brazilaj konservativuloj (ĉiam deproksime sekvataj de la militistoj) ne ŝatis la elektiĝon de laborista maldekstrisma prezidento, ili premis kaj devigis parlamentismon al la brazila politikosistemo, por malfortigi tiel la prezidentan institucion. Nun, la historio ripetiĝas. Denove okazas sturmo far la konservativuloj, sekvata de deziro efektivigi parlamentismon en 2018. La aktuala prezidento jam parolas malferme pri tio. Tro da koincidoj en tiu kaĉo.

Kial parlamentismo ne estas bona por Brazilo? Ĉar tiam la parlamento (deputitoj kaj senatanoj) difinus memstare la brazilajn registarajn politikojn! Kial ĝi ne povas fari tion? Ĉar la brazila parlamento estas putre konservativa!

Percepteblas, ke brazilanoj ne voĉdonas al partioj. Ili voĉdonas al kandidatoj. La partio estas formala leĝa neceso. Ne ekzistas kandidateco sen partio. Okazas do, ke la temoj gravaj al Brazilo estas apenaŭ diskutitaj dum elekto de deputitoj kaj senatanoj. Brazilanoj serĉas ilian biografion. Ne hazarde ĉeestas multe da sencerbaj ‘artistoj’ en la parlamento! Ilia famo elektas ilin; ne iliaj ideoj. Nenio baldaŭ fareblas tiukampe. Tiu brazila moro ne facile malaperos. Montriĝas, ke la elekto per biografioj kondukas al elektado de konservativa parlamento. Aliflanke, dum la prezidentelekto, la temoj gravaj al Brazilo estas pli ofte diskutitaj. La biografio daŭre gravas, sed ne plene sufiĉas.
 
Hodiaŭ la prezidentelekto estas la elekto de la registaro. Se brazilanoj volas konservativan registaron, ili elektas konservativan homon kiel prezidenton. Se progreseman registaron, tiam progreseman prezidenton. La alternativoj estas klaraj, ĉar la kandidatoj estas dum debato puŝitaj esprimi siajn ideojn pri “delikataj” temoj, kiaj la GLAT-rajtoj. Dume, kun la nuntempe intencata parlamentismo, la difino pri konservativismo-progresemo ne plu estos rekte en la manoj de la voĉdonantoj. Per parlamentismo, oni disigos tiun elekton el for la voĉdonado favore al unu homo kaj ties ideoj al elekto de multaj homoj (ja deputitoj kaj senatanoj). La elekto konservativismo-progresemo fariĝus pli subjektiva kaj malpli kontrolebla.
 
La nuna registaro, respondeca pri la eksigo de Dilma, volas parlamentismon, ĉar ilia kaosa sen-tagorda partio, nome PMDB, estas la plej granda partio en Brazilo. Se ili sukcesas efektivigi la sistemoŝanĝon, tiam ni tre probable havos forte konservativan registaron en 2018.

MINACO KONTRAŬ LA 103-A UK

Ne timu la brazilajn E-spiritistojn,
kiuj karne flugos al Portugalio.
Ili estas bonuloj.
La esperantistoj-spiritistoj,
la peresperantaj perispiritaj anim-spermistoj,
portos nur evoluintajn animojn al la lando de Camões.
Eble eĉ unu el ili estos Camões mem, kamuflita en alia ŝelo.
Ĉu neniu informis vin?!
Spiritistoj ĉiam estas la enkarniĝoj de superaj animoj.
Grandaj homoj de la pasinteco, artistoj, geniuloj ktp ktp
Se en julio 2018 mi aperus en Lisbono,
la LKK devus havi specialan fakon
por preventi ekstremismajn atakojn.
Mi portus kun mi legion da paganaj kaj ateismaj demonoj.
Miaj eteraj amikoj devenas de la plej suba
el la plej malaltaj tavoloj de la spirita imperio.
Sinjoro diktatoro Dio
(La puristo neniam metis sian kacon en aliulan karnon)
ne sukcesis kapti nin.
NI ESTAS LA REZISTO.
De la ŝafaro, ni estas la blankaj,
ĉar la afrikbrazilaj ŝafoj ne meritas solidiĝintajn antaŭjuĝojn.
Neniu invitu min al la 103-a UK.
Se mi transiras la oceanon, kun mi transiras
akumulita venĝo sufiĉa ekstermi kontinenton.
Se miaj plandumoj tuŝas Eŭropon, oni zorgu ne agaci min.
Mi povus eksplodi kaj fuĝus el mia Pandora-skatolo,
transsubstanciiĝintaj en milionojn da atombomb-potencaj pecoj,
la plej venĝemaj uloj,
kiujn mi kolektis ekde Kabralo tuŝis ĉi teron.
Po unun por ĉiu buĉita indiano, mi portus al Portugalio.
Postvivus la hekatombon,
kaj respondecus pri la refondo de Portugalio,
nur la plej malevoluintaj pekplenaj spiritoj,
ĉefe la gejaj ateistoj.

KIOM MULTE

Mi ne scias, kiom multe
la portugala lingvo apartenas al mi.
Mi ne estas portugalo.
Mia identeco, mia mio, memo kaj egoo
havas konflikton preskaŭ nepacigeblan kun tiu lingvo.
Esperanto devintus esti mia denaska.
Por multaj, la koloniismo estas pasinta fakto,
indulginda pro la tiuepoka pensprogreso.
Por mi, ĝi estas vundo neniam cikatriĝinta,
daŭre dolora nuntempe.
Mi havas amplifitaj ene de mi
kriojn de ĉiuj genocidoj
elde la lastaj kvincent jaroj da invado.
Kiom multe da mi mi ŝuldas al la portugala lingvo?

Redunda pluralo en la portugala lingvo

Samkiel en Esperanto, la pluralo en la portugala lingvo estas redunde markita kaj ĉe substantivoj kaj ĉe adjektivoj.

As casas verdes são bonitas. (La verdaj domoj estas belaj)

Dum ĉiutaga rapida parolo, multaj brazilanoj ne prononcas la literojn ‘s’ de la pluralo en substantivoj kaj adjektivoj. Oni scias, ke temas pri la pluralo nur ĉar la finiĝo konserviĝas ĉe la posedaj pronomoj (aŭ artikoloj, aŭ alia komenca partiklo). Prononci ĉiujn tiujn literojn ‘s’ povas eventuale indiki pedantecon, kvankam ne se de fremdlanda lerninto. Depende de la regiono, tiu kutimo estas ĝenerala, eĉ en “instruitulaj” medioj.

Meus livros novos estão colocados na estante. (Miaj novaj libroj estas metitaj en la ŝranko.)(La tri lastaj literoj ‘s’ ne estas prononcataj, nur la litero ĉe la komenca posesivo “meus”.)

As casas verdes são bonitas(La verdaj domoj estas belaj.)(La tri lastaj literoj ‘s’ ne estas prononcataj, nur la litero ĉe la komenca artikolo “as”.)

KANIBALA FINA VENKO

Mi konsentus detranĉi etfingron,
se tio kreus 100 mil brazilajn Esperanto-parolantojn.
Mi konsentus detranĉi manon,
se tio kreus 500 mil brazilajn Esperanto-parolantojn.
Mi konsentus detranĉi brakon,
se tio kreus 1 milionon da brazilaj Esperanto-parolantoj.
Se, por transformi 10% da brazilanoj en Esperantajn fluparolantojn,
oni bezonus makabran riton,
mi konsentus esti ingredienco,
distranĉita en mil pecojn.
En kaldrono, kuirita;
aŭ rostita laŭ indiana venkofesto.
En 1500, la tuta brazila marbordo plenplenis de kanibaloj.
Nenio nova sub la suno.

POEMO KUN HISTORIO

Tiu ĉi poemo parolas pri punkto en la historio.
Najlo en la muro,
ŝnuro tra du truoj ĉe la supra parto
de ŝtonplato kun fosilio.
La pruvoj pendas kiel pentraĵoj en la vizitoĉambro.
Homo fosiliiĝis dum spektado de televido.
Sur la televidilekrano, homo skizas pentraĵon sur tolo.
Sur la tolo, homo rigardas tra fenestro.
La pejzaĝo trans la fenestrokadro havas la poeton
kaj la du serpentekstremoj ligiĝas.
Vulgara labirinto de vulgaraj ripetiĝoj.
Du speguloj interrigardas kaj nenion ofertas
por rompi la eternecon de la homa zorgosameco.
Kio nova pri la homaro?
Kiam brazilanoj ekbredos elapojn kiel brutojn?
Ni povus eltiri la venenon samkiel indianoj eltiras el manioko.
Kaj la serpentinternaĵoj utilus
kiel aperitivo en specialaj amrenkontiĝoj
kun floroj sur blanka tablotuko, kandeloj,
marmurmuro, tablopiedoj enprofudiĝintaj en la sablon.
Mi dirus vi ‘estas tre bela’
kaj manĝus frititan, bone salitan serpentopecon.
Vi reciprokus per ‘ankaŭ vi, karulo’
kaj same manĝus pecon de elapo.
La stranda kelnero demandus,
ĉu ni volas krokodilintestojn kiel ĉefpladon.
Ni respondus ‘ne, ni preferas amazonajn kajmanokulojn’
ĉar ni estas patriotoj kaj ŝatas la naciajn manĝaĵojn.
La tuta historio de la homar-intrigo
pendas kapantaŭe en la vizitoĉambro.
Maljunulinoskandaloj atestas, ke la oficiala versio
ne kongruas kun la averaĝa tradiciodaŭro.
Historiistoj ne zorgas pri alkonformiĝo.
Generacioj perdas sian klarigan apogpunkton,
sed la mondo same ronda tenas sin.
La historio en la poemo povus havi almenaŭ iom da sukero
por doni okupon al bruaj infanoj,
kiuj ne lasas patron legi libron en silento.

LA HOMARO EN LA BUSO

“saluton, amikoj
pardonon ĝeni la silenton de via vojaĝo
mi nomiĝas José da Silva
mi venis ĉi tien prezenti mian laboron
antaŭe mi vivis sen dio
mi konsumis drogon
kvar kugloj trafis min
iu el ili eniris ĉi tien
[levas la ĉemizon kaj montras la lokon]
kaj eliris en la alia flanko
mi estis en la hospitalo dum unu jaro
nun mi estas bona homo
mi ne plu ŝtelos
mi restis du jarojn en la prizono
mi ne plu konsumos drogon
ĉar mi scias kiu estas la plano de dio en mia vivo
mi havas du gefilojn
ili ankoraŭ ne manĝis hodiaŭ
mi ne havas laboron
vi scias… la krizo estas granda
sed dio estas bona
mi vendas ĉi tiujn bombonojn en ĉi tiuj busoj
por aĉeti lakton por miaj gefiloj
mi ne havas laboron
miaj infanoj ne manĝis
mi vendas bombonojn icekiss
unu pako kostas 1 realon, tri pakoj kostas 2
se vi ne volas aĉeti sed
povas donaci moneron
ĝi helpos al mi pagi la busbileton
mi akceptas eĉ dek centavojn
dio helpu vin
mi nun pasos de seĝo al seĝo
sed unue mi legos versiklon de la Biblio
‘Feliĉa estas la popolo, kies Dio estas la Eternulo’
amen, amikoj
dankon pro la aŭskultado”

POEMO SEN SEKVOJ

Tiu ĉi poemo
povas plenumi nenion efektivan kontraŭ la tajdo.
La akvodunoj invadas la kontinenton,
perfortas la esperojn de generacioj post generacioj
kaj dronigas homojn sen demandi ties nomojn.
Eĉ se la kaatingo transformiĝus en maron
kaj la kangasistoj estus piratoj,
la temo ne diferencus.
Kolerigas min la historiolibroj kun siaj gravaj okazaĵoj,
siaj eminentuloj eterne ankritaj en la homara memoro.
La historio ne registros la nomon
de la adoleskanto kiu mortas pro pafo,
ĉe brazila favelpado.
La historio ne registros la ploron de la patrino,
nek la malriĉan procesion ĝis la kvartala tombejo.
Same nenion registros ĉi tiu poemo.
Abomenindas la arto kiu prikantas nur belajn pejzaĝojn
kaj blindas antaŭ la realo.
Abomenindas la Esperanta poeto kiu verkas pri ideala mondo
dum la idealismo mortis kun Zamenhof.
La lingva panaceo, de samlingvanoj kiuj trovas pacon,
silentiĝu.
La centjara retorikado,
kun delira venkpromeso kaj universala amikeco
senutiligas la memoron de dekkvinjara vivolongo.
Mi devintus esti la sennoma knabo,
meze en la procesio.
Kaj se Zamenhof aŭdacus paroli pri sia lingvomiksaĵo,
mi leviĝus viva por pugnofrapi lin.

POEMO INDIFERENTA AL KRIOJ

Ni, kun karnoj, ostoj kaj pensoj.
Katoj luktas en la korto.
Homoj. Pafoj. Sandaloj Havaianas. Kuras.
Ankoraŭ ne estas noktomezo.
Ĉu maljunuloj povus kuri tiel rapide?
Junuloj postkuras junulojn.
Pafoj. Murdas. Mortas. Homoj. Falas. Pafoj. Pafas.
Mi aŭskultas.
Se mi estus blinda, mi daŭre nenion vidus.
Aĉa nigrulo de suburbo. Kuras. Jen li!
Bona bandito estas nur tiu en la ĉerko.
Homoj. Veas. Kuras. Homoj.
Neniu tarantulo ĝis nun.
Sandaloj. Eble ne Havaianas. Pafoj. Verkas. Kuras. Trafas.
La kristanaj gepatroj dormas.
Strato. Kuras. Krias. Estas viro? Estas virino? Estas kato?
!
! !
! ! !
Mi verkas poemon nun! Oni bonvolu morti poste!

La homaro ankoraŭ ne malfermis filion en ĉi tiu kvartalo.

Kiel koncernas min la homaro?
Mi ne generis ĝin.
Mi ne adoptis ĝin.
Neniam plu mi diros “ni, la homoj”.
Kiu faris min reprezentanto de tiu raso?
Al ĉiuj diabloj!
Mi diros “mi, homekzemplero”.

PRI KION MI FARIS HIERAŬ NOKTOMEZE

Mi anoncas, ke Brazilo mortis.
Neniu petu de mi tro precizan priskribon.
Mi vidis la korpon sternita sur putra sango,
kun nuancoj bluaj, flavaj kaj verdaj.
Kiom da tagoj la mortinto restis forlasita!
Fetoris. Mi sentis kapturniĝon.
Per du manoj kaj unu kulero,
mi fosis truon, kien meti la korpon kiun la tero manĝus.
Sen konvena sepulto, sen nacia kulto,
sen ia ajn riverenco,
konstituciaj sentencoj,
panegiroj sen senco,
aĉaj omaĝoj.
Mi turnis la paĝon
kaj fondis novan landon,
sen flagoj, himnoj, limoj;
sen fremduloj.
Sen nacieco.
Okuloj post okuloj sciu,
ke mi enterigis landon
kaj kompaktigis la teramason per la plandoj.

POEMO KUN KUGLOJ

Kian poemon esperantisto povas verki en ĉi tiu kvartalo?
Flugas super niaj kapoj po unu kuglo por ĉiu vorto.
La leganto ankoraŭ ne mortis, ĉar la vivo estas bonkora.
Mi ne estos poeto kiu prikantas aliajn landojn.
Ĉu mi citos ĉi tiun landon?
Brazilo estas abstraktaĵo.
Miaj poemoj dancu laŭ la ritmo de revolveroj.
Mi neniam tuŝis revolveron,
sed mi vidis korpon sternitan sur stratopolvo,
murdita probable per revolvero.
Mi preterpasis sen demandi, kion la ulo faris dum vivo.
Braziloj ene de la oficiala Brazilo.
Multaj aliaj landoj ene de ĉi tiu lando.
Brazilo estas mortigmaŝino.
La antaŭhieraŭa mortigo,
du domblokojn for de kie mi legis revuon,
alvenis ĝis mi kiel banala novaĵo.
Oni mortigis alian.
– Mi aŭdis la pafojn – mi diris apatie.

POEMO KUN STRATA ESENCO

Mi verkis poemon dum mi piediris.
Kion? Vi diros kvazaŭ sen kompreni.
Jes. Mi verkis poemon surstrate, kun piedoj moviĝantaj.
Se mi disponus poŝtelefonon,
mi povus registri sonversion de mia poemo.
Sed mi ne havis poŝtelefonon.
En mia dorsosako, troviĝis papero kaj plumo.
Mano maldesktra: libro sur kiu apogiĝis la papero.
Mano dekstra: plumo, kun blua koloro.
Unu piedon antaŭen. Nun, la alian.
Unu plian vorton en la verso.
Ĉu vi konas la stratojn de la brazilaj suburboj?
Ne maloftas trovi truon sufiĉan por bovo.
Foje verki poemon estas danĝere.

EKSTERLEĜAJ FLOROJ

Kion ĉi tiu poemo povas fari sen revolvero?
Kugloj forpafiĝas apud oreloj.
Ankoraŭ ne alvenis la tempo morti.
La poemo portis al sieĝantoj
homon kiel garantion.
Kio estas la Tero sen vivo?
Nenio, krom nulo,
bulo girante sen celo.
Ĝi tenas nin kiel ostaĝojn.
Ankoraŭ ne alvenis la velkaĝo.
Floroj insistas burĝoni sur la ŝoseanguloj de tiu ĉi urbo
centojn kaj milojn da kilometroj for de Salvadoro, Rio-de-Ĵanejro kaj Braziljo.
Kiu estas la ĉefurbo de Brazilo?
Ĉi tiu lando havas nek umbilikon nek buŝon.
Brazilaj haŭtoj plenumas fotosintezon.
Se ĉi tiu poemo havus buŝon, ĝi estus kanibalo
kaj vorus la unuan kiu albordiĝus ĉi-poemen.
La stomako ne digestus la semojn.
El la merdo de ĉi tiu nacio, nova arbarego kreiĝus.
Kaj el la urino, nova rivero fluus.
Bruu elokvente ĉiuj aŭtoj kun hupoj.
Dampu la kulpojn.
Mi ĵuras, ke estas vero: floroj ne malaperis.
Ili postvivis
kaj, silentigitaj de la delira tagmeza hasto,
organizas insurekcion por rompi la asfalton.
Ankoraŭ ne alvenis la brila epoko de plena justeco.
Homoj detruas homojn.
Pliaj krimoj atendotos morgaŭ.
Se ĉi tiu poemo havus komplicon,
ĝi petus ekzilon en Marso.
La tempopaso,
temp-amaso sen signifo por la historio de la planedo,
stumblis ĉe kokino kiu trairis la Laktan Vojon.
Oni vendas sunsitemon por riĉigi la universokason.
Kraŝon
de du aŭtoj aŭ de du planedoj ne enkalkulas
la analoj de la primara ekekzisto.
Ni konsultu historiolibrojn por certiĝi,
ĉu la epilogo komenciĝas hodiaŭ.

Stato

NELOGIKAJ SEKVOJ

Interese scii, ke ĝuste la centrisma regado de la inkaa kaj azteka imperioj faciligis la hispanan konkeron kompare kun la portugala konkero en la homamasoj malcentrisme troviĝantaj ekde la atlantika marbordo. La konkerantoj “amikiĝis” kun la imperiestroj por faligi la imperion per faligo de siaj estroj; taktiko kiun oni nomas “translatio imperii“.

Laŭŝajne, ilia imperia organizado devus agi kontraŭe: malfaciligante la konkeron. Okazis, tamen ke la indianaj imperioj estis, kiaj estas ĝenerale imperioj, opresa konstruo, malamata de multaj subjungitoj. Multaj popoloj submetiĝintaj al inkaa aŭ azteka imperioj tute ne emis malhelpi la falon.