NOMOJ

Planedoj estas sableroj, aŭ ŝtonoj, ŝtonetoj…
Se mi estus planedo, mi ne havus nomon.
Ĉu la tuto de la buŝaj sonkombinoj kapablas doni
apartan nomon al ĉiu aparta sablero de strando?
Inter miliardoj da planedoj, havi nomon estas indiferente.
Kial homoj ŝatas nomojn?
Ĉu la vakuo povas havi konsiston?
Homoj ne disponas tempon plene kompreni sin,
des malpli la universan funkcimanieron.
Oni devus doni al ni ion ajn, krom konscio.
Ŝtonoj vivas laŭ ŝtona vivocelo.
Homoj serĉas nehoman signifon.
Se mi estus homo, mi dezirus esti ŝtono;
fiksa, forta, dura, nefleksebla ŝtono
ĉiutage lavita de riverotorento.
Nia planedo ankoraŭ daŭras,
ĉar pro nia malgrandeco ni fariĝis anonimaj.
Se niaj nomoj ne estus memreferencoj,
ni ne estus ni mem.
Sennomaj antaŭ la ekstero, ni preterekzistas.
Ekstera inteligento donu nomon al nia ŝtono
kaj sammomente ni iĝos pasinteco.

Stato

La indiana genocido ne finiĝis

La fakto ke ankoraŭ hodiaŭ latinamerikanoj havas grandajn organizojn kiuj okupiĝas esence pri la kristanigo de indianoj (daŭrigante la laboron de la malnovaj portugalaj kaj hispanaj klerikaroj de la 15-a, 16-a, 17-a jarcentoj…) montras, ke nia socio ne estas tiel diferenca de la iamaj. Ne ekzistis ĝis nun vera rompo en la historio. Kiel mi jam diris antaŭe, la indiana genocido ne estas pasinta afero, sed plu nuntempa, sen interrompo ekde la komenco.

NULO

La homa celo, amiko,
la plej granda el ĉiuj,
silentas kiam la vivo ĉesas.
Morto egalu neekziston.
Sen grizaj registroj sur ŝtonoj, papirusoj, paperoj, bitoj.
Kiel birdoflugo!
Homo estu kiel birdoflugo sur ĉielo.
Kiu spuro restas?
Kiun daŭrigon postulos la homoj
antaŭ la universa panoramo?
Sobriĝu, vermoj sur planedosurfaco!
Idiotaj steloj multas mutaj ĉirkaŭe.
La homa mizero postulas diojn.
Kompatinda homaro sen respondo.
La vivo, kiel facila koito, facile finiĝas.
La ambicio de maljunulo kiu vivas sole,
anonime inter siaj privataj pripensoj,
verkante epilogan klarigon pri la mondo,
ne malpli gravas ol agoj de imperiestroj.
Ni estas kiaj ni estas.
La vivofluo de nia kosmo ne generis alion pli indan.
En la homara historio heroeco ne ekzistas.
Ni bruligu librojn kaj memorojn.
La historio rekomenciĝas hodiaŭ.
Ni parolu pri kion ni faras kaj faros.
Ĉio pasinta alkondukis nin al nulo.
Ĝis nun, neniu homo mortis.
Neniu homo antaŭas nin.
Kiun tradicion ni imitos, se tradicioj ne ekzistas?
Ni estas la pioniroj de nia erao.

POEMO KUN HISTORIO

Tiu ĉi poemo parolas pri punkto en la historio.
Najlo en la muro,
ŝnuro tra du truoj ĉe la supra parto
de ŝtonplato kun fosilio.
La pruvoj pendas kiel pentraĵoj en la vizitoĉambro.
Homo fosiliiĝis dum spektado de televido.
Sur la televidilekrano, homo skizas pentraĵon sur tolo.
Sur la tolo, homo rigardas tra fenestro.
La pejzaĝo trans la fenestrokadro havas la poeton
kaj la du serpentekstremoj ligiĝas.
Vulgara labirinto de vulgaraj ripetiĝoj.
Du speguloj interrigardas kaj nenion ofertas
por rompi la eternecon de la homa zorgosameco.
Kio nova pri la homaro?
Kiam brazilanoj ekbredos elapojn kiel brutojn?
Ni povus eltiri la venenon samkiel indianoj eltiras el manioko.
Kaj la serpentinternaĵoj utilus
kiel aperitivo en specialaj amrenkontiĝoj
kun floroj sur blanka tablotuko, kandeloj,
marmurmuro, tablopiedoj enprofudiĝintaj en la sablon.
Mi dirus vi ‘estas tre bela’
kaj manĝus frititan, bone salitan serpentopecon.
Vi reciprokus per ‘ankaŭ vi, karulo’
kaj same manĝus pecon de elapo.
La stranda kelnero demandus,
ĉu ni volas krokodilintestojn kiel ĉefpladon.
Ni respondus ‘ne, ni preferas amazonajn kajmanokulojn’
ĉar ni estas patriotoj kaj ŝatas la naciajn manĝaĵojn.
La tuta historio de la homar-intrigo
pendas kapantaŭe en la vizitoĉambro.
Maljunulinoskandaloj atestas, ke la oficiala versio
ne kongruas kun la averaĝa tradiciodaŭro.
Historiistoj ne zorgas pri alkonformiĝo.
Generacioj perdas sian klarigan apogpunkton,
sed la mondo same ronda tenas sin.
La historio en la poemo povus havi almenaŭ iom da sukero
por doni okupon al bruaj infanoj,
kiuj ne lasas patron legi libron en silento.

Citas del libro “Fahrenheit 451”, de Ray Bradbury

p. 12, prólogo:

Porque no hace falta quemar libros si el mundo empieza a llenarse de gente que no lee, que no aprende, que no sabe.

p. 62:

¡Ea! Un libro es un arma cargada en la casa de al lado. Quémalo. Quita el proyectil del arma, domina la mente del hombre. ¿Quién sabe cuál podría ser el objetivo del hombre que leyese mucho?

p. 81:

—…tenemos todo lo necesario para ser felices, pero no lo somos. Falta algo. Miré a mi alrededor. Lo único que me constaba positivamente que había desaparecido eran los libros que he ayudado a quemar en diez o doce años. Así, pues, he pensado que los libros podrían servir de ayuda.
—Es usted un romántico sin esperanza — dijo Faber— Resultaría divertido si no fuese tan grave. No son libros lo que usted necesita, sino alguna de las cosas que en un tiempo estuvieron en los libros. El mismo detalle infinito y las mismas enseñanzas podrían ser proyectados a través de radios y televisores, pero no lo son. No, no: no son libros lo que
usted está buscando. Búsquelo donde pueda encontrarlo, en viejos discos, en viejas películas y en viejos amigos; búsquelo en la Naturaleza y búsquelo por sí mismo. Los libros sólo eran un tipo de receptáculo donde almacenábamos una serie de cosas que temíamos olvidar. No hay nada mágico en ellos. La magia sólo está en lo que dicen los libros, en cómo unían los diversos aspectos del Universo hasta formar un conjunto para nosotros. 

p. 82:

¿Se da cuenta, ahora, de por qué los libros son odiados y temidos? Muestran los poros del rostro de la vida. La gente comodona sólo desea caras de luna llena, sin poros, sin pelo, inexpresivas. Vivimos en una época en que las flores tratan de vivir de flores, en lugar de crecer gracias a la lluvia y al negro estiércol. Incluso los fuegos artificiales, pese a su belleza, proceden de la química de la tierra. Y, sin embargo, pensamos que podemos crecer, alimentándonos con flores y fuegos artificiales, sin completar el ciclo, de regreso a la realidad. 

p. 101:

De los errores, se puede sacar provecho. ¡Si cuando yo era joven arrojaba mi ignorancia a la cara de la gente! Me golpeaban con bastones. Pero cuando cumplí los cuarenta años, mi romo instrumento había sacado una fina y aguzada punta. Si esconde usted su ignorancia, nadie le atacará y nunca llegará a aprender. p. 101

p. 149:

Hubo un pajarraco llamado Fénix, mucho antes de Cristo. Cada pocos siglos encendía una hoguera y se quemaba en ella. Debía de ser primo hermano del Hombre. Pero, cada vez que se quemaba, resurgía de las cenizas, conseguía renacer. Y parece que nosotros hacemos lo mismo, una y otra vez, pero tenemos algo que el Fénix no tenía. Sabemos la maldita estupidez que acabamos de cometer. Conocemos todas las tonterías que hemos cometido durante un millar de años, y en tanto que recordemos esto y lo conservemos donde podamos verlo, algún día dejaremos de levantar esas malditas piras funerarias y a arrojarnos sobre ellas. Cada generación habrá más gente que recuerde. 

LA HOMARO EN LA BUSO

“saluton, amikoj
pardonon ĝeni la silenton de via vojaĝo
mi nomiĝas José da Silva
mi venis ĉi tien prezenti mian laboron
antaŭe mi vivis sen dio
mi konsumis drogon
kvar kugloj trafis min
iu el ili eniris ĉi tien
[levas la ĉemizon kaj montras la lokon]
kaj eliris en la alia flanko
mi estis en la hospitalo dum unu jaro
nun mi estas bona homo
mi ne plu ŝtelos
mi restis du jarojn en la prizono
mi ne plu konsumos drogon
ĉar mi scias kiu estas la plano de dio en mia vivo
mi havas du gefilojn
ili ankoraŭ ne manĝis hodiaŭ
mi ne havas laboron
vi scias… la krizo estas granda
sed dio estas bona
mi vendas ĉi tiujn bombonojn en ĉi tiuj busoj
por aĉeti lakton por miaj gefiloj
mi ne havas laboron
miaj infanoj ne manĝis
mi vendas bombonojn icekiss
unu pako kostas 1 realon, tri pakoj kostas 2
se vi ne volas aĉeti sed
povas donaci moneron
ĝi helpos al mi pagi la busbileton
mi akceptas eĉ dek centavojn
dio helpu vin
mi nun pasos de seĝo al seĝo
sed unue mi legos versiklon de la Biblio
‘Feliĉa estas la popolo, kies Dio estas la Eternulo’
amen, amikoj
dankon pro la aŭskultado”

Coletivos de animais em Esperanto

ŝafo –> carneiro
ŝafaro –> rebanho de carneiros/ovelhas, carneirada, malhada

Igualmente pode ser usado pra outros animais:

bovo, bovaro –> rebanho de bois, manada, boiada
fiŝo, fiŝaro –> cardume
hundo, hundaro –> matilha
lupo, luparo –> rebanho de lobos, alcatéia
porko, porkaro –> rebanho de porcos, vara
birdo, birdaro –> revoada/bando de pássaros
akrido, akridaro –> nuvem de gafanhotos
moskito, moskitaro –> nuvem de mosquitos
abelo, abelaro –> enxame de abelhas
kamelo, kamelaro –> rebanho de camelos, cáfila, caravana

EKSCESO

Ofte junuloj stampas per ekscesoj
sian koleron kontraŭ malsana mondo,
homaro kiun regas maljusteco, malegaleco.
Ili neas ĉion kaj kontraŭas ĉiujn.
Rompi la tradicion kaj krei alternativan vivmanieron
(kiun sekvaj generacioj same rompos siatempe).
Lerni Esperanton estas mia plej ribela junulaĝa ago.
Brazilaj evangeliismaj junuloj
ne lernas lingvojn kiuj parolas pri toleremo.
Ili edziĝas frue, ĉar estas dia plano.
Se gejoj, ili batalas kontraŭ si la tutan vivon.
Aŭ akceptas por si la epitetojn de malbonaj pekantoj,
sen tamen rifuzi la pastoran verdikton.
Ili fariĝas malaltskalaj klerikoj en loka eklezio,
naskas du aŭ tri gefilojn,
kaj eniras la plenaĝon parolante pri sankteco,
glosolalio kaj la reveno de Kristo.
Pro Esperanto, miaj vivprobabloj ŝanĝiĝis
kaj la espero de miaj iamaj samkredantoj trovis baron.
Espero pli forta sturmis la unuan.
Sed mi ne konscias, kiam la fremda ideologio
pri paco en diverseco
subminis miajn ligojn kun evangeliismo.
Mi volis diskonigi la evangelion inter esperantistojn.
Nun mi estas ateisto.
Mia plej ribela ago ne havas bieron aŭ drogon.
Lerni Esperanton estas revolucia ago
kiam ĉiuj proksimuloj pretas prezenti
la sekvendan konsilon forlasi.
Iom post iom la Esperanta mondidealo
superombris la kristanan fanatikecon.
Esperanto
– la ideo mem, la lingvo mem,
sen homaj vizaĝoj, sen kontraŭpago –
muldis mian nunan eston.
Tial mi ne sukcesas forlasi ĝin facile.
Esperanto algluiĝis al mia spino.
Homo kiu provis elrevigi min sen mia konsento
preskaŭ detruis min.
Samkiel pro persona decido mi sorbis Esperanton,
samtiel, nur per persona volo, mi fortus ĝin elsarki elde mi.
Neniu rajtas detrui homajn mondkomprenojn,
ĉar la mondkomprenoj donas al homoj
esperon kaj deziron por plu vivi.
Religiojn kaj idealojn oni ne detruas per forta bato,
ĉar la forto detruus same la homojn al ili ligitajn.
Ofte junuloj ŝatas eksceson.
La ekscesaj tempo kaj klopodo kiun mi dediĉis al Esperanto
faras min unu el la jam multaj kreditoroj.
Mia librotenado entenas Esperanton.
Se Esperanto ne venkos, mi bankrotos.
Mia junula eksceso estis Esperanto.

KRIMO EN BIBLIOTEKO

Hodiaŭ dum mi dormis, en mia koŝmaro,
mi manĝis sekan panon en biblioteko.
Estis sabato kaj la loko preskaŭ senhomis.
Sen konscii, sen percepti, mi lasis panerojn fali
sur la plankon de la biblioteko,
laŭ la direkto de mia libroserĉado.
Kiam mia krimo malkovriĝis,
bibliotekistino aperis kaj postulis plenpulme tujan klarigon
al mia sensenca idiotaĵo.
Mi diris “pardonon, mi ne perceptis”.
Ŝi kriis “ĉu vere!?!”
Mi respondis “mi mem purigos ĉion”.
Ŝi sentis kompaton kaj vokis purigistinon,
ĉar, malgraŭ ĉio, mi ne bezonus zorgi.
Mi insistis, ke mi volis purigi per miaj propraj manoj,
kaj ŝi permesis per muta konsento.
Subite, mi ne scias de kie,
aperis el homamaso junulo kiu raspe alparolis min,
per slango de homoj kiuj ne legas poemojn.
“Kion vi faris al nia biblioteko?!” li demandis minace.
Se Esperanto havus du pronomojn ‘ni’,
unu kiu inkluzivas la alparolaton kaj alia kiu formetas,
mi certas, ke en la supra demando la dua pronomo uziĝus.
“mi eraris, sed mi korektas”, mi diris humile.
Ĉu vi korektas?!
Mi estas estro de PCC
kaj vi korektos ĉi tion per via propra vivo.
Li pugnofrapis min sur la vizaĝon,
sur la ventron, sur la brakojn.
Aliuloj batis aliloke.
Sur la planko de la biblioteko mi kuŝis kontuzita.
Mia sango miksiĝis kun la sekaj paneroj.
La kulpo estis likvidita.
Ĵurnaloj de la tuta lando venis registri raporton
pri la homo kiu mortis pro malpurigado de biblioteko.
Malkovriĝis ke la murdito ŝatis librojn.
Ke li ne volis detrui la bibliotekon.
Subite, mi ne scias kiel,
la tuta nacio funebris pro la murdo de libroŝatanto,
pro bibliotekomalpurigado.
Por mildigi la justecosoifon,
policistoj enprizonigis dekojn da kulpuloj.
Televidĵurnaloj, dum unu semajno kaj du tagoj,
priparolis sensacie ĉiun detalon de la tragedia okazaĵo.
Poste, sur tomboŝtono, restis la jenaj maksimoj:
“Dum ekzistas libroj, ekzistas memoro.
Dum ekzistas memoroj, ekzistas espero.”
Se la latenta mortinto vivus en ĉi tiu poemo, li demandus
kiun esperon havas la senskriba kulturo
kiu komplete malaperis en la kunpuŝiĝo de du mondoj?

La degenerado de la brazila politiko kaj la diktaturo de la justico

Ratoj en Braziljo

Ĉu en via lando oni iam ajn parolis pri “diktaturo de la justico“? En Brazilo oni parolas pri tio, ĉar la juĝistoj ŝajnas havi pli da forto ol la tuta politika kasto. Ĉiuj partioj (desktraj kaj maldektraj, konservativaj kaj progresismaj) suferas enorman “procesadon”. Estas vere ke iuj altrangaj ŝtatfunkciuloj agas laŭ tro persona sinteno, eĉ politika, kvankam la justico ne devus konsisti el politikaj institucioj, sed same vere estas ke multo malbona malkovriĝas. 

Ĉu en la sekva balotado brazilanoj elektos pli bonajn kandidatojn? Probable ne, ĉar la brazila balotado estas ĉiuflanke granda reklamokampanjo. La degenerado atingis ĉiujn partiojn kaj nek de la dekstruloj nek de la maldekstruloj atendeblas sincereco. La nunaj brazilaj politikistoj ne luktas pro ideoj. Ili luktas pro personaj ambicioj.

La revolucio kiun Brazilo bezonas tuŝas la bazon mem de la nacio, deirante de individuaj klopodoj krei privatajn latifundiojn (kapitanheredaĵojn?) al konstruo de kolektiva konscio.

MI NE SCIAS. ĈU VI SCIAS?

Ĉu al mi?
Kion mi scias?
Demandu al la sekva de la vico.
Antaŭkambriaj ŝtonoj komprenas la mondon pli bone.
Mi ne scias, ĉu la sukero same dolĉas en ĉiuj buŝoj.
Mia certeco daŭras la vivolongon de libelo.
Ĉu mi diris ion al vi?
Forgesu tion, ĉar mi jam forgesis.
Mi estas blufo en ludo,
sed la alia kunludanto jam venkis.
Mi ne disponas la kapablon legi mensojn.
Mia nomo estas pruntepreno pri kiu mi ne respondecas.
Mi planis vivi dudek kvin jarojn.
Mi ŝajnigis amnezion kaj etendis la limdaton al tridek.
Mi donis falsan promeson al la mortostatistikoj.
La edziĝringon mi neniam mendis.
Ankaŭ tio estis mensogo.
Mi ne mezuris la diametron de via sekcita fingro.
Viaj emociaj larmoj estis vanaj.
Amo estas substantivo: radiko am- plus finaĵo -o.
Mi ne scias, kion pensas kancerulo sur kirurgiolito.
Mi neniam havis kanceron.
Se mi havus, eble mi scius vivi kun la mortocerteco.
Eventuale, mi miksas la ortografiojn de Esperanto kaj de la portugala.
Kial do mi estus imuna al pli ampleksaj konfuzoj?
Bonvolu ne fidi miajn vortojn.
Ili jam trompis min kaj mi suspektas, ke
mia lango estas ekster mia regopovo.
Mi ĵuras, ke mi ne verkis ĉi tiu poemon.
Mi perdis mian identigilon en la homplena urbocentro.
Ĉu vi konas la aŭtoron?
Kie estas la pruvoj?!
Aliulo anstataŭas min, en alia loko, en alia korpo.
Kial al mi?
Demandu al la perdita mio,
vaganta en la urbo sen dokumento kiu pruvu civitanecon.
Mi scias nenion.
Mi ne scias, kiun guston salo havas.
Por mi la salo estis la perfekta antonimo de sukero,
sed la citrono ne akceptis proksiman parencecon.
Ĉu dolĉaj oranĝoj estas amaraj citronoj kiuj eliris el la junulaĝo?
Sed oni ne rikoltas maturajn citronojn en oranĝujo.
Oni ne plantas esperantistojn en Esperantujo.
Ili ĝermas kiel trudherboj.
Mi scias nenion.
Mi ne scias, ĉu cikonioj alportas idojn.
Mi vidis nudajn homojn kaj ne ŝatis la lubrikitan riton.
Mia arbo havas du trunkojn kaj la frondoj estas en la bazo.
Ĉu vi komprenas?
Mi ne.
Mi ne scias, kie mi akiris respondosimilan vizaĝon.
Demandu al sekva de la vico.

ILI ESTAS HOMOJ. KAJ NUR ILI SCIAS KE ILI ESTAS HOMOJ.

Nek plene bonaj, nek plene malbonaj.
Ĉu eblas konstrui mondon
per la averaĝo kiun homoj disponas?
La ideala homaro,
kie latentaj homkapabloj disvolviĝas maksimume,
perdiĝas en la plumpaj revoj de la raso.
Kvereloj post kverelo,
de la individua ĝis la socia amplekso.
Ĉu la homoj meritas indulgon?
Novan ŝanĉon reprovi?
Kiam ili sukcesos kompreni sian homecon,
la planedo fariĝos paradizo.
Ĉu ili sukcesos?
Ĉu ni sukcesos?
Iam policisto forgesis revolveron sur tablo.
Kvarjara infano, filino, trovis la armilon kaj dum ludo mortigis sin.
La planedo donis ekziston sen instrui kiel manipuli.
Miliardoj svarmas en senfina, ĉiutaga feliĉoserĉo,
ĉiam denove ĉiutaga,
ĉiam denove
per reiro sur la samaj demand-itineroj
pro kiuj jam prapatroj perdis la internan trankvilon.
Kiu sento estas nova ĉe vi?
Eble en la resumo,
en la averaĝa resumo de ĉiuj sentitaj emocioj,
ekde la unua homo ĝis nun,
troviĝas la definitiva respondo
kiun la planedo necesas por esti celhava.