MONDRESUMA POEMO

Hodiaŭ mi vekiĝis kun prema neceso,
kiun mi ne sukcesas kontentigi.
Dum la tuta tago, mi iris de loko al loko
kaj serĉis solvon al mia neceso.
Mi devis verki ion mondresuman.
Mi ankaŭ intuiciis, ke mian neceson same sentis la mondo mem,
amplekse perdita en sia tempomanko,
sen povi halti sekundeton por esplori sian propran originon
kaj praan vivoplanon.
Ĉiuj fortoj, timoj, konspiroj kaj konfesoj,
amoj, pasioj, inklinoj kaj kolero,
esperoj kaj seniluziiĝoj
kolektiĝus, renkontiĝus en mia resuma verko.
Homoj kiuj legus mian verkon
sentus sin subite komfortaj.
Post la lasta ĉapitro, la leganto ridetus kun nekaŝebla ĝuo,
kiel homo kiu regas mondon;
mondon kies kurboj
montriĝas precize klarigitaj,
facile konsulteblaj en libroj
ripozantaj trankvile sur bretaro apud sofo
kie mi sidus kun mia neceso jam kontentigita.
Kiam nun, tagfine, mi enlitiĝas por dormi,
mi konscias, ke la mondo daŭre moviĝis ĉirkaŭ sia akso,
kaj mi disponas nur mian pufan nescion
rilate la fundamentajn motivojn kiuj movas tiun ĉi mondon.

NACILINGVAJ HOMOJ

Se homoj estus libroj, mi preferus ilin esperantlingvaj;
logikaj en siaj strukturoj,
facile enkadrigeblaj en klaraj klasoj.
Mi legus ilin en varma vespero, ĝue sub kokosarbo,
kuŝe sur hamako, kun marondoj kiuj murmuras proksimaj.
Kial homoj estas babeloj?
Ili konfuzas per strangaj vortordoj,
senkoheraj ortografioj kaj interpunkcioj;
signifoj ne registritaj en vortaroj,
deĉifreblaj nur por similuloj.

Citi

Citas del libro “Describir el escribir”, de Daniel Cassany

Página 76:

Si la adquisición del código escrito sucede de la misma manera que la de una segunda lengua, sólo se puede adquirir la escritura a través de la lectura. De la misma forma que adquirimos el habla escuchando y comprendiendo textos orales, adquirimos la escritura leyendo y comprendiendo textos escritos. Si la lectura es suficiente, el aprendizaje adquiere automáticamente todas las reglas gramaticales y textuales que necesita para escribir.
Además, la lectura debe tener unas determinadas características. Primero, el aprendiz tiene que estar motivado por la lectura, tiene que tener interés, o tiene que leer por placer. Segundo, como hemos dicho antes, la atención del lector se debe centrar en el contenido y no en la forma.

Página 106:
Los escritores competentes no siempre utilizan un proceso de redacción lineal y ordenado, en el que primero se planifique la estructura del texto, después se escriba un borrador, luego se revise y se termine por hacer la versión final del escribo. Contrariamente, parece que este proceso es recursivo y cíclico: puede interrumpirse en cualquier punto para empezar de nuevo.

Página 116:

…los tres grupos [lectores eficientes, los deficientes y los adultos] se diferenciaban [en las estrategias que usaban para hacer resúmenes] en el tipo de transformaciones que aplicaban al texto para resumirlo. Los adultos demostraban dominar la síntesis y la abstracción: creaban frases nuevas que resumían informaciones muy generales de extensos fragmentos del original o, también, eran capaces de construir coherentemente oraciones nuevas combinando distintos elementos importantes del texto. En cambio, los lectores deficientes recurrían a la copia de los fragmentos que creían importantes o, también, a las listas (a veces mal construidas) de detalles e informaciones variadas. Los lectores eficientes se situaban entre estos dos extremos utilizando más frecuentemente las estrategias de los adultos que las de los otros lectores.

Página 123:

Está claro que hay escritores que son más originales que otros y también que en determinados textos podemos ser más creativos que en otros. Pero la principal fuente de información y de trabajo de un autor es su conocimiento del mundo, su memoria, el conjunto de textos que ha escuchado o que ha leído. Como dice la crítica literaria, todo lo que no es tradición es plagio.

Página 136:

…es un rasgo general del pensamiento del hombre la tendencia a usar palabras clave, o palabras que adquieren significados particulares para un individuo, según las experiencias vitales que tenga. Son palabras que condensan un elevado número de significados y connotaciones personales, diferentes de los convenidos socialmente. En consecuencia, no son demasiado válidas para la comunicación, porque obviamente no las comprende nadie más que el mismo individuo que las ha creado.

Página 143:

Hay que tener en cuenta que adecuarse a las necesidades de los lectores es una actitud cognitiva bastante compleja. El autor debe adoptar la perspectiva del lector, debe pensar qué cosas sabe y qué cosas quisiera saber. En definitiva, tienen que comparar los conocimientos y los intereses del lector con los suyos propios y a partir de aquí, decidir cómo construye el texto para que sea comprensible. Flower comenta que esta operación es tan compleja que los niños normalmente no la dominan.

Página 150:

…una de las características principales de los escritores deficientes es una intensa preocupación por redondear y acabar las frases anteriores o los párrafos empezados y, al mismo tiempo, una pereza desganada para saltar de cuestiones tan locales como éstas a aspectos más globales del texto. O sea, están muy preocupados por solucionar los pequeños problemas de la redacción (la ortografía de una palabra, enlazar dos frases, etc.) y no se interesan por los aspectos más globales y generales del texto (si la estructura es coherente, si es conveniente añadir más información, si el escrito dice realmente lo que el autor quiere que diga, etc.).

Página 175:

…muchos alumnos adultos idolatraban la ortografía creyendo que saber escribir consistía básicamente en conocer y recordar las reglas de gramática, y se angustiaban extremadamente si descubrían alguna incorrección en sus escritos; o incluso otros que, cuando escribían, se limitaban a transcribir el flujo de su pensamiento, siendo incapaces de elaborar las ideas (para éstos reescribir un texto era una operación costosísima y una pérdida de tiempo). Desgraciadamene, la práctica de la escritura está llena de prejuicios y de supersticiones como éstas.

Página 176:

…no hay ni secreto ni magia en la actividad de escribir. Creencias como la de las musas que inspiran a los escritores, el mítico parentesco entre los autores y los dioses, la indelebilidad de la palabra escrita, etc., sólo son metáforas que caracterizaron la escritura en otras épocas. Forman parte de la tradición literaria de muchas culturas, son temas habituales de la poesía y de la narrativa, pero no podemos permitir que impregnen de misterio y de oscuridad nuestra práctica coidiana de la expresión escrita.

Página 177:

…el autor es el único responsable de los textos que produce y no hace falta que espere ningún tipo de inspiración, ni divina ni pagana, para encontrar las ideias o las palabras para escribir un texto.

Página 181:

El uso inicial de la prosa de escritor nos ofrece la posibilidad de empezar a construir el significado del texto sin tener en cuenta al lector, lo que permite dedicar el tiempo a explorar el tema y a buscar ideas com mayor libertad. Pero hay que tener en cuenta que después tendremos que transformar esta prosa de escritor, privada e incomprensible, en prosa de lector, pública y adecuada a la audiencia.

Skizoj de alia, pli fakta versio pri Adamo kaj Eva

Oni volas kredi, ke la dio kreis la homan specion. Genezo diras, ke li kreis Adamon kaj poste, per ia stranga eksperimento, kreis Evan; kaj ke ili estis la du unuaj homoj. Tamen tio ne estas vero. Antaŭ ol ekekzistis Adamo kaj Eva, homoj ekzistis sur la tero. De la kreo de Adamo ĝis la transloĝiĝo de Kaino al la lando Nod, ne eblus, ke Adamo kaj Eva generus sufiĉe da idoj por krei landon.

Sekvas la realaj faktoj:

Ekzistis multaj dioj kaj la geneza dio estis nur unu el aliaj. La geneza dio diras “Adamo fariĝis kiel unu el Ni”. La geneza dio estis ema al eksperimentoj. Dum homoj generis aliajn homojn per seksumado, ekster la muroj de lia laboratorio, la geneza dio volis krei sian propran homon. Vidu, ke Adamo kaj Eva seksumas jam ekster Edeno, en la socio de la normalaj, ne artefaritaj homoj. La geneza dio estis obseda dio. Eĉ post la elpelo de liaj artekreitaj homoj, li daŭre persekutas ilin kaj iliajn gefilojn kaj devigas adoron per oferoj.

Interese percepti, ke la rapida decido de la geneza dio pruvas, ke la serpento pravis. Zorgo kaptas la posedanton de Edeno: “Jen Adamo fariĝis kiel unu el Ni”. Eĉ tiel, la Arbo de la Sciado havis ne tute efikajn fruktojn. Se ili donus konsistajn konojn, tuj post manĝo Adamo kaj Eva estus urĝe rapidintaj al la Arbo de la Vivo.

Sed la maljuna dio estis rapide sagaca: “jen Adamo fariĝis kiel unu el Ni, sciante bonon kaj malbonon; nun eble li etendos sian manon kaj prenos ankaŭ de la arbo de vivo kaj manĝos kaj vivos eterne. Kaj Dio la Eternulo eligis lin el la Edena ĝardeno…”

La serpento estis rezistanto kontraŭ diktaturo, kie tiu dio estis la diktatoro. La serpento estis sendinto por liberigi la strikte enprizonigitajn homojn (homoj kreitaj per eksperimentoj, por kontentigi ekstravagancajn diktatorajn dezirojn). Oni diras, ke la venkintoj registras la historion. La biblion diktis la diktatora dio.

“Kaj Henoĥ iradis kun Dio; kaj li malaperis, ĉar Dio lin prenis”.

La geneza dio, eĉ post la “fiasko” de la du homoj artefaritaj en laboratorio (kiuj fine ne obeis lin), ne rezignis pri siaj eksperimentoj. La naiva Henoĥ intimiĝis kun tiu dio, kaj neniu scias, kio malbona okazis al Henoĥ en la laboratorio.

“la filoj de Dio vidis la filinojn de la homoj, ke ili estas belaj; kaj ili prenis al si edzinojn el ĉiuj, kiujn ili elektis. Kaj la Eternulo diris: Ne regos Mia spirito inter la homoj eterne, pro iliaj pekoj, ĉar ili estas karno; ilia vivo estu cent dudek jaroj.”

La geneza dio certe konis la homan specion, kiu jam ekzistis sur la tersurfaco. La aserto, ke “ne ekzistis homo, por prilabori la teron” estas malvera. Temas pri plia diktatora provo senproprietigi simplulojn loĝantajn en la tuta tero, diligente kultivante la grundojn. Sed la obseda dio havis specifan deziron: krei variaĵon de la homa specio. Li volis meti iom da sia dieco en la homan specion. Ni vidas, ke tiu dio, kune kun aliaj dio-kolegoj, decidis plenumi tiun eksperimenton en laboratorio (Ni kreu homon laŭ Nia bildo, similan al Ni). Adamo kaj Eva estis la unua provo. Henoĥ probable suferis pliajn provojn de post kiam li malaperis, rabita de la dio.

La obseda dio elpelis siajn inventaĵojn, sed ne antaŭvidis, ke ili bone adaptiĝus inter la “realaj” homoj, la homoj kreitaj nature per seksumado. Kiam la filoj de la dio, tio estas, la homoj kreitaj en laboratorio ekamis la belulinojn neartefaritajn (aliel ne povus ĉar Eva rifuzis seksumi kun siaj filoj) kaj ekseksumis kun ili la dio timegis, ke la iometo da dieco kiun li metis en siajn kreitaĵojn (“lia spirito”) povus per seksumado transiri al la ordinaraj homoj. Kvankam li diras, ke li timis, ke lia dieco ekzistanta en la kreitaj homoj ne postvivus generaciojn, la vero estas ke li sciis ke tio ja okazus kaj ke lia dieco regus eterne inter la “karnaj homoj”. Kaj des pli li timis, ke iam la homoj malkovrus manieron kompreni la diecon kiun ili ricevis herede ekde primitiva epoko kaj per tiu scio povus detrui lian diktatoran reĝimon. Provante bari pli grandskalan disvastiĝon de sia dieco, li mallongigis per fiaj rimedoj la vivperspektivon de siaj kreitaĵoj.

“Gigantoj estis sur la tero en tiu tempo, eĉ post kiam la filoj de Dio venis al la filinoj de la homoj kaj ĉi tiuj naskis al ili. Tio estis la fortuloj, tre famaj de plej antikva tempo”.

La unuaj homoj, tio estas, la homoj kiuj ekzistis antaŭ la kreado de Adamo kaj Eva estis multe pli altaj ol la nuntempaj homoj. Iuj diras, ke ili estis preskaŭ kvar metrojn altaj. Tamen la gigantinoj estis ne tiom altaj kiel la viroj. Pro tio “la filoj de dio” bone akordiĝis surlite kun la “filinoj de la homoj”. La unuaj generacioj devenintaj elde la mikso de la idoj de Adamo kaj Eva kun la unuaj hominoj (la gigantinoj) jam estis malpli altaj, tamen ne tute samaltaj kiel la idoj de Adamo kaj Eva. Pro tio, oni nomis ilin “fortuloj”. Ili estis filoj pli fortaj ol siaj patroj. La fortuloj ekzistis dum mallonga tempo, ĉar jam en la sesa generacio la idoj havis la staturon de Adamo kaj Eva. Kun la tempopaso la gigantaj staturoj cedis sian lokon al la staturo de Adamo kaj Eva. Ni ne scias, ĉu la dio antaŭvidis tion aŭ ankaŭ estis surprizo al li. Ajnakaze, ni vidas ke li provas kredigi ke gigantoj estis specio aparta disde la homoj. Li volas kaŝi, ke ĉiuj unuaj homoj estis gigantoj. Legendo diras, ke la lasta tutgiganta homo mortis en la jaro 405 de ĉi tiu kristana erao, sen neniam trovi parulinon.

“Kaj la Eternulo vidis, ke granda estas la malboneco de la homoj sur la tero kaj ke ĉiuj pensoj kaj intencoj de iliaj koroj estas nur malbono en ĉiu tempo; tiam la Eternulo pentis, ke Li kreis la homon sur la tero, kaj Li afliktiĝis en Sia koro. Kaj la Eternulo diris: Mi ekstermos de sur la tero la homon, kiun Mi kreis, de la homo ĝis la brutoj, ĝis la rampaĵoj, kaj ĝis la birdoj de la ĉielo; ĉar Mi pentas, ke Mi ilin kreis”.

La dio, krom obseda en siaj planoj, estis ekstreme orgojla. Li lasus siajn kreitaĵojn libere multiĝi sur la tero se almenaŭ ili daŭre respektus lin kiel absolutan posedanton de ĉio ekzistanta. Okazis, ke la novaj generacioj de homoj, en tempo kiam gigantoj fariĝis raraĵoj, tute forgesis la senton kiun iliaj prapatroj havis pri la dio. Tio forte vundis la koron de la dio. Kiel diktatoro kiu ne akceptas ke oni kreu dubon pri lia potenco, la dio nutris genocidan planon.

“Sed Noa akiris plaĉon en la okuloj de la Eternulo. …Noa estis homo virta kaj senmakula en sia generacio; kun Dio Noa iradis. […] Mi venigos akvan diluvon sur la teron, por ekstermi ĉiun karnon, kiu havas en si spiriton de vivo sub la ĉielo; ĉio, kio estas sur la tero, pereos”.

Noa estis tiel naiva (kaj stulta) kiel Henoĥ. En aliaj cirkonstancoj, lia intimiĝo kun la dio kondukus lin al la laboratorio, de kie li neniam revenus. Tio ne okazis nur ĉar tiutempe la orgojlo de la dio estis vundita. Estas bedaŭrinde scii, ke la homa specio preskaŭ malaperis pro diktatora amasmurdo kaj ke la pluekzisto de la homoj ŝuldiĝas al agoj de komplico (se ne aktiva, almenaŭ pasiva). La dio esperis, ke, per la ĝenerala morto, li povus korekti sian eraron kaj repreni sian diecon (spirito de vivo) el la homa specio.

“Mi ekstermos de sur la tero ĉiujn ekzistaĵojn, kiujn Mi kreis”.

La dio estis nur unu inter aliaj. Sed li estis la pli forta. En lia orgojlo li volis nei la ekziston de la homoj kiujn aliaj dioj elkreis. La geneza dio kreis Adamon kaj Evan. La neantaŭviditaj sekvoj el la mikso de la unuaj homoj kun la idoj de Adamo kaj Eva jam ne dependis de lia persona volo.

“Kaj la akvo treege fortiĝis kaj tre multiĝis sur la tero; kaj kovriĝis ĉiuj altaj montoj, kiuj estas sub la ĉielo. Dek kvin ulnojn pli alte leviĝis la akvo kaj kovris la montojn. Ĉio, kio havis en si spiriton de vivo, el ĉio, kio estis sur la seka tero, mortis”.

Plia malvera versio de kio vere okazis. La akvoj ja supreniris ĝis altegaj montoj. Tamen en la plej supraj pintoj, kiujn la akvoj ne atingis, grupoj de gigantoj trovis ŝirmejon kontraŭ la katastrofo.

“Kaj Noa konstruis altaron al la Eternulo, kaj li prenis el ĉiuj puraj brutoj kaj el ĉiuj puraj birdoj kaj oferis bruloferojn sur la altaro. Kaj la Eternulo flaris la agrablan odoron, kaj la Eternulo diris en Sia koro: Mi ne plu malbenos la teron pro la homo, ĉar la penso de la homa koro estas malbona jam de lia juneco; kaj Mi ne batos plu ĉion vivantan, kiel Mi faris”.

La homa specio estis denove submetiĝinta al la orgojlaj deziroj de la obseda dio. La promeso de la dio estis nesincera. Dum la venontaj tempoj, homoj multe suferus pro la aronganteco de la dio. La dio pensis, ke lia genocido povus ekstermi ankaŭ la homan ribelemon. Lia frua analizo malĝustis. Post la elpelo de Adamo kaj Eva, liberamo enradikiĝis en la homa esenco.

Citi

28 zamenhofaj citaĵoj el revuoj

Vi plendas, ke en via urbo ĝis nun neniu ankoraŭ ion scias pri la lingvo Esperanto! Nun, kiu estas kulpa? Se la amikoj en T. anstataŭ ion fari kaj vastigi nian aferon atendos, ke oni laboru energie, ke oni faru la aferon pli konata en ilia urbo – tiam nia afero neniam progresos en via urbo.

 1889, revuo La Esperantisto.

Anstataŭ la personoj, kiujn vi gajnis por nia afero kaj kiuj nenion faras, estus pli utile se vi povus gajni unu au kelkajn riĉulojn, kiuj volus ion fari por nia afero.

 1890, revuo Esperantisto

Se ni volus intence elpensi ian nomon por nia lingvo, ni povus sendube trovi multe pli konvenan kaj pli logikan nomon ol “Esperanto”; sed la nomo de nia lingvo ne estas elpensita, kaj jen estas ĝia historio: Eldonante la unuan lernolibron de nia lingvo, mi prenis por mi la pseŭdonimon: “Esperanto”; la lingvo mem havis nenian propran nomon kaj estis nomata “la lingvo internacia proponita de Esperanto”. Pro oportuneco oni komencis uzadi la esprimon “lingvo de Esperanto” (die Esperanto-Sprache); aliaj esprimoj, kiujn kelkaj provis uzadi (ekzemple “la lingvo internacia”, “la internacia”), montris sin ne oportunaj kaj ne enfortikiĝis, ĉar ili estis ne bone elparoleblaj, ne memoreblaj por la publiko kaj prezentis nenion difinitan (ĉar sub “lingvo internacia” oni povas egale kompreni la Volapükon aŭ aliajn proponitajn projektojn). Baldaŭ montriĝis, ke nur la vorto “Esperanto” (sole aŭ kun aliaj vortoj) klare diferencigas nian lingvon de aliaj, kaj multaj amikoj komencis baldaŭ en siaj leteroj aŭ artikoloj uzadi simple la solan vorton “Esperanto”, ekzemple “la afero Esperanto”, “skribi en Esperanto”, k.s. Tiel iom post iom ellaboriĝis unuvorta nomo de nia lingvo. Vidante, ke mia komenca pseŭdonimo transiris al la afero mem kaj ke ĝi estas tre oportuna, mi baldaŭ ĉesis uzadi mian pseŭdonimon, kaj ĝi restis nur kiel nomo por la afero mem. La nomo “Esperanto” estas per si mem tute senlogika; sed en sensignifa kondiĉa nomo kial ni bezonas logikon? La plej grava estas tio, ke sub tiu ĉi nomo nia afero estas jam iom konata en la mondo, dum alia nomo estus por la publiko tute nova, kaj la fruktoj, kiujn ni jam gajnis, estus nun perditaj.

 1890, revuo Esperantisto.

Ni ne devas mensogi, kiel faris la volapükistoj, kiuj simple elpensadis grandegajn kaj gravajn faktojn, prenitajn tute el la aero; sed ni ne devas ankaŭ forgesi, ke la homaro, por kies bono ni laboras, estas obstina malsana infano, kiu neniel akceptos sanigilon, se ni ne penos iom dolĉigi ĝian guston. p.95

 1891, revuo Esperantisto.

Se ĉiu amiko nur la solan fojon energie penos akurate plenumi sian promeson [esperantigi du amikojn], tiam (supozante ke la plenumado daŭros plenajn 3 monatojn) de unu amiko post 3 monatoj fariĝos 3 amikoj, post 6 monatoj – 7 amikoj, post unu jaro – 31, post 2 jaroj – 512, kaj post 5 jaroj unu sola amiko turniĝos en preskaŭ 2 000 000!! Per tia maniero se nun enskribiĝos nur 50 vastigantoj, ni post 5 jaroj havos 100 000 000 da personoj ellernintaj la lingvon Esperanto!

 1891, revuo La Esperantisto.

La konato de sinjoro R. ne volis lerni nian lingvon, ĉar kutiminte je la elparolado de la latina ‘próximus”, “ánimus”, li ne povis akcepti la vortojn “proksíma”, “anímo”. Sed ne malfacile estas vidi la tutan sensignifecon de tiu ĉi motivo. Ĉu la latina vorto “máximus” estas motivo kontraŭ la franca vorto “maxime”? Ĉu la simpla fakto, ke ia vorto havas ian difinitan formon en unu lingvo, prezentas ian eĉ plej malgrandan kaŭzon, por ke tiu ĉi vorto en alia lingvo ne havu alian formon? Se hodiaŭ iu postulas, ke anstataŭ “facíla” ni diru “fácila”, li morgaŭ kun tia sama rajto postulos, ke anstataŭ “fácila” ni diru “facilís”, ĉar la formo “fácila” al lia orelo estas fremda! Ĉiu lingvo havas siajn leĝojn, kaj se la leĝoj per si mem estas bonaj, estus ridinde deziri ilin ŝanĝi nur tial, ke alia lingvo havas aliajn leĝojn.

 1891, revuo Esperantisto

Ĉiuj riveroj en la mondo havas fluon tre kurban kaj tre neregulan; sed se iu, kun instrumentoj en la mano arte fosante kanalon, volus sekvi tiun ĉi “leĝon naturan”, ĉu vi laŭdas lin, aŭ ĉu vi eĉ iom povus lin pravigi? Ĉiuj lingvoj naturaj havas grandan amason da malregulaĵoj kaj malfacilaĵoj, ĉu ni ankaŭ devas sekvi tiun ĉi “leĝon naturan” kaj intence fari nian lingvon malregula kaj malfacila?

 1891, revuo la Esperantisto

…en la nuna numero la legantoj trovos alian, multe pli praktikan kaj realan, projekton… La unuan penson al tiu ĉi projekto donis ankoraŭ antaŭ 2 jaroj sinjoro I. Lojko; en la lasta tempo similan projekton levis sinjoro A. Grabowski. Sed la projektoj de la diritaj amikoj estis fonditaj sur alportado de oferoj, kaj tial ni alvenis kun nia projekto ne pli frue, ol kiam prosperis al ni doni al ĝi karakteron realan, t.e. karakteron komercan kun gajnoj proporcie rekompencantaj la riskon kaj la prunton; ĉar la sperto bedaŭrinde montris al ni, ke per oferoj ni ne malproksime venos…

 1891, revuo La Esperantisto

Se post la ricevo de la respondoj de niaj amikoj montriĝos, ke nia projekto ne povas esperi ricevi sufiĉan nombron da subskriboj, tiam ni presos ankoraŭ kelkajn aliajn projektojn de ni kaj de aliaj amikoj de nia afero, kaj la projekto, kiu ricevos la plej grandan nombron da promesitaj subskriboj, estos akceptita. p. 135

 1891, revuo La Esperanto

…mi esperas, ke mia kelktempa foriĝo ne estos sentebla kaj alportos nenian malutilon al nia afero. Mi esperas, ke la amikoj energie daŭrigos la karan aferon, kiun ni kune komencis, kaj kiu pli aŭ malpli frue venkos, sendube venkos, se eĉ tiu aŭ alia aparta batalanto falos en la malfacila batalo. Personoj povas fali, se iliaj piedoj el viando kaj ostoj perdas la forton; sed la ideo neniam falos, kaj kie falis unu batalanto, pli aŭ malpli frue sin trovos dek aliaj, pli fortaj kaj pli lertaj.

 1891, revuo La Esperantisto.

Sinjoro Grabowski, kiu per si mem ĉiam estis por la diritaj ŝanĝoj, en sia lasta vizito ĉe mi diris al mi, ke li nun iom ŝanĝis sian opinion, ĉar, komencinte pli multe uzadi la lingvon parole, li konvinkiĝis, ke la ‘aj’, ‘oj’, ‘ajn’, ‘ojn’, tute ne estas tiel malagrablaj al la orelo, kiel li en la komenco pensis teorie. p. 154

 1892, revuo La Esperantisto

…kvankam mi cedis al la insista premo de kelkaj amikoj, kiuj petadis min proponi kelkajn “plibonigojn” kaj diradis, ke pro mia “obstineco” kaj pro mia “patra blindeco” nia afero ne povas bone vastiĝi, mi tamen ripetas, ke mia persona opinio, kiel la legantoj scias, estas, ke ju malpli ni tuŝos nian lingvon (almenaŭ ĝis ĝia plena fortiĝo), des pli bone.

 1892, revuo La Esperantisto

Ju pli multe da homoj ekscias kaj ekuzas nian lingvon, des pli multe ni proksimiĝas al nia celo, des pli multe ni progresas. Sekve la sola efektive vera montro, ĉu ni progresas aŭ ne estas la kreskado aŭ nekreskado de la nombro de esperantistoj. Ĉio alia estas nur rimedoj, sed ne faktoj. Se eĉ la tuta mondo bruos pri nia afero, se nia afero brilos en ĉiuj publikaj lokoj, sur ĉiuj ekspozicioj de la mondo k.t.p, sed la nombro de la personoj kiuj ellernas kaj uzas nian lingvon ne kreskos, tiam ni malgraŭ la ŝajna potenco devos diri, ke nia afero mortis.

 1892, revuo La Esperantisto

La celo de nia lingvo estas: detrui iom post iom la murojn, kiuj staras inter la diversaj popoloj kaj subtenas ilian reciprokan nekomprenadon, fremdecon kaj malamikecon, ebligi liberan interkomuniĝon inter personoj de diversaj nacioj kaj per neŭtrala ĉiuhoma lingvo-tradukilo fari la sciencon kaj literaturon de ĉiu nacio uzebla por la tuta homaro.

 1893, revuo La Esperantisto

Esperanto ne estas arbitre elpensita laŭ la volo de unu persono, sed estas fondita sur la internacia materialo, kiun ellaboris al si la civilizita mondo mem.

 1893, revuo La Esperantisto

Esperanto ne estas arbitre elpensita laŭ la volo de unu persono, sed estas fondita sur la internacia materialo, kiun ellaboris al si la civilizita mondo mem.

 1893, revuo La Esperantisto

Mi konfesas, ke, se la afero dependus de mi, mi retenus ankoraŭ ĉiujn parolojn pri reformoj, sed ĉar mi ne povas kontraŭstari al la fluo de flanko pli potenca, mi volonte provos gvidi ĝin, por depreni de ĝi la danĝerecon kaj turni la malbonon al bono.

 1893, revuo La Esperantisto

Vortojn kunmetitajn mi proponas fari el plenaj vortoj, por eviti malbonsonecon kaj ofte nekompreneblecon; ekzemple: vaporoŝipo (ne vaporŝipo); entute mi proponas uzi vortojn kunmetitajn kiel eble plimalofte, ĉar ili ne bone respondas al la romana karaktero de nia lingvo kaj ofte ne estas kompreneblaj por kelkaj popoloj.
[…]
Por ke la karaktero de la tuta lingvo estu pli unuforma kaj ne simila al ia neharmonia miksaĵo, mi proponus (dank’ al la romana fundamento de nia lingvo) evitadi vortojn germanajn aŭ slavajn kaj preni, kiom ĝi estos ebla, nur el lingvoj romanaj.

 1894, revuo La Esperantisto

La tabelo de interrilataj pronomoj kaj adverboj estis siatempe konstruita, por matematike faciligi ilian ellernadon. Ĉe la kreado de tia interrilata tabelo, kiu ekzistas en nenia lingvo, mi kompreneble devis elpensi la vortojn, kaj tio ĉi donis al diversaj amikoj kaŭzon al senfinaj kritikoj kaj disputoj.

 1894, revuo La Esperantisto.

La demandoj pri reformoj elvokis grandan disputadon kaj malpaciencon inter multaj niaj amikoj. Por rapidigi la klariĝon de tiu ĉi grava kaj disputodona demando, mi rapidigis mian laboron pri tiu ĉi objekto kaj donas nun en tiu ĉi numero la tutan reston de mia proponota vortaro. Malsupre mi donas ankaŭ tiujn ŝanĝojn, kiujn mi decidis fari en mia projekto laŭ la konsiloj de la plimulto. La legantoj sekve havas nun antaŭ si la tutan pentraĵon de la proponota dialekto kaj povas jam doni sian juĝon. Tial mi malfermas nun la komunan voĉdonadon…

 1894, revuo La Esperantisto

Alporti utilon al nia afero oni povas en plej diversa maniero; ekzemple: altiri multajn novajn amikojn, malfermi al nia afero novajn landojn, altiri kapitalistojn, kiuj helpus al pli rapida disvolviĝo de la afero, skribi bonajn artikolojn en gazetoj, elpensi bonajn rimedojn por la disvastigo de la afero, eldoni ian bonan verkon…

 1894, revuo La Esperantisto

Lernolibroj, anoncado k.t.p estas necesaj, sed literaturo estas ankaŭ necesa, ne malpli, sed eĉ multe pli. Kiu legas la motivojn, kiujn la indiferenta mondo, precipe la instruituloj-teoriuloj, elmetas kontraŭ nia afero, tiu rimarkas, ke la plej ofta kaj eĉ preskaŭ la sola ŝajne peza batalilo, per kiu oni volas nin neniigi en la okuloj de la mondo, estas la opinio, ke nia lingvo estas ia nenatura kreitaĵo, malriĉa kaj nefleksebla, kiu “taŭgas nur por esprimi apartajn mallongajn pensojn, por rilatoj poŝta-telegrafaj, por lama rimedo en alilandaj hoteloj k.t.p, sed neniam povas servi kiel lingvo por libera esprimado de ĉiuj geniaj verkoj de la homa literaturo.

 1895, revuo La Esperantisto

De la tago de naskiĝo de nia afero ĝis decembro 1895 la kondukado de nia afero trovis sin ĉiam en la manoj de ĝia iniciatoro. Tio ĉi estis ne bona, ĉar vole-ne-vole tio ĉi donadis al la afero karakteron iom personan. Sed bedaŭrinde alie ne povis esti, ĉar ekzistis ankoraŭ neniu, kiu volus kaj povus preni sur sin la kondukadon de la afero. Sed la nuna gazeto [Lingvo Internacia], kiu estas bonege redaktata, en kiu mi eĉ unu vorton ne trarigardas antaŭ la presado kaj de kiu aperas jam la sepa numero, montras tre konvinke, ke nun nia afero estas jam tute memstara kaj ne bezonas pli ne sole mian kondukadon, sed eĉ mian helpadon; Ĝis nun oni povis ankoraŭ timi, ke nia afero vivos nur tiel longe, kiel vivos ĝia iniciatoro; nun, kiam la afero jam ses monatojn iras tre bone tute sen mia enmiksiĝo, la supre esprimita timo tute malaperas kaj nia afero metis jam sian piedon en la eternecon.

 1896, revuo Lingvo Internacia

Kion ajn vi devos fari, prezentu al vi de nun ĉiam, ke la iniciatoro de la lingvo jam ne ekzistas, ke ekzistas nur la lingvo mem kaj ĝia popolo (la esperantistoj).

 1896, revuo Lingvo Internacia

Ĉu iu volis eldoni ian verkon en aŭ pri Esperanto kaj mi malpermesis al li? Ĉu iu volis fondi ian gazeton, entrepreni ian propagandon kaj mi malhelpis al li? Ĉu la esperantistaro volis ion decidi pri Esperanto kaj mi diris: “haltu, mi estas la mastro de la afero”? Ĉiuj esperantistoj scias tre bone, ke mi neniam faris ion similan.

 1903, revuo Lingvo Internacia

Ĉu iu volis eldoni ian verkon en aŭ pri Esperanto kaj mi malpermesis al li? Ĉu iu volis fondi ian gazeton, entrepreni ian propagandon kaj mi malhelpis al li? Ĉu la esperantistaro volis ion decidi pri Esperanto kaj mi diris: “haltu, mi estas la mastro de la afero”? Ĉiuj esperantistoj scias tre bone, ke mi neniam faris ion similan.

 1903, revuo Lingvo Internacia

Mi scias, ke multaj esperantistoj vidas en mi kvazaŭ la personiĝadon de nia afero kaj ili volos eble fari al mi en la kongreso iajn apartajn honorojn. Mi scias, ke la organizantoj de la kongreso volis enmeti en la programon specialan feston por mia honoro, ke unu esperantisto verkis “himnon al Zamenhof” k.t.p. Mi kore petas ĉiujn, ke oni tion ĉi ne faru, ĉar alie mi sentus min tre nebone. La kongreso devas honori nur la aferon, sed ne ian personon, ĉar alie la kongreso perdus tre multe de sia simpatieco, kaj tiu persono, al kiu oni per persona honorado volus fari agrablaĵon, havus nur malagrablaĵon.

 1905, revuo Lingvo Internacia

…konante mian agadon kaj mian rilaton al Esperanto en la daŭro de 20 jaroj, la esperantistoj povas esti tute trankvilaj: mi neniam surprizos ilin per ia arbitra ŝanĝo en la lingvo, por kiu mi, simile al ĉia alia esperantisto, jam delonge havas nenian rajton; neniam mi altrudos al ili mian personan deziron; kaj se eĉ mi volus iam freneze fari tian senrajtan kaj pereigan faron, ĉiuj esperantistoj povas kontraŭmeti al mi la Bulonjan Deklaracion kaj diri: “ni ne permesas”.

 1907, La Revuo

Bildo

Zamenhof fumas cigaredon (1906)

Laŭ Marjorie Boulton iu doktoro “insiste petis, ke li ĉesigu la fumadon kaj li multe penadis tion fari sed li trovis ke li ne povis labori sen cigaredoj. Tiu nervoturmentado iĝis tiel suferiga, ke li komencis fumi denove dirante ke li preferas pli fruan morton ol senutilan plilongigon de la vivo”.

Foto de la 26-a de aŭgusto 1906, en Frankfurt am Main, Germanio. Fotografisto nekonata.

Politika sinteno de Zamenhof

Ĉu iu volis eldoni ian verkon en aŭ pri Esperanto kaj mi malpermesis al li? Ĉu iu volis fondi ian gazeton, entrepreni ian propagandon kaj mi malhelpis al li? Ĉu la esperantistaro volis ion decidi pri Esperanto kaj mi diris: “haltu, mi estas la mastro de la afero”? Ĉiuj esperantistoj scias tre bone, ke mi neniam faris ion similan.

Zamenhof, 1903, revuo Lingvo Internacia

…konante mian agadon kaj mian rilaton al Esperanto en la daŭro de 20 jaroj, la esperantistoj povas esti tute trankvilaj: mi neniam surprizos ilin per ia arbitra ŝanĝo en la lingvo, por kiu mi, simile al ĉia alia esperantisto, jam delonge havas nenian rajton; neniam mi altrudos al ili mian personan deziron; kaj se eĉ mi volus iam freneze fari tian senrajtan kaj pereigan faron, ĉiuj esperantistoj povas kontraŭmeti al mi la Bulonjan Deklaracion kaj diri: “ni ne permesas”.

Zamenhof, 1907, La Revuo

Kia estis la politika sinteno de Zamenhof?

La impreso kiun mi havas per legado de liaj originalaĵoj estas, ke Zamenhof ne havas ferajn politikajn konvinkojn. Li estis elasta homo. Li apenaŭ (preskaŭ neniam) tuŝas politikajn temojn rekte. Ni povas koni lian politikan sintenon nur malrekte, per liaj agoj.

Unue, Zamenhof estas altgrade demokratia homo. Li tenis sian demokratian sintenon ĝis la lastaj cirkonstancoj. Mirigas min, ke li, dum la redaktorado de la revuo La Esperantisto, ne nur ne hezitis publikigi opiniojn kontraŭajn al siaj propraj opinioj, sed ĝuste al la kontraŭaj donis apartan elstaran diskonigon. Li presigis disonancan opinion kaj tuj poste donis respondon, ĉiam klopodante konvinki per logikaj argumentoj. Ni ne trovas Zamenhofon donanta desupran decidon. Ni ne trovas lin senrevene firma al siaj propraj interesoj. Eĉ kiam konsiderinda parto de la tiutempa esperantistaro (1893-1894) premis lin ŝanĝi Esperanton, li cedis kaj ne fuĝis al la premo per senkulpigoj. Li iris rekte al la petita celo, malgraŭ ke palpeblis (la tekstoj montras) lia deziro rifuzi kaj fari neniun reformon. Zamenhof ĉiam volis reprezenti. Kaj li estis bona reprezentanto. Eĉ sen havi mandaton, li, en la revuo La Esperantisto, insistis esti reprezentanto. Ĉion li volis decidi kune, ĉiam li volis scii kion la publiko volas. Li volis jam de la unua libro porti nur unu voĉdonon. Dum la sekvaj jaroj li provis per pli ol unu rimedo krei demokratiajn esperantistajn instituciojn kie decidus la plejmulto, ne li, la iniciatoro.

Do, antaŭ ĉio Zamenhof tutcerte ne subtenus diktaturon. Kia ajn estis lia politika sinteno (kiu estis subtila), ĝi estis ja demokratia. Mi ankaŭ aldonus, ke li estis modera laŭ lia “politika sinteno”. Kiam la rusa cenzuro tute malpermesis lian agadon ĉe la revuo La Esperantisto (grava organo ĉar tiam estis la ununura ligilo inter esperantistoj) li en la revuo nur eksponis la konstaton kaj bedaŭris la okazaĵon. Li ne alvokis la abonantojn al “radikalaj protestoj” aŭ al io simila. Li tiam nur skribis “ni esperas, ke la cirkonstancoj pli aŭ malpli frue pliboniĝos”. Li ne skribis ardan riproĉon kontraŭ la cenzuro nek la tiama registaro.

Pli specife parolante, ni povus demandi, ĉu Zamenhof subtenis/subtenus kapitalismon aŭ komunismon. Unue, mi devas diri, ke mi mem ne povus doni bonajn klarigojn pri tio, ĉar mi ne konas profunde kio estas komunismo nek kapitalismo. Miaj konoj estas supraĵaj. En estonteco mi legos pli kaj lernos. Tamen, per miaj supraĵaj konoj, mi povas diri, ke Zamenhof kredis kapitalismon konforma al ia progreso. Mi ne dirus, ke li opinias/opinius kapitalismon bona, ĉar neniun maljustaĵon li subtenus nur por plu resti kohera kiel adepto de ia ismo. Sed en liaj klopodoj disvastigi Esperanton, Zamenhof ripete montras sian fidon al kapitalismaj iniciatoj. Li provis pli ol unufoje krei merkatan institucion, kiu ne vivus nur per “oferoj”. Li malferme kaj sen hezito parolis pri “altiro de riĉuloj kaj kapitalistoj” kiuj helpus al la movado.

Tiel do, per miaj lastaj legadoj, mi resumus jene lian politikan sintenon: ĉiam demokratia, ĉiam modera kaj kapitalismema sen malferma aliĝo al politikaj pens-skoloj.

MORTO SEM LÍNGUA

Tem um caixão na sala.
E um corpo também.
Dizem que o nome é Zamenhof.
Quem foi esse alguém?
Dente de gente morta,
lábio de gente morta,
bochecha de gente morta.
Mas a língua morreu?
Arrancaram o membro que falava
e colocaram num frasco com formol.
Pode uma língua pronunciar sozinha a letra ‘p’ de Polônia?
Olha, a língua do defunto
agora tem o mundo como boca.
A língua tocou os montes de granito,
que tinham bases fixas em maciços gengivais.
Tocou o céu e saiu um gemido celestial.
Mas esse poema não é cristão.
O defunto desceu aos infernos,
porque se cansou dos frios temperados
e queria viver na quentura tropical.
É um defunto que bem podia ser brasileiro.
Por que a boca da terra comeu um morto
que não podia reclamar de ser comido
por terem lhe roubado a língua?

POEMO KIU PENSAS

Tiu ĉi poemo transsaltis du murojn, du heĝojn kaj unu flakon;
amis du hundojn, du katojn kaj unu hamstron;
havis du sonĝojn, du koŝmarojn kaj unu revon;
ricevis du frapojn, du batojn kaj unu skurĝon;
liveris du demandojn, du dubojn kaj du…
du rondajn interpretojn.
Tiu ĉi poemo vidis la mondon naskiĝi sen dentoj
kaj bebojn mordi ŝtonojn en prakavernoj.
Ĝi mortis du fojojn dum vojo,
atendis trifoje trivialan timon realiĝi
kaj kvarfoje trovis sin mem en kvadrataj skatoloj
senditaj per limaka poŝto.
Knarantaj ĉarniroj de rustintaj impresoj,
ripetitaj, ree spertitaj far miliardoj da tre similaj speci-specimenoj.
Milionoj da junuloj surfis sur samaj ondoj kaj
al milionoj da maljunuloj haroj mankis.
Pakoj de viv-ekzempleroj eliris el muntoĉeno
disponeblaj
al du amikoj, du konatoj kaj unu fremdulo.