FEK’ AL ZAMENHOF

Fek’ al Zamenhof kaj lia anĝela aŭreolo!
La junulo kiu mortis pro superdozo
antaŭ ol fariĝi trikdekjaraĝa;
ĉu li perdis ion?
La mondo, parfumitaj vivamantoj, estas sterkamaso.
Ĉu la homaro meritas epitafoverkon?
Esperantistoj amas ampoemojn.
Epitafo verkita de samideano parolus pri la floroj en la ĉerko,
dum la karnoputreco restus necitita.
Mi ofertos kuiritajn manojn de poetoj.
Esperatistoj suĉu la spicitajn fingrojn.
Kiu tro amas la vivon, ne meritas vivi.
Mi devus ekfumi po du cigaredpakojn ĉiutage.
Mia najbarino fumis po tri pakojn.
Ŝi mortis jardekojn pli aĝa
ol la polo-hebreo-ruso-litovo-esperantisto.
Al nia erao apartenas
pafilo, kuglo kaj kranio kun truo ĉe frunto.
Tiuj kiuj aŭdacas paroli pri amo en la nuna epoko
meritas morton per palisumo,
kiel martiro kiu pruvas nenion
krom ke la homaro ne elspezas larmon por savi pacpredikanton.
Mi devus ekdrinki ĝis konscioperdo,
laŭ la minimuma parametro de 80% da alkoholo.
Ĉiuj pacifistoj eniru proprainiciate gaskameron.
Ĉu ni atendas novan mondmiliton?
Ĉu ekzistas stadio pli suba ol la homa?
Mi devus ekkonsumi pezan drogon,
eble kokainon.
Kiam la suno voros ĉi tiun planedon,
neniu registro postvivos.
Esperantistoj volas konkeri la mondon sen armiloj.
Ilia societo de idealaj bonkoruloj
tremus pro pugnado inter pluŝaj ursoj.
Mi devus ĉiam porti ŝargitan revolveron ĉe mia zono.
Esperantistoj estas tro korektaj.
Herbovoruloj kiuj kompatas sencerbajn bestaĉojn.
Mi devus bredi vegetaranojn kaj veganojn
kaj manĝi ilin laŭ antaŭbrazila etiketo.
La homaro..!
Kio estas homaro?
Kadukuloj inventis la terminon.
Bone, ke Zamenhof mortis frue.
Liaj maljunulaj predikoj detruus la lingvon.

LA JUSTECO DE LA JUSTICO

Klimatiziloj en palaco de Braziljo
donas komforton kontraŭ la tropika klimato
de la Brazila Centra Altebenaĵo.
Ĉe muroniĉo de la juĝejo, statueto de krucumita Kristo
sin prezentas kiel viktimo.
Sinjoroj superaj juĝistoj sidas sur ledtegitaj brakseĝoj
kaj decidas, ĉu indianoj rajtas aŭ ne rajtas,
povas aŭ ne povas.
La justico de la venkintoj difinas, kio estas justeco.
Kiu malinda pakto potencigis tiun aranĝon?

Indianoj ne ekekzistis en 1988

La brazilaj grandbienuloj volas kredigi, ke la indianoj havas rajton pri siaj tradiciaj teroj, nur se ili vivis tie en 1988, je la publikigo de la aktuala brazila konstitucio. Ili forgesas, ke delonge oni invadas la indianajn terojn kaj la multaj indianaj triboj same delonge klopodas reakiri siajn tradiciajn terojn. Ili ankaŭ skandale flankenmetas la fakton, ke la indianaj popoloj antaŭas la ekziston de Brazilo. Hodiaŭ la Supera Kortumo juĝas la kazon.

LA MONDA SEKURECO

Feliĉe por la homaro,
ĉi tiu poemo eĉ rimon ne havas.
Se ĝi havus aliron al atombomboj
la atmosfero ne plu estus spirebla al homaj pulmoj.
Feliĉe por feliĉuloj,
ĉi tiu poemo ne regas la universon,
ĉar, se ĝi regus,
la universo estus punkto atendanta eksplodon.
Feliĉe por kontentuloj,
la noktomallumo kaŝas nenion novan.
La poemo forgesiĝos minutojn post la verkado
kaj la mondo restos kia ĝi estas,
enkadrigita en fiksa strukturo,
konstanta kiel feto en formolo.

Prepozicioj en la portugala lingvo

Malsame al la Esperantaj prepozicioj, la portugallingvaj prepozicioj ne havas ĉiam konstantan valoron/funkcion, kaj tial okazas ofte, ke pli ol unu prepozicio taŭgas por sama celo/senco:

Ele veio de carro. | Ele veio no carro. | Ele veio com o carro.

(Li venis per aŭto.)

En la portugala lingvo, kunmetitaj vortoj ne estas tiom oftaj kiel en Esperanto. Por plejparto de la Esperantaj kunmetoj, en la portugala lingvo oni uzas prepoziciojn.

La vaporŝipo estas granda. 

(O navio a vapor é grande.)(a = al)

La diskutrondo jam finiĝis. 

(A roda de discussão já encerrou.)(de = de)

Por multaj Esperantaj prepozicioj, ne ekzistas aparta prepozicio en la portugala lingvo:

je, cis/maltrans, ĉirkaŭ, da, apud, ĉe, malgraŭ

preter, el, anstataŭ, per, po, pri, pro, super, tra, trans

Por la celoj de tiuj prepozicioj, oni uzas en la portugala lingvo aŭ unu el la prepozicioj kiuj ĝenerale aplikiĝas en alia rolo, aŭ prepoziciecan kunmeton, kiu estas kuniĝo de prepozicio(j) kaj alia(j) vorto(j).

Malgraŭ, ke eventuale tiuj prepoziciecaj kunmetoj povas havi logikan sencon, estas preferinde ne multe konsideri ĝin, ĉar la samo ne okazos kun ĉiuj kunmetoj. Ekzemple, la kunmeto em virtude de, kiu signifas pro, havas en si la substantivon virtude, kies ekzakta traduko estus ‘virto‘. La ekzakta senco de la vorto virtude apenaŭ tenas rilaton kun la funkcio de la konstruo em virtude de. Tial, estas pli bone konsideri la tutan kunmeton kiel ununuran solidiĝintan unuon, eĉ se oni scias ke temas pri kunmeto.

Tre ofte la lasta el la eroj de la prepozicieca kunmeto estas prepozicio mem kaj ĝi kunfandiĝas kun difina artikolo kiu venas tuj poste.

Não veio por causa da greve. (Ne venis pro la striko)(Fakte la prepozicieca kunmeto estas “por causa de“, ne “por causa da“. La litero ‘a‘ de ‘da‘ estas la difina artikolo de la vorto ‘greve“.)


La evento komenciĝos je la naŭa. (O evento começará às nove.)(às = kunmeto de la prepozicio a + ina plurala difina artikolo as)


La domo troviĝas cis/maltrans la rivero. (A casa está do lado de cá do rio. | A casa está aquém do rio.)(aquém do = kunmeto de la adverbo aquém + prepozicio de + vira singulara difina artikolo o)

La domo troviĝas trans la rivero. (A casa está do lado de lá do rio. |  A casa está do outro lado do rio. | A casa está [para] além do rio.)(além do = kunmeto de la adverbo além + prepozicio de + vira singulara difina artikolo o)


 Li venos ĉirkaŭ la sesa horo. (Ele vai vir por volta das seis horas.)(por volta das = kunmeto de la prepozicio por + substantivo volta + prepozicio de + ina plurala difina artikolo as)


Mi volas du kilojn da fromaĝo.

(Quero dois quilos de queijo.)(de = de)


La kato estas apud la pordo. (O gato está ao lado da porta.)(ao lado da = flanke de = kunmeto de la prepozicio a + vira singulara difina artikolo o + vira substantivo lado (flanko) + prepozicio de + ina singulara difina artikolo a)

La kato estas apud la sofo. (O gato está ao lado do sofá.)(ao lado do = flanke de = kunmeto de la prepozicio a + vira singulara difina artikolo o + vira substantivo lado (flanko) + prepozicio de + vira singulara difina artikolo o)


Li estas ĉe la fenestro. (Ele está na janela.)(na = kunmeto de la prepozicio em + ina singulara difina artikolo a)(La laŭlitera traduko de “na janela” estus “en la fenestro“)

Li estas ĉe la sofo. (Ele está no sofá.)(no = kunmeto de la prepozicio em + vira singulara difina artikolo o)(La laŭlitera traduko de “no sofá” estus “en la sofo“)

Li sidas ĉe la tablo. (Ele está sentado à mesa. | Ele está sentado junto à mesa.)(à = kunmeto de la prepozicio a + ina singulara difina artikolo a)(junto à = kunmeto de la adjektivo junto + prepozicio a + ina singulara difina artikolo a)


Malgraŭ ĉio, ni iris. (Apesar de tudo, nós fomos.)(apesar de = kunmeto de la adverbo apesar + prepozicio de)


Ŝi pasis preter la monumento. (Ela passou ao lado do monumento.)(ao lado do = flanke de = kunmeto de la prepozicio a + vira singulara difina artikolo o + vira substantivo lado (flanko) + prepozicio de + vira singulara difina artikolo o)


Ŝi eliris el la domo. (Ela saiu da casa.)(da = de la = kunmeto de la prepozicio de + ina singulara difina artikolo a)

Li elektis nur unu el la aŭskultantoj. (Ele escolheu apenas um dentre os ouvinte.)(dentre = el inter = kunmeto de la prepozicio de + prepozicio entre)


Li portis lakton anstataŭ kafo. (Ele trouxe leite em vez de café.)(em vez de = kunmeto de la prepozicio em + substantivo vez [fojo/vico] + prepozicio de)


Ŝi plenigis botelon per akvo. (Ela encheu uma garrafa com água.)(com = kun)


La aŭto veturis po cent kilometroj en horo. (O carro viajava a cem quilômetros por hora.)(a = al)


Ili ne parolis pri la temo. (Eles não falaram sobre o assunto.)(sobre = sur)


Ŝi stumblis kaj falis pro la akvo sur la planko. (Ela tropeçou e caiu por causa da água no chão.)(por causa da = kunmeto de la prepozicio por + ina singulara substantivo causa [kaŭzo] + prepozicio de + ina singulara difina artikolo a)

Ŝi ne venis pro tio. (Ela não veio por causa disso.)(por causa disso = kunmeto de la prepozicio por + ina singulara substantivo causa [kaŭzo] + prepozicio de + pronomo isso [tio])

Li ne venis pro la pluvo. (Ele nao veio devido à chuva. | Ele nao veio em virtude da chuva.)(devido a = kunmeto de la adjektivo/substantivo devido + prepozicio a + ina singulara difina artikolo a)(em virtude da = kunmeto de la prepozicio em + substantivo virtude + prepozicio de + ina singulara difina artikolo a)

Li mortis pro malsato. (Ele morreu de fome.)(de = de)


Li flugis super la urbo. (Ele voava acima da cidade.)(acima da = kunmeto de la adverbo acima + prepozicio de + ina singulara difina artikolo a)


Li kuris tra la arbaro. (Ele correu através da floresta.)(através da = kunmeto de la adverbo através + prepozicio de + ina singulara difina artikolo a)


a  al

La prepozicio ‘a‘ ekvivalentas la Esperantan ‘al‘:

Eu disse tudo a ele. (Mi diris ĉion al li.)

Anstataŭ ‘a‘, en Brazilo oni tre ofte uzas la prepozicion “p(a)ra“:

Eu disse tudo pra ele. (Mi diris ĉion al li.)

La vorto ‘a‘ ankaŭ ekvivalentas, depende de la kunteksto, la artikolon ‘la‘:

A menina deu uma flor a você. (La knabino donis floron al vi.)

La prepozicio ‘a‘ ofte aperas kunfandiĝinta kun alia vorto (artikolo, pronomo, adverbo):

Ele disse ‘oi’ ao amigo. | Ele disse ‘oi’ àquele amigo.   
(Li diris ‘saluton’ al la amiko. | Li diris ‘saluton’ al tiu amiko.)

Ele disse ‘oi’ à amiga. | Ele disse ‘oi’ àquela amiga. 
(Li diris ‘saluton’ al la amikino. | Li diris ‘saluton’ al tiu amikino)

Ele disse ‘oi’ aos amigos. | Ele disse ‘oi’ àqueles amigos. 
(Li diris ‘saluton’ al la amikoj. | Li diris ‘saluton’ al tiuj amikoj)

Ele disse ‘oi’ às amigas. | Ele disse ‘oi’ àquelas amigas. 
(Li diris ‘saluton’ al la amikinoj. | Li diris ‘saluton’ al tiuj amikinoj)

Não me refiro àquilo que ocorreu anteontem.
(Mi ne parolas pri tio, kio okazis antaŭhieraŭ.)

Onde você está e aonde você vai?
(Kie vi estas kaj kien vi iras?)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
a

ao

à

às

aos

àquele

àquela

àqueles

àquelas

aonde

[a]

[aw]

[a], [a:]

[as]Brazilo, [az]Brazilo, [ɐʃ]Portugalio

[aws]Brazilo, [awz]Brazilo, [awʃ]Portugalio

[a’keli]Brazilo, [a’kelɘ]Portugalio

[a’kɛlɐ]
 
[a’kelis]Brazilo, [a’keliz]Brazilo, [a’kelɘʃ]Portugalio

[a’kɛlɐs]Brazilo, [a’kɛlɐz]Brazilo, [a’kɛlɐʃ]Portugalio

[a’õdʒi]Brazilo, [a’õdi]Portugalio
 

ante  antaŭ

La prepozicio ‘ante‘ ekvivalentas la Esperantan ‘antaŭ‘.

Ele se colocou ante a porta e não permitiu ninguém entrar. (Li sin lokis antaŭ la pordo kaj permesis al neniu eniri.)

Anstataŭ ‘ante‘, oni tre ofte uzas la esprimon “em/na frente a/de” (fronte al):

Ele se colocou na frente da porta. (Li sin lokis fronte al la pordo.)(na frente da = em + a + frente + de + a)

Malsame al la Esperanta ‘antaŭ‘, la portugallingva ‘ante‘ estas uzata ekskluzive kun loka nuanco. Por tempa nuanco, onis uzas la esprimon ‘antes de‘:

O evento terminou antes das dez horas. (La evento finiĝis antaŭ la deka horo.)(antes das = antes + de + as)

Prononco

La litero ‘n‘ de la prepozicio ‘ante‘ ne estas prononcata. Ĝi nur indikas, ke la antaŭa vokalo estas nazala.

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
ante [‘ãtʃi], [‘ãti]

após post

La prepozicio ‘após‘ ekvivalentas la Esperantan ‘post‘:

Ele voltou após dois dias. (Li revenis post du tagoj.)

Ele entrou após os amigos. (Li eniris post la amikoj.)

Existe vida após a morte? (Ĉu ekzistas vivo post la morto?)

Anstataŭ ‘após‘, oni tre ofte uzas la esprimon “depois de“:

Ele voltou depois de dois dias. (Li revenis post du tagoj.)

Ele entrou depois dos amigos. (Li eniris post la amikoj.)(depois dos = depois + de + os)

Existe vida depois da morte? (Ĉu ekzistas vivo post la morto?)(depois da = depois + de + a)

La vorto ‘após‘ ankaŭ ekvivalentas, depende de la kunteksto, la adverbon ‘poste‘:

Ele saiu e o amigo logo após. (Li eliris kaj la amiko tuj poste.)

Prononco

Vorto/Kunmeto Prosimuma prononco (IFA)
após [a’pɔs]Brazilo, [a’pɔz]Brazilo, [a’pɔjs]Brazilo, [a’pɔjz]Brazilo, [a’pɔʃ]Portugalio
  

até ĝis

La prepozicio ‘até‘ ekvivalentas la Esperantan ‘ĝis‘:

Ele foi até o parque. (Li iris ĝis la parko.)

La vorto ‘até‘ ankaŭ ekvivalentas, depende de la kunteksto, la adverbon ‘‘:

Ele até prometeu vir. (Li promesis veni.)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
até [a’tɛ]Brazilo, [ɐ’tɛ]Portugalio
 

com kun

La prepozicio ‘com‘ ekvivalentas la Esperantan ‘kun‘:

Ela veio com sua amiga. (Ŝi venis kun sia amikino.)

Kiel jam montrite supre, en la portugala lingvo ne ekzistas prepozicio kiu egalu la Esperantan ‘per‘. En tiuj cirkonstancoj, oni foje povas uzi la prepozicion ‘com‘.

Ele cortou o papel com a tesoura. (Li tranĉis la paperon per la tranĉilo.)

Ofte la prepozicio ‘com‘ venas kunfandiĝinta kun persona pronomo.

Ele está falando comigo? (Ĉu li parolas kun mi?)

Ela não vem conosco. (Ŝi ne venas kun ni.)

Ekzistas kuniĝoj de la prepozicio ‘com‘ kun artikoloj, sed ili estas arkaikaj.

Prononco

La litero ‘m‘ de la prepozicio ‘com‘ ne estas prononcata. Ĝi nur indikas, ke la antaŭa vokalo estas nazala.

Dum la kuniĝoj de la prepozicio ‘com‘ kun difinaj artikoloj estas arkaikaj en la skribo, en parolo ili daŭre povas okazi:

Ele saiu com as coisas. (Li eliris kun la aĵoj.)(proksimuma prononco: eli saiu kũas/kŭas kojzas)

Ele saiu com um livro. (Li eliris kun libro.)(proksimuma prononco: eli saiŭ livru)

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
com

com o

com os

com a

com as

com um

com uns

com uma

com umas

[kõ], [kũ]

[kõu], [ku]

[kõus], [kõuz], [kus], [kuz], [kõuʃ]

[kõa], [kwa]

[kõas], [kõaz], [kwas], [kwaz], [kõaʃ]

[kõũ], [kũ]

[kõũs], [kõũz],[kũs], [kũz], [kõũʃ]

[kõũmɐ], [kũmɐ]

[kõũmɐs], [kõũmɐz], [kũmɐs], [kũmɐz], [kõũmɐʃ]

contra kontraŭ

La prepozicio ‘contra‘ ekvivalentas la Esperantan “kontraŭ“:

Ele agiu contra sua própria vontade. (Li agis kontraŭ sia propra volo.)

Prononco

La litero ‘n‘ de la prepozicio ‘contra‘ ne estas prononcata. Ĝi nur indikas, ke la antaŭa vokalo estas nazala.

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
contra [‘kõtɾɐ]

  

de de

La prepozicio ‘de‘ egalas la Esperantan ‘de‘.

A água do poço não é potável. (La akvo de la puto ne estas trinkebla.)

La portugallingva prepozicio ‘de‘ povas ankaŭ ekvivalenti la Esperantajn ‘per‘ kaj ‘el‘:

Ela viajou de ônibus. (Ŝi vojaĝis per buso.)

O passarinho voou da gaiola. (La birdo flugis el la kaĝo.)(da = kunmeto de la prepozicio de + ina singulara difina artikolo a)

La prepozicio ‘de‘ ankaŭ povas ekvivalenti la Esperantan ‘pri‘.

Ele falava do tempo passado. (Li parolis pri la pasinta tempo.)

Plej ofte la prepozicio ‘de‘ aperas kunfandiĝinta kun alia vorto (artikolo, pronomo, adverbo).

Ele entrou no hotel do bairro. (Li eniris en la hotelon de la kvartalo)

Ele entrou nas casas das amigas. (Li eniris en la domojn de la amikinoj)

Ele entrou no hotel dum bairro. (Li eniris en la hotelon de (iu) kvartalo)

Ele entrou nas casas dumas amigas. (Li eniris en la domojn de (iuj) amikinoj)

O livro é dele, a caneta é dela, e a mesa é deles. (La libro estas de li; la plumo estas de ŝi, kaj la tablo estas de ili.)

A fonte deste livro é Times New Roman; desse livro é Arial e daquele livro é Georgia. (La tiparo de ĉi tiu libro [ĉe mi] estas Times New Roman; de tiu libro [ĉe vi] estas Arial kaj de tiu libro [ĉe li] estas Georgia.)

As ideias deste livro não são as mesmas daquele. (La ideoj de ĉi tiu libro ne estas la samaj de tiu.)

Brazilanoj ofte ne diferencas ‘este” disde ‘esse‘ kaj uzas ilin indiferente. Tiel, la ĉefa diferenco okazas inter est-/ess- kaj aquel-, kie la unuaj prezentas ion proksiman kaj la lasta prezentas ion malproksiman.

A fonte deste/desse livro é interessante. (La tiparo de ĉi tiu libro [proksima al mi aŭ/kaj vi] estas interesa.)

A fonte daquele livro é interessante.  (La tiparo de tiu libro [malproksima al mi kaj vi] estas interesa.)

Quero provar uma porção disto, disso e daquilo(Mi volas gustumi porcion de ĉi tio [ĉe mi], de tio [ĉe vi] kaj de tio [ĉe li])

Quero entender o significado disso. (Mi volas kompreni la signifon de tio.)

Samkiel la antaŭaj kunmetoj, brazilanoj ofte ne diferencas ‘isto” disde ‘isso‘ kaj uzas ilin indiferente. Tiel, la ĉefa diferenco okazas inter isto/isso kaj aquilo, kie la unuaj prezentas ion proksiman kaj la lasta prezentas ion malproksiman.

Quero provar uma porção disto/disso e daquilo. (Mi volas gustumi porcion de ĉi tio [proksima al mi aŭ/kaj vi] kaj de tio [malproksima al mi kaj vi])

Vamos arrumar os livros. O primeiro livro é daqui; o segundo, daí; e o terceiro, dali. (Ni organizu la librojn. La unua libro estas de ĉi tie [ĉe mi]; la dua, de tie [ĉe vi]; kaj la tria, de tie [ĉe li].

Eu venho da praça. E você? Donde você vem? (Mi venas el/de la placo. Kaj vi? El/de kie vi venas?)

Ele comprou o livro mais interessante dentre as centenas de livros disponíveis. (Li aĉetis la plej interesan libron el [inter] la centoj da disponeblaj libroj.)

La prepozicio ‘de‘ povas foje kuniĝi kun substantivoj. En tiu situacio, la kuniĝo venas akompanate de apostrofo. Ili estas tre maloftaj kaj okazas pro histori(ec)aj kaŭzoj:

Ele comprou uma garrafa d’água. (Li aĉetis akvobotelon [botelo de akvo].)

Você assistiu a novela Coração d’Ouro? (Ĉu vi spektis la telenovelon Coração d’Ouro [Koro de Oro]?)

Se la artikolo de kunmeto estas samtempe parto de propra nomo, tiam la vokalo estos majusklo. Oni povas tamen preferi ne kunigi la prepozicion kaj la artikolon de la propra nomo.

A notícia estava na primeira página dO Estado. = A notícia estava na primeira página de O Estado. (La novaĵo estis en la unua paĝo de O Estado.)(O Estado estas propra nomo de ĵurnalo.)

Prononco

Proksimuma prononco (IFA)
de

[dʒi]plejparto de Brazilo,  [di]kelkaj regionoj de Brazilo, [dɘ]Portugalio
  

do, dos

[du]

[dus]Brazilo, [duz]Brazilo, [duʃ]Portugalio
   

da, das

[da]

[das]Brazilo, [daz]Brazilo, [daʃ]Portugalio
  

dum, duns

[dũ]

[dũs]Brazilo, [dũz]Brazilo, [dũʃ]Portugalio
  

duma, dumas

[‘dũmɐ]

[‘dũmɐs]Brazilo [‘dũmɐz]Brazilo, [‘dũmɐʃ]Portugalio
  

dele, deles

[‘deli]Brazilo, [‘delɘ]Portugalio

[‘delis]Brazilo, [‘deliz]Brazilo, [‘delɘʃ]Portugalio
  

dela, delas

[‘dɛlɐ]

[‘dɛlɐs]Brazilo[‘dɛlɐz]Brazilo, [‘dɛlɐʃ]Portugalio
   

deste, destes

[‘destʃi]plejparto de Brazilo

[‘desti] [‘deʃti] [‘deʃtʃi] kelkaj regionoj de Brazilo [‘deʃtɘ]Portugalio

[‘destʃis/z] [‘destis/z] [‘deʃtis/z] [‘deʃtʃis/z] Brazilo

[‘deʃtɘʃ]Portugalio

  

desta, destas

[‘dɛstɐ] [‘dɛʃtɐ] Brazilo, [‘dɛʃtɐ]Portugalio

[‘dɛstɐs/z] [‘dɛʃtɐs/z] Brazilo, [‘dɛʃtɐʃ]Portugalio
   

desse, desses

[‘desi]Brazilo, [‘desɘ]Portugalio

[‘desis]Brazilo, [‘desiz]Brazilo, [‘desiʃ]Portugalio
 

dessa, dessas

[‘dɛsɐ]

[‘dɛsɐs]Brazilo, [‘dɛsɐz]Brazilo, [‘dɛsɐʃ]Portugalio
 

daquele, daqueles

[da’keli]Brazilo, [dɐ’kelɘ]Portugalio

[da’kelis]Brazilo, [da’keliz]Brazilo, [dɐ’kelɘʃ]Portugalio
   

daquelas, daquelas

[da’kɛlɐ]Brazilo, [dɐ’kɛlɐ]Portugalio

[da’kɛlɐs]Brazilo, [da’kɛlɐz]Brazilo, [dɐ’kɛlɐʃ]Portugalio
  

disto

[‘dʒistu] [‘dʒiʃtu]plejparto de Brazilo

[‘distu]kelkaj regionoj de Brazilo

[‘diʃtu]Portugalio

disso

[‘dʒisu]plejparto de Brazilo, [‘disu]kelkaj regionoj de Brazilo

[‘disu]Portugalio

daquilo

[da’kilu]Brazilo, [dɐ’kilu]Portugalio

daqui

[da’ki]Brazilo, [dɐ’ki]Portugalio

dai

[da’i]Brazilo, [dɐ’i]Portugalio
 

dali

[da’li]Brazilo, [dɐ’li]Portugalio

donde

[‘dõdʒi]plejparto de Brazilo

[‘dõdi]kelkaj regionoj de Brazilo

[‘dõdɘ]Portugalio

dentre

[‘dẽtɾi]Brazilo, [‘dẽtɾɘ]Portugalio

desde ekde

La prepozicio ‘desde‘ ekvivalentas la Esperantan ‘ekde‘.

Desde quando você fala Esperanto? (Ekde kiam vi parolas Esperanton?)

Eles moram aqui desde 1980. (Ili loĝas ĉi tie ekde 1980.)

La prepozicio ‘desde‘ indikas ĉefe pasintan aŭ plu nuntempan okazaĵon. Por venontaj okazaĵoj, oni uzas la esprimon a partir de.

Desde que horas você está no parque? (Ekde kiu horo vi estas en la parko?)

Estou no parque desde as cinco horas. (Mi estas en la parko ekde la 5-a horo.)

A partir de que horas você estará no parque? (Ekde kiu horo vi estos en la parko?)

Estarei no parque a partir das cinco horas. (Mi estos en la parko ekde la 5-a horo.)

La esprimo ‘desde já‘ signifas ‘tuj/senprokraste‘.

Comece a ler desde já! (Eklegu senprokraste!)

La esprimo ‘desde que‘ foje signifas ‘kondiĉe ke‘.

Vou ler desde que você venha. (Mi legos kondiĉe, ke vi venu.)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
desde [‘desdʒi] [‘dezdʒi] [‘deʃdʒi] [ˈdesdi]Brazilo, [‘deʒdɘ]Portugalio
  

em en

La prepozicio ‘em‘ ekvivalentas la Esperantan ‘en‘.

O gato está na caixa. (La kato estas en la skatolo.)

Malsame al la Esperanta ‘en‘, la portugallingva ‘em‘ ne ĉiam indikas ĉeeston interne de io.

O livro está na mesa. (La libro estas sur la tablo.)

O cachorro está na porta. (La hundo estas apud la pordo.)

Se oni volas emfazi ke temas pri lokiĝo interne de io, oni uzas la esprimon “dentro de“.

O gato está dentro da caixa. (La kato estas en la skatolo.)(dentro da = dentro + de + a)

O livro está dentro do saco. (La libro estas en la [man]sako.)(dentro do = dentro + de + o)

La prepozicio ‘em‘ plej ofte aperas kunfandiĝinta kun alia vorto (artikolo, pronomo).

Ele entrou no hotel. (Li eniris en la hotelon)

Ele entrou nas casas. (Li eniris en la domojn)

Ele entrou num hotel. (Li eniris en (iun) hotelon)

Ele entrou numas casas. (Li eniris en (iujn) domojn)

A casa é grande. Quem mora nela? (La domo estas granda. Kiu loĝas en ĝi?)

Não há cama neste quarto. Vou dormir naquele outro. (Ne estas lito en ĉi tiu ĉambro. Mi dormos en tiu alia.)

Você vai entrar nisso? (Ĉu vi eniros en tion? = Ĉu vi partoprenos en tio?)

Não há nada de verdade naquilo. (Neniu vero estas en tio.)

Essa citação não está neste livro. Está noutro livro. (Tiu citaĵo ne estas en ĉi tiu libro. Estas en alia libro.)

En Brazilo, tiu ĉi lasta kunmeto estas malofta ĉe skribo, sed en rapida parolado ĝi povas aperi.

Prononco

Malgraŭ la ortografia simileco, la portugallingva ‘em‘ havas prononcon tre malsaman rilate la Esperantan ‘en‘. La litero ‘m‘ de ‘em‘ estas prononcata kiel la Esperanta litero ‘j‘, formante kune la vokalo ‘e‘ la nazalan diminuendan diftongon [ẽj] aŭ [ẽj̃].

Proksimuma prononco (IFA)
em

[ẽj], [ẽj̃] Brazilo, [ɐ̃j̃]Portugalio

no, nos

[nu]

[nus]Brazilo [nuz]Brazilo, [nuʃ]Portugalio

na, nas

[na]

[nas]Brazilo, [naz]Brazilo, [naʃ]Portugalio

num, nuns

[nũ]

[nũs]Brazilo, [nũz]Brazilo, [nũʃ]Portugalio

numa, numas

[‘nũmɐ]

[‘nũmɐs]Brazilo, [‘nũmɐz]Brazilo, [‘nũmɐʃ]Portugalio

nele, neles

[‘neli]Brazilo, [‘nelɘ]Portugalio

[‘nelis]Brazilo, [‘neliz]Brazilo, [‘nelɘʃ]Portugalio

nela, nelas

[‘nɛlɐ]

[‘nɛlɐs]Brazilo, [‘nɛlɐz]Brazilo, [‘nɛlɐʃ]Portugalio

neste, nestes

[‘nestʃi]plejparto de Brazilo

[‘nesti] [‘neʃti] [‘neʃtʃi]kelkaj regionoj de Brazilo  [‘neʃtɘ]Portugalio

[‘nestʃis/z] [‘nestis/z] [‘neʃtis/z] [‘neʃtʃis/z] Brazilo, [‘neʃtɘʃ]Portugalio

nesta, nestas

[‘nɛstɐ][‘nɛʃtɐ] Brazilo, [‘nɛʃtɐ]Portugalio

[‘nɛstɐs/z] [‘nɛʃtɐs/z] Brazilo, [‘nɛʃtɐʃ]Portugalio

nesse, nesses

[‘nesi]Brazilo, [‘nesɘ]Portugalio

[‘nesis]Brazilo, [‘nesiz]Brazilo, [‘nesiʃ]Portugalio

nessa, nessas

[‘nɛsɐ]

[‘nɛsɐs]Brazilo, [‘nɛsɐz]Brazilo, [‘nɛsɐʃ]Portugalio

naquele, naqueles

[na’keli]Brazilo, [nɐ’kelɘ]Portugalio

[na’kelis]Brazilo, [na’keliz]Brazilo, [nɐ’kelɘʃ]Portugalio

naquela, naquelas

[na’kɛlɐ]Brazilo, [nɐ’kɛlɐ]Portugalio

[na’kɛlɐs]Brazilo, [na’kɛlɐz]Brazilo, [nɐ’kɛlɐʃ]Portugalio

nisto

[‘nistu][‘niʃtu]Brazilo, [‘niʃtu]Portugalio

nisso

[‘nisu]

naquilo

[na’kilu]Brazilo, [nɐ’kilu]Portugalio

noutro, noutros

[‘notɾu]

[‘notɾus] [‘notɾuz]Brazilo, [‘notɾuʃ]Portugalio

noutra, noutras

[‘notɾɐ]

[‘notɾɐs] [‘notɾɐz]Brazilo, [‘notɾɐʃ]Portugalio

entre inter

La prepozicio ‘entre‘ ekvivalentas la Esperantan ‘inter‘.

O dicionário está entre as gramáticas. (La vortaro estas inter la gramatikoj.)

Kiel jam montrite supre, la prepozicio ‘entre‘ povas formi kune kun la prepozicio ‘de‘ la kunmeton ‘dentre‘.

Prononco

La litero ‘n‘ de la prepozicio ‘entre‘ ne estas prononcata. Ĝi nur indikas, ke la antaŭa vokalo estas nazala.

Vorto

Kunmeto

Proksimuma prononco (IFA)
entre [‘ẽtɾi]Brazilo, [ˈẽtɾɘ]Portugalio

p(a)ra por

La prepozicio ‘p(a)ra‘ ekvivalentas la Esperantan ‘por‘. La mallongigo ‘pra‘ okazas plej ofte ĉe neformala ĉiutaga parolo, kvankam eblas ankaŭ ĉe skribo.

Trouxe um doce pra você. (Mi alportis dolĉaĵon por vi.)

La prepozicio ‘p(a)ra‘ ankaŭ estas uzata kun la sama funkcio de la prepozicio “al“.

Ele deu um doce pra ela. (Li donis dolĉaĵon al ŝi.)

La prepozicio ‘p(a)ra” povas aperi kunfandiĝinta kun difina artikolo. Tiu kunmeto malofte aperas ĉe skribo, sed estas ofta dum (brazila) parolado.

Ele fez um pedido pras mulheres. (Li faris peton al la virinoj)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
para, pra

pro, pros

pra, pras

[‘paɾɐ], [pɾɐ]

[pru], [prus], [pruz]

[pra], [pras], [praz]

per per

En la portugala lingvo, la prepozicio ‘per‘ estas arkaika kaj tial neniam estas uzata memstare. Ĝi ĉiam aperas en la pasiva voĉo, en kunmeto kun difina artikolo.

A tarefa foi feita pelo amigo. (La tasko estis farita de la amiko)

A tarefa foi feita pela amiga. (La tasko estis farita de la amikino)

A tarefa foi feita pelos amigos. (La tasko estis farita de la amikoj)

A tarefa foi feita pelas amigas. (La tasko estis farita de la amikinoj)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)

pelo, pelos

 

pela, pelas

[‘pelu]

[‘pelus] [‘peluz]Brazilo, [‘peluʃ]Portugalio

[‘pelɐ]

[‘pelɐs] [‘pelɐz]Brazilo, [‘pelɐʃ]Portugalio

perante antaŭ, fronte al, en la ĉeesto de

La prepozicio ‘perante‘ ekvivalentas la Esperantajn ‘antaŭ, fronte al’ aŭ ‘en la ĉeesto de‘.

É preciso dizer a verdade perante o juiz. (Estas necese diri la veron antaŭ/fronte al/en la ĉeesto de la juĝisto)

Kun la sama senco, eblas uzi la prepozicion ‘ante‘ aŭ la esprimojn “diante de‘ (antaŭ), ‘na frente de‘ (fronte al), ‘na presença de‘ (en la ĉeesto de).

É preciso dizer a verdade ante o juiz.

É preciso dizer a verdade diante do juiz.

É preciso dizer a verdade na frente do juiz.

É preciso dizer a verdade na presença do juiz.

Prononco

La litero ‘n‘ de la prepozicio ‘perante‘ ne estas prononcata. Ĝi nur indikas, ke la antaŭa vokalo estas nazala.

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
perante [pe’ɾɐ̃tʃi]Brazilo, [pɘ’ɾɐ̃tɘ]Portugalio

por pro, per, laŭ, post, kontraŭ, por, dum, -ota/-onta

Depende de la kunteksto, la portugallingva prepozicio ‘por‘ povas ekvivalenti diversajn Esperantajn prepoziciojn.

Ela comprou não por necessidade, mas porque queria. (Ŝi aĉetis ne pro neceso, sed ĉar ŝi volis.)

Enviei o livro por correio. (Mi sendis la libron per poŝto.)

Eles foram por este caminho. (Ili iris laŭ ĉi tiu vojo.)

A mulher foi ao guarda-roupa e retirou roupa por roupa. (La virino iris al la vestoŝranko kaj elprenis veston post vesto.)

Ela vendeu o carro por 20 mil reais. (Ŝi vendis la aŭton kontraŭ 20 mil realoj.)

Ele vai à feira uma vez por mês. (Li iras al la foiro po unu fojon por monato.)

Estive lá por duas horas. (Mi estis tie dum du horoj.)

A tarefa ainda está por fazer. (La tasko ankoraŭ estas farota.)

O interessante ainda está por acontecer. (La interesa afero ankoraŭ estas okazonta/ne okazis.)

O pedido ainda está por vir. (La mendo ankoraŭ estas alvenonta/ne alvenis.)

La esprimo “por volta de” signifas “ĉirkaŭ“.

Estarei aí por volta das quatro horas. (Mi estos tie ĉirkaŭ la kvara horo.)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
por [pu] [puɾ]Brazilo, [puɾ]Portugalio

sem sen

La prepozicio ‘sem‘ ekvivalentas la Esperantan ‘sen‘.

Ela esta sem roupa. (Ŝi estis sen vesto = nuda).

Prononco

Malgraŭ la ortografia simileco, la portugallingva ‘sem‘ havas prononcon tre malsaman rilate la Esperantan ‘sen‘. La litero ‘m‘ de ‘sem‘ estas prononcata kiel la Esperanta litero ‘j‘, formante kune la vokalo ‘e‘ la nazalan diminuendan diftongon [ẽj] aŭ [ẽj̃].

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
sem [sẽj] [sẽj̃]Brazilo, [sɐ̃j̃]Portugalio

sob sub

La prepozicio ‘sob‘ ekvivalentas la Esperantan ‘sub‘.

O gato está sob a mesa. (La kato estas sub la tablo.)

Tre ofte oni uzas, anstataŭ la prepozicio ‘sob‘, la esprimon “debaixo de“.

O gato está debaixo da mesa. (La kato estas sub la tablo.)

Ne konfuzu “debaixo de” kun “de baixo de“. La dua esprimo signifas “el sub“. Por la dua senco, ankaŭ ekzistas la esprimo “de debaixo de“.

Ele está debaixo da mesa. (Li estas sub la tablo.)

Ele veio de baixo da mesa. (Li venis el sub la tablo.)

Ele veio de debaixo da mesa. (Li venis el sub la tablo.)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
sob [‘sobi] [sob]Brazilo, [sob]Portugalio

sobre sur, pri

Depende de la kunteksto, la portugallingva ‘sobre‘ ekvivalentos la Esperantajn “sur” aŭ “pri“.

O gato está sobre a mesa. (La kato estas sur la tablo.)(Sed ankaŭ povus esti “O gato estava na mesa.” “O gato estava em cima da mesa.”)

Eu falava sobre o gato. (Mi parolis pri la kato.)(Sed ankaŭ povus esti “Eu falava do gato.”)

Por la senco de la prepozicio ‘pri‘, oni uzas ankaŭ la esprimojn “acerca de“, “a respeito de“.

Eu falava acerca do gato. | Eu falava a respeito do gato. (Mi parolis pri la kato.)

Prononco

Vorto/Kunmeto Proksimuma prononco (IFA)
sobre [‘sobɾi]Brazilo, [‘sobɾɘ]Portugalio

trás post, malantaŭ, el post, el malantaŭ

La portugallingva prepozicio “trás” ekvivalentas la Esperantan konstruon “el post, el malantaŭ“. Tamen tiu prepozicio estas  apenaŭ uzata memstare. Anstataŭ ĝi, oni uzas la esprimojn “de trás de“, “detrás de“, “por trás de“, “por detrás de“.

La esprimo “detrás de” estas uzata ĉe statoverboj, dum la la esprimo “de trás de” estas uzata por indiki movon.

Ele está detrás da porta. (Li estas malantaŭ la pordo.)

Ele veio de trás da porta. (Li venis el malantaŭ la pordo.)

La diferenco inter “detrás de” e “por trás de/por detrás de” troviĝas en tio, ke la unua esprimo indikas precizan lokon en la malantaŭo, dum la lastaj esprimoj ampleksas pli grandan areon kaj indikas malprecizan lokon en tiu malantaŭa areo.

A casa fica detrás da igreja. (La domo estas malantaŭ la preĝejo, precize en tiu konata malantaŭo)

A casa fica por detrás da igreja. (La domo estas malantaŭ la preĝejo, en iu nepreciza loko de la malantaŭo)

Para trás de” indikas movon malantaŭen.

Ele foi para trás da porta. (Li iris malantaŭ la pordon.)

Ne konfuzu “trás” kun “atrás“. Ĉi lasta estas adverbo kaj signifas ‘malantaŭe‘. Aliflanke la esprimo “atrás de” signifas “malantaŭ“.

A casa está atrás. (La domo estas malantaŭe.)

Ele está atrás da porta. (Li estas malantaŭ la pordo.)

La esprimo “andar atrás de” signifas “serĉi“.

Ele anda atrás de um novo livro pra ler. (Li serĉas novan libron por legi.)

Prononco

Proksimuma prononco (IFA)
 de trás de, detrás de

[dʒi tras dʒi]

por trás de, por detrás de

[pu tras dʒi], [pu dʒitras dʒi]

p(a)ra trás de

[pɾɐ/paɾɐ tras dʒi]
 

La prepoziciojn prezentitajn ĝis nun la gramatiko de la portugala lingvo nomas “esencaj prepozicioj” (preposições essenciais), tial ke ili estas prepozicioj jam ekde siaj originoj. Ekzistas, tamen, vortoj kiuj origine apartenas al aliaj gramatikaj klasoj, sed povas eventuale roli kiel prepozicio. Tiuj ĉi duagradaj prepozicioj nomiĝas “akcidencaj prepozicioj” (preposições acidentais).

Akcidencaj Prepozicioj


Ele agiu conforme o plano.

Ele agiu consoante o plano.

Ele agiu segundo o plano.

(Li agis laŭ la plano.)

Afora duas pessoas, todos foram ao evento.

Fora duas pessoas, todos foram ao evento.

Salvo duas pessoas, todos foram ao evento.

Todos foram ao evento, exceto duas pessoas.

Todos foram ao evento, menos duas pessoas.

(Krom du personoj, ĉiuj iris al la evento.

Ĉiuj iris al la evento, krom du personoj.)

 durante –> dum

Ele viajou durante dois meses.

(Li vojaĝis dum du monatoj.)

 

  como –> kiel

Eles receberam uma carta como resposta.

(Ili ricevis leteron kiel respondon.)

  mediante –> per

Ele compreendeu a história mediante a leitura de um libro.

(Li komprenis la historion per librolegado.)

 

LA ENORMA KANUO

Ili portis strangajn aĵojn sur la korpo. Mi ne komprenas, kial ili bezonis tion. Ni venis frumatene al la strando ĉar ni volis kapti fiŝojn por manĝi nokte. Sed tuj post la sunapero, ni ekvidis punkton sur la maro. La punkto iom post iom grandiĝis. Embiara, mia amiko, ankoraŭ volis fiŝkapti. Li preparis sian kanuon kaj ekmetis ĝin sur la akvon. Kiam li notis, ke mi plu staris rigardante al la maro, li relokis la kanuon sur la sablon kaj skoldis min: “ĉu vi ne vidas, ke tio estas nur sunreflekto sur la akvo?!” Li evidente malpravis. La punkto fariĝis pli kaj pli granda. Estis speco de kanuo. Enorma kanuo.

Eĉ Embiara nervoziĝis kiam la enorma kanuo fariĝis klare videbla. Niaj sentoj estis konfuzaj. Neniam ni vidis tian kanuon. Multege da strangaj uloj paŝis sur ĝi, ĉiudirekten, kaj la kanuego plu firme alproksimiĝis. Ĝiaj bordoj estis pli altaj ol plenkreska homo kaj la akvo havis neniun ŝancon invadi. Ĉu ili apartenas al la tribo de trans la sudaj montoj? Tiuj niaj malamikoj ĉiam planis iel aŭ aliel ekstermi nin. Estus terure se iliaj sagoj ekpafiĝus kontraŭ ni el sur tiu kanuego. Ili probable ekregus la marbordon. Kaj se alia grupo jam survojas al nia vilaĝo? Ĉu ili embuskas tra maro kaj tero? Mi sentis kapturniĝon. Mi kuris malantaŭ densan palmaron kaj spionis kun kreskanta timo. Senpeziĝon mi sentis! Malgraŭ la distanco, mi bone distingis ilin. Almenaŭ ne estis la malamikoj de trans la montoj.

Embiara estis pli kuraĝa ol mi. Li restis la tutan tempon sur la strando, kaj neniom retropaŝis kiam la stranguloj alvenis ĝis la sablo, ĉi-foje per malpli granda kanuo. Unu el ili portis birdegon ĉe la mano. Mi povis aŭskulti nenion, sed mi vidis, ke la strangulo donis la birdegon al Embiara. La birdego ekbaraktis freneze kaj preskaŭ liberiĝis. La stranguloj de la kanuego ne estis ankoraŭ mortiginta la ĉasaĵon! Embiara per rapida movo rompis la kolon de la birdego. Tute prave li agis! En tia situacio, mi agus same. Post kaptado, oni nepre tuj mortigu, por ke la besto ne fuĝu! Por ke ni ne devu denove atendi alian. Sed, je mia surprizo, la homoj de la enorma kanuo aspektis timigitaj. Ĉu eble ili ne manĝas birdojn? Mi ekŝvitis pli ol kutime. “Embiara estas en danĝero”, mi pensis.

Embiara zorge kaj malrapide metis la mortintan birdegon sur la sablon, ja por montri, ke neniun li volis malrespekti per la rompo de la birdokolo. Plu zorgeme kaj malrapide, li prenis el sia kapo la araajn plumojn kaj metis en la kapon de la strangulo. Kio!? La homo ridegis kaj poste tiris la manon de Embiara. Mi preskaŭ sufokiĝis. Se Embiara perdas unu el la brakoj, kiel li povos purigi la fiŝojn? Aŭ prepari bestokaptilon. Aŭ surgrimpi arbon. Aŭ manipuli la pafarkon!

Mi scias, ke Embiara ne estis tre saĝa homo, sed mi neniam atendus tioman stultecon de li! Okazis, ke la strangulo plu premis lian manon. La strangulo tiris kaj tiris kaj tiris ĝis kiam Embiara jam estis en la malgranda kanuo de la stranguloj, kaj tuj poste jam proksima al la kanuego. Embiara ne rezistis! Li lasis la strangulojn forporti lin! Mia tuta korpo tremis. Ili kaptis Embiara kaj mortigos, dispecigos, kuiros kaj manĝos lin dum vilaĝa festo. Mi kuris, kriis kaj gestis samtempe.

Dum multe da tempo mi pentis pro mia reagomanko. La kanuo de Embiara kuŝis sur la sablo. Mi devintus iri renkonte al li. Mi devintus savi lin. Mi devintus redoni la birdegon kaj repreni la araajn plumojn. Repreni mian amikon Embiara. Sed mi faris nenion efektivan.

Sola, per granda strebo, mi reportis la kanuon al la vilaĝo… kune kun la mortinta birdego. Mi senplumigis, eltiris ĝiajn internaĵojn, rostis kaj kundividis la rezulton kun la aliaj tribanoj. Kiam, jam kun sata stomako, la maljuna tribestro demandis kie estas Embiara, mi diris ke li perfidis la tribon kaj foriris kun malamikoj. Kion alian mi povus diri? Ili ne kredus, se mi dirus la veron. La tribestro elblovis pezan fumnubon, stamfis kaj ĵuris detrui la malamikaron de trans la montoj.

Iam la tribestro alvokis la tutan tribon: alvenis la momento ekstermi la ne-homojn de trans la montoj. Ni ĉiuj streĉis niajn pafarkojn kaj ŝmiris la sagopintojn per veneno. Nur la infanoj kaj maljunulinoj restis en nia vilaĝo. Maljunuloj, junuloj, junulinoj, plenkreskuloj kaj plenkreskulinoj marŝis al batalo. La tribestro antaŭavertis, ke ni timu nenion, ĉar la dioj estis kune. La venko estis certa.

Meze de la sturmo, kiam de arkpafado ni transiris al korpalkorpa lukto, mi vidis, ke flanke de ni batalis stranguloj kies strangecon mi iel konis. Same mi vidis figuron tre similan al mia iama amiko Embiara. En la konfuza lukto, mi ankaŭ vidis, kiam la tribestro mortigis per forta ŝtonbato kontraŭ kapo homon multe pli junan, sen ke tiu homo prezentu reziston.

Ni venkis. Kaj mi malkovris, ke inter la venkitoj troviĝis Embiara, kun ŝtono eniĝinta en tion, kio estis duone kapo, duone kaĉo.

Post enorma amaso da tempo, en plenluna nokto, la maljuna tribestro, nun jam maljunega, vigilis sole en la strando. Li fumis la tondran pipon kaj parolis kun la dioj. Kiam li revenis al la vilaĝo, li, kiel kutime, rakontis kio okazis. Laŭ li, la dioj venis de trans la maro, sur enorma kanuo, kvazaŭ sur punkto ĉiam pli kreskanta. Multaj homoj petis pli precizan priskribon de la fantasta renkonto. Mi aŭskultis kaj opiniis ĉion tro reala.

LIBERA RILATO

Mi ne bezonas Esperanton
kaj Esperanto ne bezonas min.
Malgraŭ la parolado pri ŝrumpo de asociomembraroj,
Esperanto ne bezonas pli da homoj
por esti, kia ĝi estas:
fakta efektivo, kun neforigeblaj ekzistopruvoj.
La lingvo jam akiris por si piedestalon,
kaj staras firme kiel monumento preta postvivi jarcentojn.
Eĉ se nenio plu estus kreita en ĝi,
nenio plu verkita,
la lingvo ne malaperus.
Ĝia disa transkontinenta realeco
finiĝus nur se la homaro mem forsvenus
kaj sammomente la jarmilaj skribaj kulturoj.
Esperanto jam eluzis cent tridek jarojn da homaj klopodoj.
Ĝi jam ridas pri la homaj kelkjardekaj vivoprognozoj.

Kiel klasifiki la homajn kultur(aĵ)ojn?

La amplekso de la homaj kulturoj estas tiom vasta, ke malfacilas krei liston de plej gravaj sciindaĵoj. Kiel kvalifiki? Kiel krei gravecorangon?
 
Plej probable neniam ekzistos absoluta gravecorango, samkiel ne ekzistas absoluta graveco.
Rilate individuojn, la listo ĉiam dependos de la personeco, kies individuecoj siavice dependas de multaj apartaj dumvivaj cirkonstancoj.
 
Ankaŭ malfacilas trovi fiksan kvalifikometodon.
Laŭ kio ni dividu la produktojn de la homaj kulturoj?
Ĉu laŭ lingvo? Temo? Tempo? Cel(publik)o?
Ĉu tenilo/transdonomaniero (skriba/parola)?
Ĉu laŭ formo/genro?
 
Mi pli kaj pli konvinkiĝas, ke la plej trafa klasifiko baziĝas sur la temo. Multon de mi legitan en Esperanto ne aparte interesis min. Tio okazis ĉar mia klasifiko ĝis nun baziĝis ĉefe sur du aksoj: lingvo (Esperanto) kaj tekstogenro (romano).
 
Bedaŭrinde mi konstatas, ke se mi ŝanĝus mian klasifikometodon al temo, mi malmulton konsumus en Esperanto, ĉar la temoj kiuj plej interesas min nuntempe (indianoj kaj ties historio, malnovaj civilizacioj kaj ties kulturtrajtoj propraj nur al ili, Brazilo kaj ties historio…) malmulte aperas en Eo.
 
Sed tiu konstato eble validas por plejparto de la temoj. Ŝajnas al mi, ke en Esperanto ekzistas malmulto pri multaj temoj. Kiuj temoj troviĝas plej supre en la listo de la plej pritraktitaj temoj ene de Esperantujo? Probable Esperanto mem kaj ties instruado, propagandado kaj celo.

POEMO KIU NASKIĜIS KAJ MORTIS EN BRAZILO

Ĉu ĉi tiu poemo havas celon?
Se ĝi havus dentojn, ĝi mordus la leganton.
En kiom da brazilaj urbanguloj 
la morto gvatas por falĉi vivon?
Se ĉi tiu poemo havus krifojn, ĝi vundus la leganton.
La minimuma salajro nutras kvinmembran familion.
Se ĉi tiu poemo havus valizon, ĝi elirus el Braziljo kun milionoj.
Brazilo, via ligno elĉerpiĝis en la marbordo.
Ekiru al la granda arbaro.
Se ĉi tiu poemo havus segilon, ĝi segus jarcentan arbon.
Oni diras, ke la historio rekomenciĝas je ĉiu nova homnaskiĝo.
Kiu verkos la biografion de la lando,
kiam koloniisto
albordiĝos kun progreso?
Se ĉi tiu poemo havus fingron, ĝi metus en la okulon de la leganto.
Maria, deknaŭjaraĝa junulino,
finis la mezlernejan studon.
Ŝi ripetis dufoje la trian klason.
Maria volas esti aktorino.
La milicio fiaskis.
Maria mortis pro kuglopafo en la favelo kie ŝi loĝis.
Se ĉi tiu poemo havus armilon, ĝi murdus la leganton.

Prononcaj vort-kunmetoj

La portugallingvaj kunmetoj pra(s)/pro(s), rezulte el para + o(s)/a(s), tre malofte aperas ĉe skribo. Kaj pri la kunmeto de ‘para’ kun nedifinaj artikoloj ni povas diri ke ili neniam okazas ĉe skribo. Tamen, ĉe prononco ili ja okazas (en kelkaj regionoj?). Mi resumas sube la prononcajn kunmetojn. Ĉu en via regiono okazas same? Evidente ne temas pri ĉiama tiela prononco, sed okaza rapida prononco (de popolaj socitavoloj?).

KUNMETO + PROKSIMUMA PRONONCO

p(a)ra + um = prũ, pũ

Ex.: Ele deu a flor para um menino. (regiona prononco?: eli deŭ a flo  mininu)

p(a)ra + uma = prũma, pũma
p(a)ra + uns = prũs, prũz, pũs, pũz
p(a)ra + umas = prũmas, pũmas

Stato

Historiaj koincidoj

Kiam en la 1960-aj jaroj la brazilaj konservativuloj (ĉiam deproksime sekvataj de la militistoj) ne ŝatis la elektiĝon de laborista maldekstrisma prezidento, ili premis kaj devigis parlamentismon al la brazila politikosistemo, por malfortigi tiel la prezidentan institucion. Nun, la historio ripetiĝas. Denove okazas sturmo far la konservativuloj, sekvata de deziro efektivigi parlamentismon en 2018. La aktuala prezidento jam parolas malferme pri tio. Tro da koincidoj en tiu kaĉo.

Stato

A história se repete

Então Temer quer parlamentarismo pra 2018, não é! O parlamento é quem deve dar as cartas, depois de já ter transformado a presidência da república em terra arrasada. E ainda ficam com raiva quando se fala em “golpe parlamentar”. Quer dizer que o atual parlamento brasileiro foi eleito pra tomar sobre si as rédeas do país? Logo aquele parlamento do nível “voto pela minha família”?

Não há dúvidas de que as eleições de 2018 estão ameaçadas. Seria muito fácil colocar de permeio um cláusula prevendo “um governo provisório” e um adiamento das eleições.

É impressão minha ou a história está repetindo os anos 60?

Bildo

Skribodiverseco

Malgraŭ ke la skribo ankaŭ povas indiki komunikan baron, ĝia varieco estas unu el la trajtoj kiuj faras lingvodiversecon bela. Hieraŭ, pro scivolemo, mi eklernis la alfabeton (envere temas pri abugido) de la tamila lingvo, unu el la plej malnovaj lingvoj kun propra skribo. La desegna fasono, iel simila al la ĉinaj ideografiaĵoj, povas komence timigi, sed poste vidiĝas, ke ĝi estas facila skribosistemo, ĉar temas nur pri ĉirkaŭ kvardek simboloj kombinitaj por formi pli ol ducento da eblaj silaboj. Mi ne scias, ĉu mi daŭrigos la lernadon, sed ajnakaze mi ĝuis ekkoni iom pri la tamila.

Stato

Ĉu progreso estas trudebla?

La popoloj havas registarojn kiujn ili sukcesas elkrei. Se konservativa partio ekregas pro venko en balotado, ĉu la ne-konservativuloj rajtos repreni perforte? La popoloj havas la registarojn kiujn ili meritas.

En plejparto de la homaraj socioj daŭre regas la antaŭjuĝoj (sociaj, etnaj, genraj…). Kio atendeblas krom ĉiamdaŭra (cikla) repreno de naciskalaj tagordoj sinkronigitaj kun tiuj antaŭjuĝoj?

La fakto ke registaroj (kun siaj striktaj landimoj) ankoraŭ necesas estas per si mem pruvo ke, de la homaro, oni nuntempe ne petu tro multe. La antaŭeniro estas malrapida kaj provoj perforte progresigi montriĝas maltaŭgaj, ĉar bazitaj sur neekzistantaj fundamentoj (antaŭjuĝo-malesto).

Perforte provi efektivigi unuflanke difinitan homan ‘progreson’ estas kutima faro de diktaturoj. Onidire ne eblas helpi kiu ne volas helpon. Ĉu eblas helpi homon kiu ne komprenas kaj ne akceptas la helpon? Ĉu oni trudas helpon? Unue bezonatas eduki. Ĉu ekzistas efektiva edukado, se libereco mankas? Ĉu ekzistas libereco en diktaturo?

Stato

Lingvoreformismo kaj Esperanto

Onidire estas malpermesate paroli pri reformo ene de la plej granda Esperanta Facebook-grupo. Se tiu regulo ekzistas, ĝi estas idiota regulo! Reformismo mem estas parto de la Esperanta kulturo kaj ne eblas ĝin elsarki elde Esperanto. Ĉiuj diskutoj pri reformoj delonge enkadriĝas ene de Esperanto. Samtiel, ĉiuj mortintaj lingvoprojektoj kaj la emo mem al artefaritaj lingvoj estas parto de la Esperanta kulturo.

Kiam ekzistis la unuaj periodaĵoj (‘La Esperantisto” kaj ‘Lingvo Internacia’), Zamenhof, la redaktanto, neniel malpermesis tian diskuton, eĉ se montriĝis ke li ne apogis ilin. Nun, tamen, ŝajnas ke tio fariĝas Esperanta dogmo kaj homoj aŭ timas aŭ furioziĝas se oni volas diskuti tion. Esperantistoj reagas kvazaŭ temas eĉ pri ia danĝero gvatanta kaj ekzilinda. Ili havas forte negativan sintenon. Estas pli ĝuste vidi la Esperantan reformemon kiel ion nek pozitivan nek negativan, sed kiel ion senrevene apartenantan al la Esperantaj historio kaj kulturo.

Tiu dogmo ankaŭ montriĝas kiel Esperanta antaŭjuĝo. Esperantistoj kiuj emas al reformoj estas malrespektataj kaj al ili oni neas eĉ la rajton esti esperantisto. Kiaj ajn tiaj esperantistoj estas, ili daŭre estas esperantistoj kaj ilia reformemo estu respektata kiel Esperanta fenomeno kiu ĉiam ekzistos. Grabowski iam estis reformema esperantisto. Lia kompilaĵo La Liro de la Esperantistoj havas ekzemple la konjunkcion “e, ed” anstataŭ “kaj”, sed la liro daŭre estis de la esperantistoj! Kaj Zamenhof ne provis malpermesi al Grabowski diskuti la reformojn en Esperantaj rondoj, kiel nuntempe faras multaj esperantistoj. La reformemaj esperantistoj daŭre estos esperantistoj tiom samrajtaj kiel la Fundamentaj, eĉ se ĉi lastaj deziras ekskomuniki la unuajn.

Oni povus argumenti, ke la grupo Esperanto ne estas la ĝusta loko por tiaj diskutoj; ke ekzistas aliaj grupoj por gramatikaj diskutoj. Tio nepravigeblas, ĉar oni devas limigi la temojn en celhavaj grupoj. La grupo Esperanto estas enorma, kun multege da homoj kaj multege da interesoj. Tie oni ne limigu temojn. Eventoj, gramatikoj, kulturo, ĉio perEsperanta kaj porEsperanto enkadriĝas kiam 20 mil homoj kuniĝas sub la sola vorto Esperanto. La plej granda Facebook-grupo je ne estas “Esperanto – praktikado”, “Esperanto – lernado” aŭ “Esperanto – amuziĝo”. Ĝia celo estu disa kaj ampleksa. Oni malpermesu nenian diskuton. Malpermesi paroli pri reformoj estas evidenta cenzuro. En demokratia Esperantujo, oni ne baras temojn. 

Krome, ekzistas diferenco inter reformi kaj diskuti pri reformo. Ekzemple oni parolas pri reformo de la skriba portugala lingvo por ke ĝi fariĝu pri proksima al la parola. Ĉu reformo okazas? Ne. Sed oni diskutas kaj neniu silentigas.

Se Esperanto estas vera lingvo, oni neniel devus timi tian priparoladon. Oni parolu kiom multe oni volas. La tuto de la parolantaro subjektive decidu, kio prosperos, se io prosperos.

130-JARA MEMORO

En mia ekstravaganca imago,
ĵurnaloj stampas grandliterojn memore al ĉi tiu tago.
Mi vidas klare,
per miaj inkandeskaj okuloj en malluma ĉambro,
ke miloj da orkestroj ludas hodiaŭ,
en diversaj urboj tra la mondo.
Miaj haroj estas verdo kontraŭ verdo,
po unu nuanco da verdo por ĉiu haro.
Ondiĝantaj laŭ la marborda vento,
la hararsusuro sendas mesaĝon al ĉiuj pasintaj epokoj.
Ĉe tropika brazila strandosablo,
kiu neniam spertis temperaturon sub nulo,
siluetoj de palmarboj dancas varmaj omaĝe al ĉi tiu tago.
Sur miloj da scenejoj, miloj da teatraj trupoj
ripetas la realon per arta precizo.
Kilometrolongaj paradoj okazas.
Televido elsendas delonge preparitajn spektaklojn.
Paneloj pendas je enirpordo de ĉiu institucio.
Miloj da libroj publikigitaj samtage.
Mia torako malfermiĝas kaj sub la ripoj mi kaŝas la mondon.
Popoloj kunfluiĝas kiel riveroj al maroj.
Oceanoj ĉiam pli altaj prepariĝas por sturmi la kontinentojn.
Miajn verdajn krifojn mi enigis profunde en vian eston.
Homoj diskutas en rondoj la estontecon de la homaro.
Kiam mi sidiĝis apud vi, mi portis kudrilon;
kaj mi kudris niajn palpebrojn, nazojn, lipojn, langojn.
Noktomeze, unu seĝo en la placo, antaŭ statuo.
LA KREINTO DE ESPERANTO.
Sola homo planas mondodominadon
antaŭ la statuo de centjara mortinto.
Miaj ardaj manoj tuŝas kaj markas la haŭton de naskiĝantoj.
La plandoj pasas sur tomboj kaj ne haltas,
ne diras saluton.

Citi

Citas del libro “Los Indios del Perú”

OSSIO A., Juan M. Los indios del Peru : Juan M. Ossio. Madrid: MAPFRE, c1992. 304p. (Coleccion Indios de America) ISBN 8471002116.

Páginas 27-28:

En su recorrido de Noroeste a Sudeste la cordillera de los Andes crea, particulamente en su paso por el Perú actual, tres regiones muy marcadas que actualmente podemos asociar con tres grandes estilos culturales [costa, sierra y selva].
…la región más plana y estrecha es la costa. Es también la menos fértil por la escasez de agua. Es aquí donde se da la presencia de grandes desiertos.
Por su naturaleza esencialmente vertical, la sierra es la que presenta mayor variedad de nichos ecológicos. Su punto de partida está alrededor de los 2.000 metros sobre el nivel del mary se extiende a más de 6.000 metros de altura. Hoy, como en el pasado, el área más poblada de la sierra comprende desde los 3.000 hasta los 4.000 metros sobre el nivel del mar. A diferencia de la costa, aquí las cuencas son los núcleos geográficos que han tenido mayor desarollo cutural.
Aquí [en la selva] el reto principal lo constituye la intensidad de la precipitación pluvial.

Página 30:

En vista de lo incierto de las fechas más tempranas, lo mejor es iniciar la historia de los indios del Perú hace 12.000 años hacia el 10000 a.C., en momentos en que el pleistoceno llegaba a su fin y la última glaciación iniciaba su retiro.

Página 35:

[Tal es la antigüedad de las altas culturas andinas] que permite que la arquitectura monumental en la región andina se adelante en mil años a Mesoamérica. Sin embargo, cuando aquellos préstimos [mesoamericanos] tienen lugar, como es el caso de algunas planta cultivables como el maíz, este proceso [de desarollo andino] es enriquecido notablemente.

Páginas 45-46:

La etapa que sucede a Chavín se conoce como Itermedio Temprano y según Rowe, que le dio este calificativo, sus inicios datan entre el 300 ó 400 a.C y su fin, entre el 500 ó 600 a.C. [En ese periodo]… casi todas las plantas que formaron parte del repertorio de cultivos de esta sociedad ya estaban domesticadas y los camélidos comenzaban a ser conocidos en el costa.
Las culturas que hacen de este lapso histórico un período floreciente son principalmente la mochica y la nazca.
…es en el arte de la cerámica donde la cultura mochica y la nazca alcanzan sus mayores logros.

Página 76:

…a los templos [los españoles] llamaron mezquitas, a los auquénidos, carneros, a los grupos sociales, conocidos como ayllus, linajes, al dios Viracocha, Creador, a las listas de los Incas, dinastías reales y a cada nombre de los supuestos gobernantes le dieron una sucesión en el tiempo.

Es natural que hayan obrado así. Desde nuestro presente no podemos perdirles que actuaran como antropólogos o que se asumieran posturas científicas que estaban muy lejos de sus consideraciones.

Página 104:

Las versiones [mitológicas] que existieron sobre el origen de los incas fueron numerosas y, en muchos casos, discrepantes entre sí. […] La versión más extendida, y que encierra más detalles topográficos, es una que nos presenta el fundador del Cuzco acompañado de tres hermanos, todos con sus respectivas esposas, saliendo de una cueva ubicada al sudoeste de la capital incaica. En otra, sólo mencionada por el Inca Garcilaso, este fundador y su esposa son representados emergiendo del lago Titicaca como un acto de creación del dios Sol o Inti.

Página 108:

…el panteón andino [según Guaman Poma] se organizó en una serie de niveles superpuestos, como fueron el Hanan Pacha (mundo de arriba), el Cay Pacha (mundo de aquí) y el Ucu Pacha (mundo subterráneo), entre los que se estableció una jerarquía dicotómica que sirvió como fundamento para legitimarse en el mundo andino. […]

…estando el dios Viracocha en Tiahuanaco, cerca del lago Titicaca, ‘esculpió y dibujó en unas losas grandes todas las naciones que pensaba criar. Lo cualhecho, mandó a sus dos criados que encomendaran a la memoria los nombres que él les decía de aquellas gentes que allí había pintado, y de los valles y provincias y lugares de donde los tales debían de salir, que eran los de toda la tierra. Y a cada uno de ellos mandó ir por diferente camino, llamando las tales gentes y mandándolas salir, procrear y henchir la tierra… Y a las voces que daban, todo lugar obedeció, y así salieron unos de los lagos, otros de fuentes, valles, cuevas, árboles, cavernas, peñas y montes y hinchieron las tierras y multiplicaron las naciones que son hoy el Perú’. 

Páginas 117-118:

En consonancia con la representación andina del tiempo, todo este recorrido [hacia Cuzco] es una marcha de Hurin (abajo) hacia Hanan (arriba). Se inicia en un punto de comunicación con el subsuelo en un lugar ubicado en el Contisuyo, al sudoeste del Cuzco, que era el Suyo que de los cuatro del Tahuantinsuyo tuvo la posición más baja.

[…] el último grupo de localidades marca la instauración del orden espacial de la división cuadripartita y la consolidación de los incas como proprietarios de la tierra por medio de la conversión del tercer Ayar en una huanca o piedra vertical que en el mundo andino fue el símbolo de posesión de un terreno. Este acto ordenador es enfatizado por el cambio de nombre de Acamama a Cuzco, lo cual era equivalente a decir que de ser caos, o como lo describen algunos cronistas, un territorio lleno de ciénagas el sitio donde se fundó el centro del Tahuantisuyo pasó a ser un comus ordenado. 

Páginas 122-126:

Poco a poco la gente se les fue adhiriendo y ‘se principió a poblar esta nuestra imperial ciudad dividida en dos medios que llamaron Hanan Cozco, que, como sabes, quiere decir Cozco el alto y Hurin Cozco, que es Cozco el bajo’.
[…]
…todo el sector noroeste, próximo a Sacsahuaman, fue Hanan Cuzco y el sector sudeste, desde la calle que dividía a estos sectores hasta la unión del río Huatanay con el Tullumayo, Hurin Cuzco.
[…]
Aunque todavía falta hacer algunos deslindes y determinar el significado de muchos edificios, da la impresión de que aquellos del Hanan Cuzco estuvieron consagrados a la monarquía inca, propiamente dicha, mientras que los del Hurin Cuzco, a la religión.

Página 129:

Al igual que el sistema de los ceques del Cuzco, las ciudades inca también se inscriben en la sincronía. Por esta razón, sus planos han sido asociados a determinadas imágenes figurativas como el caso del Cuzco, que se ha dicho tuvo la forma de un puma.
Sea que efectivamente los Incas trataron de darle alguma forma a sus ciudades, es indudable que respondieron a un plan preconcebido hecho a imagen y semejanza del Cuzco.
[…]
…la elección del lugar de edificación de una ciudad se basó en signos tales como el movimiento del Sol y de otros astros, el fluir de los ríos, la presencia de un cerro, etc., puedan ser correlacionadas con hitos astronómicos como los solsticios, los equinoccios, etc.
[…]
Sin lugar a dudas, el bagaje de conocimientos que permitió el desarollo de la aquitectura inca no nació con esta cultura. Las ciudades que forjó Tiahuanaco, Huari y Chimú, son sus precedentes más cercanos.

Páginas 135-136:

La rotación de mano de obra [en el Imperio Inca] se conoció como mita y cumplió un papel fundamental en las grandes construcciones que emprendieron, en la producción agrícola y ganadera estatal, en la formación de grandes ejércitos, etc. Estas modalidad laboral temporal fue la principal obligación que tuvieron los pueblos sometidos para con sus jerarcas, pues no hay mayores evidencias de que tributasen también bienes materiales.
[…]

La única manera en que el Estado inca se benefició de bienes procedentes de sus súbditos fue cuando les reclamó parte de sus tierras y ganados. Sin embargo, sería difícil considerar esta entrega como una forma de tributo, pues además de tener un carácter permanente era otorgada porque, al fin y al cabo, el Inca era el dueño de la tierra y, como tal, él tenía el derecho de disponerla a su antojo.

Página 139:

La traición [de parte de un líder de un pueblo no-inca sometido] era castigada con la pena de muerte y hasta con el arrasamiento de todo su pueblo. Como señal de escarmiento se confeccionaban tambores con sus pieles y sus cráneos terminaban haciendo las veces de copas que el inca utilizaba para beber chicha.

Página 143:

Del inmenso corpus de crónicas que nos ha legado la colonia en sus dos primeros siglos, sólo dos fueron hechas por indígenas. Ambas datan de 1613 y sus autores fueron Felipe Guaman Poma de Ayala y Juan de Santa Cruz Pachachuti Yamqui Salcamayhua.

Página 151:

Otra razón de la presencia de los españoles aducida por los indios, que perdura hasta nuestros días en la tradición del pishtaco, fue la necesidad de extraer la grasa de los indígena para curar una enfermedad que tenían en España.

El pishtaco es un personaje que se asocia con el mundo de la foraneidad y, como tal, es muy peligroso. Se le representa como un hombre blanco ávido de grasa indígena que obtiene degollando a incautos viajeros. Se piensa que con ella obtiene grandes dividendos pues en muy solicitada en los mercados extranjeros para lubrificar a los aviones, ferrocarriles, fabricar cosméticos y, también, para curar enfermedades.

Páginas 166-167:

Algunas mujeres indias tampoco dejaron de recibir un tratamiento especial, aunque pocas veces alcanzaran el privilegio de unirse legítimamente con españoles. Sólo mujeres muy nobles y respaldadas por un fortuna lograron acceder a este beneficio. Aquellas que no lo eran sólo llegaron al concubinato con los españoles.
[…]
Dada la gran afición de los españoles por tener amantes indígenas, relativamente las favorecidas fueron muy pocas. Consecuentemente, el crecimiento de los mestizos en el Perú no debe ser visto como el resultado de un proceso de integración equilibrado sino muy por el contrario, como un fenómeno social anómalo.

Página 172:

El caso de estos dos cronistas [Felipe Guaman y Garcilaso de la Vega] hace palpable que ya no se puede seguir considerando al mestizaje en el Perú como un fenómeno unívoco. Esta cualidad sólo se da en la ideología de aquellos que han tratado de presentar al Perú como un país unitario con una nacionalidad definida. Desafortunadamente, a pesar de las muy buenas intenciones patrióticas que pueda encerrar esta caracterización, no tiene fundamento en la realidad empírica.

Página 177:

…donde la desestructuración se dejó sentir de una manera más directamente agresia fue en el campo de la religión, pues la cristianización de los indígenas no sólo se basó en prédica sino en un ataque virulento contra sus formas tradicionales de culto.

Página 181:

El mesianismo andino es para nosotros un fenómeno impregnado de religiosidad que está latente en los Andes desde antes de la Conquista llegando hasta nuestros días con algunas transformaciones. Las expresiones de este fenómeno, en realidad, son múltiples pero debajo de ellas una estructura andina sigue manteniendo su fuerza.

Página 197:

El que su religión fuese suplantada por otra que dio tanta importancia al culto a los santos, fue de enorme conveniencia para los indígenas [andinos] porque pudieron perpetuar a sus clasificadores totémicos aunque sea en un lenguaje diferente. Los santos que se introdujeron con el catolicismo español fueron tantos y tan variados como las huaca, que fácilmente se adptaron a las funciones que estas últimas cumplían.

Páginas 205-206:

Las tendencias homogeneizadoras del Estado-Nación en realidad han devenido en la imposición de los patrones culturales de uno de los grupos humanos que conviven en el Perú. Ballón caracteriza racialmente este grupo como blanco. Efectivamente, aunque no existe una plena sobreposición entre raza y cultura, han sido los herederos de los europeos, los criollos, afincados principalmente en las ciudades costeñas y cercanos al ámbito internacional, los que dieron rango nacional a sus modelos culturales.

Que el grupo cultural que asume la administración de un Estado tienda a proyectar sus propios esquemas culturales es natural, pero su adecuación al ámbito donde piensan extenderlos será más fluida si los grupos humanos que integran aquel medio forman parte de la misma tradición que los gobernantes. Como ya hemos mencionado, éste fue el caso de los incas, cuyo Estado guardó correspondecia con las formas organizativas de los pueblos que gobernaron aunque se dieran variaciones estilísticas y dialectales. Con los españoles el choque cultural fue abismal…

Páginas 257-258:

Las mujeres [en la sociedad andina] son llamadas metafóricamente tajicha o taje, que es el término que se da a los depósitos donde se almacena el maíz. […]

Esta metáfora nos fue mencionada en relación a la preferencia que manifiestan los andamarquinos y en toda la sierra, en general, por que el primer hijo sea mujer en lugar de varón. Dicen que si es mujer el primer vástago, vendrá buena suerte a la familia porque es taje. Si, por el contrario, es varón, la famlia sufrirá de mala suerte, carecerá de dinero y les sobrevendrá accidentes. […]

Esta asociación de la mujer con el taje no es sino una de las tantas expresiones de la vinculación que se hace de la mujer con un ámbito interior de la sociedad andina. Al respecto también hemos notado que la cocina manifiesta algo similar.
Llama la atención el uso extendido en la sierra peruana de que las madres entierren el cordón umbilical de sus hijos y la placenta debajo del fogón.

Páginas 266-267:

Siendo las comunidades campesinas un medio donde predominan las relaciones interpesonales y los vínculos parentales y donde se da una marcada orientación endogámica, no es de extrañar que allende sus límites el mundo se les presente como tenebroso. […]
Pero a la par que temor, la foraneidad también despierta fascinación, pues se asocia con figuras que representan al poder. […]
Dada esta ambigüedad de la foraneidad, trasceder los límites de una localidad rural es un acto riesgoso…

Página 270:

Para a gran mayoría de campesinos [andinos] el Presidente de la República o Señor Gobierno, como lo llaman, es tan principio cósmico como el Inca, pues se le atribuye el poder de comunicarse con el espíritu de las montañas y usar a las vicuñas y vizcachas como si fueran sus bestias de carga para que le acarreen el oro. Su naturaleza es vista de manera un tanto ambivalente: al mismo tiempo de representar al orden se le asocia con el desorden en la medida en que también es concebido como un extranjero, es decir, como parte de un mundo distante y confuso para los indígenas.